1976 - 1980 Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17

Εποπτεία, τεύχη 11-12, Μάιος-Ιούνιος 1977

Αλληλογραφία Freud - Jung

Μετάφραση Ζηνοβίας Δρακοπούλου

Jung
Burghölzli - Zürich, 31 Μαρτίου 1907.

Αγαπητέ καθηγητά Freud,

Χωρίς αμφιβολία θάχετε βγάλει τα δικά σας συμπεράσματα γι’ αυτή τη παρατεταμένη σιωπή μου. Μέχρι στιγμής αισθανόμουν μιαν ισχυρή άρνηση να καθίσω να γράψω, γιατί τα συμπλέγματα που είχαν ξεσηκωθεί στην Βιέννη βρίσκονταν μέχρι πρόσφατα σ’ έξαρση. Μόλις τώρα τακτοποιήθηκαν λίγο τα πράγματα, κι έτσι ελπίζω να μπορέσω να σας γράψω ένα, λίγο-πολύ λογικό γράμμα.

Το πιο δύσκολο θέμα: η διεύρυνσή σας, της έννοιας της σεξουαλικότητας, έχει τώρα πια αφομοιωθεί, μέχρις ενός σημείου, και δοκιμαστεί σε μερικές πραγματικές περιπτώσεις. Γενικά βλέπω πως έχετε δίκιο. Ο Αυτοερωτισμός σαν κύριο στοιχείο της σχιζοφρένειας, όλο και περισσότερο μου δίνει την εντύπωση μιας εμβάθυνσης της γνώσης μας, - που όμως πράγματι τελειώνει; Τα κριτήριά σας για το στάδιο της οξύτητας της νόσου μπορεί νάναι εξ ίσου πειστικά, αλλά κάθε απόπειρα απόδειξης συναντάει μεγάλες δυσκολίες -κυρίως τεχνικές: η σχιζοφρένεια δεν μας επιτρέπει παρά μόνο μια περιορισμένη αντίληψη της προσωπικότητας. Μια δεδομένη περίπτωση μπορεί να εμφανίζεται εντελώς διαφορετική, ανάλογα με το αν η «απώθηση της libido» συμβαίνει σ’ ένα πλέγμα προσπελάσιμο στη συνείδηση ή σ’ ένα πλέγμα πού βρίσκει στο ασυνείδητο. Επίσης οι σχέσεις ανάμεσα στόν παιδισμό και τον αυτοερωτισμό καθίστανται όλο και πιο σαφείς. Πρέπει τώρα να βασιστώ, στη δική μου, ανεξάρτητη σκέψη, περισσότερο από πριν, αφού ο καθηγητής Bleuler ανθίσταται σφριγηλότερα από ποτέ. Ιδιαίτερα αμφισβητεί την σκοπιμότητα που έχουν τα όνειρα, που σημαίνει ότι αρνείται την συγκεκαλυμμένη επίδραση των συμπλεγμάτων, τον πραγματικό δηλαδή πυρήνα της ερμηνείας του ονείρου. Ο Bleuler αντιμετωπίζει ανυπέρβλητη υποσυνείδητη αντίσταση να αναλύσει τα όνειρά του και τους συνειρμούς του. Σε επανειλημμένες συζητήσεις μου μαζί του, έχω βεβαιωθεί ότι η λέξη «libido» και, γενικά, όλοι οι όροι (αναμφίβολα δικαιωμένοι) που έχουν μεταφερθεί στη διευρημένη αντίληψη της σεξουαλικότητας είναι έκθετοι σε παρανόηση, ή τουλάχιστον χωρίς διδακτική αξια. Στην πραγματικότητα, φέρνουν στο νου συγκινησιακές απαγορεύσεις, που καθιστούν αδύνατη οποιαδήποτε διδασκαλία. Έτσι, έπρεπε να κάνω μια πολύ μεγάλη συζήτηση για να εξηγήσω στον Bleuler τι εννοείτε με τη λέξη «libido». Δεν γίνεται αντιληπτή κάτω από το φως της περιορισμένης αντίληψης της σεξουαλικότητας που επικρατεί σήμερα. Μήπως η σεξουαλική ορολογία θάπρεπε να διατηρηθεί μόνο για τις πιο ακραίες μορφές της «libido», κι ένας συλλογικός όρος, που να μην ενοχλεί τόσο πολύ, θάπρεπε να κα-θιερωθεί για όλες τις λιβιδινικές εκδηλώσεις; Ο Herr Rank, είναι ένας άλλος που αποδέχεται χωρίς συζήτηση την διευρημένη αντίληψη της σεξουαλικότητας, τόσο που εγώ, έχοντας σπουδάσει πάνω από 4 χρόνια εντατικά τη σκέψη σας, βρίσκω δυσκολίες να τον κατανοήσω. Τα δημοσιεύματα του Herr Rank είναι εντελώς ακατανόητα. Η λιβιδινική σχέση, των υπερευαίσθητων ατόμων προς το αντικείμενο, πρέπει να διευκρινισθεί με αμέτρητα παραδείγματα διαφορετικής έντασης το καθένα. Μ’ αυτό τον τρόπο το κοινό, βαθμιαία θα δει ότι η ορολογία σας είναι δικαιωμένη σε μεγάλο βαθμό (ειδικά ο «παν-σεξουαλισμός»!). Επίσης, έχει κανείς το δυσάρεστο συναίσθημα, ότι ο Rank, Jurat in verba magistri, και του λείπει ο εμπειρισμός. Διαβάζοντάς τον χρειάστηκε περισσότερο από μια φορά να σκεφθώ τον Schelling και τον Hegel. Αλλά η θεωρία σας είναι καθαρός εμπειρισμός και θάπρεπε επίσης, να παρουσιάζεται εμπειρικά. Εν πάση περιπτώσει αυτό με καλεί να προχωρήσω στο κυρίως καθήκον μου. Ερευνώ για μεθόδους που θα αναπτύξουν τη ψυχανάλυση όσο το δυνατό πιο σωστά, ελπίζοντας μ’ αυτό τον τρόπο να θέσω τις βάσεις για μια επιστημονική εκλαΐκευση της διδασκαλίας σας. Ένα από τα προσεχή μου καθήκοντα θα είναι να τεκμηριώσω τα όνειρα-επιθυμίας στην σχιζοφρένεια, μ’ ένα μεγάλο ποσοστό εμπειρικού υλικού. Μόνο όταν έχει συμπληρωθεί αυτό, καθώς κι άλλη τέτοια προπαρασκευαστική εργασία, μπορώ να ελπίζω πως θα προσεγγίσω περισσότερο την καρδιά της σεξουαλικής θεωρίας. Σίγουρα τα όνειρα, όπως έχετε πει, ανταποκρίνονται κάλλιστα στην υποκειμενική «επιβεβαίωση», καθώς κατάφερα τελευταία ν’αποδείξω με μερικά πολύ καλά παραδείγματα. Δεν μαστίζομαι πια από αμφιβολίες, όσον αφορά στην ορθότητα της θεωρίας σας. Τα τελευταία υπολείμματα σκορπίστηκαν κατά την παραμονή μου στη Βιέννη, που για μένα ήταν ένα γεγονός πρωταρχικής σημασίας. Ο Binswanger θα σας έχει ήδη πει για την τρομακτική εντύπωση που μου προκαλέσατε. Δεν θα πω περισσότερα επ’ αυτού, ωστόσο, ελπίζω πως η δουλειά μου για την υπόθεσή σας θα σας δείξει το βάθος της ευγνωμοσύνης μου και του σεβασμού μου. Ελπίζω και μάλιστα ονειρεύομαι να μπορέσουμε να σας καλοσωρίσουμε στη Ζυρίχη το ερχόμενο καλοκαίρι ή το φθινόπωρο. Μια επίσκεψή σας, για μένα προσωπικά, θάναι ο έβδομος ουρανός. Οι ελάχιστες ώρες που μπόρεσα να περάσω μαζί σας παραήταν σύντομες.

Ο Riklin υποσχέθηκε να σας στείλει το γραφτό του πάνω στα παραμύθια, μόλις το τελειώσει, αν κι αυτό θ’ αργήσει λίγο.

Ο Forel ήταν τελευταία στη Ζυρίχη και βρήκα την ευκαιρία να στείλω ένα φίλο να του πάρει συνέντευξη. Εκείνο πού κατάλαβα είναι πως δεν έχει την παραμικρή ιδέα ποιος είσαστε, και η αντίρρησή του στη δουλειά μου είναι ότι δεν δίνω αρκετή προσοχή στον υπνωτισμό. Ιδού το εμπόδιον. Η γυναίκα μου κι εγώ ευχαριστούμε εσάς καθώς και την γυναίκα σας, και όλη σας την οικογένεια για τη γεμάτη εγκαρδιότητα και καλωσύνη υποδοχή που μας κάνατε.

Δικός σας μ’ ευγνωμοσύνη
Jung.