Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Παν. Δρακόπουλος | Αρχείο | Τέχνες - 2 Νοεμβρίου 2011 03:25 πμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Τρέλα και το Τέρας


Από: Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.

ΠΑΡΑΔΟΞΗ αίσθηση: ωσάν η εκ βαθέων εξομολόγηση να είναι το βίαιο παιχνίδι ενός τρελού, ωσάν η οδυνηρή αποκάλυψη και της πιο σκοτεινής γωνίας του υποσυνειδήτου να είναι ένα κάμωμα του Άριελ.

Αυτά, αργά το απόγευμα, βγαίνοντας από το Rijksmuseum του Άμστερνταμ. Ανηφορίζαμε προς το Rembrandtsplein έχοντας βεβαιωθεί, για μιαν ακόμα φορά, πως αυτό που λέμε «καθημερινή» πραγματικότητα είναι ό,τι συνειδητοποιούν τα σπάνια πνεύματα σε ιδιοφυείς ώρες, κι όχι οι σταθερές συντεταγμένες των πολλών. Η ειδική έκθεση χαρακτικών του Πήτερ Μπρώυγκελ είχε κλείσει τις πύλες της. Μέσα στο μουσείο παρέμεναν, κοιτώντας αδυσώπητα το ένα τ’ άλλο, τα χιλιάδες μυστηριακά πλάσματα που ο Μπρώυγκελ εγκλώβισε στα έργα του. Έξω από το μουσείο όλοι εμείς, ο κόσμος, πρόσωπα και πράγματα, συμπεριφερόμασταν ωσάν όλ’ αυτά να ήσαν «κανονικά», ωσάν «η ζωή» να είχε «το ρυθμό της», ωσάν να μη μας είχε δει το μάτι του Μπρώυγκελ. Κι ωστόσο, κάπου κοντά μας ακουγόταν η φωνή του βασιλιά Λήρ:

Αν οι ουρανοί τα πνεύματά τους

δεν στείλουν κάτω, γλήγορα, να σωφρονίσουν

αυτά τα εγκλήματα, θα φτάσει η ανθρωπότητα

ν’ αυτοσπαράζεται, σαν του βυθού τα τέρατα.

Το όνομα Bruegel το διαβάζουμε, συνήθως, Μπρύγκελ, όπως το όνομα Van Gogh Βαν Γκογκ. Στη γλώσσα τους, όμως, προφέρονται Μπρώυγκελ και Β(α)ν Χόχ αντιστοίχως. Στα διάφορα βιβλία παρατηρούμε και παραλλαγές στη γραφή του ονόματος. Αυτό δεν είναι περίεργο: ο ίδιος ο καλλιτέχνης υπέγραφε τα έργα του (όταν υπέγραφε) ως το 1559 με τη γραφή Brueghel και μετά Bruegel. Τέλος, η ένδειξη P. Bruegel the Elder (ή l’ancien) τίθεται προς διάκρισιν του μεγάλου ζωγράφου από τους γιους του Pieter και Jan, ζωγράφους επίσης, κατόχους όμως τεχνικής μάλλον παρά ταλέντου.

Ό Μπρώυγκελ γεννήθηκε κάπου ανάμεσα στα 1525 και 1530, πιθανώς στη μικρή —σήμερα ολλανδική— πολίχνη Μπρέντα της Βόρειας Βραβάνδης (Φλάνδρα). Πριν ακόμη γίνει 20 ετών ήταν μαθητής του Π. Καικ Βαν Αιλστ και από το 1550, μετά το θάνατο του πρώτου δασκάλου του, γίνεται μαθητής του Γ. Κόκ. Το 1551 η συντεχνία των ζωγράφων και γλυπτών της Αντβέρπης του απονέμει τον τίτλο του «μάστορα χαράκτη», κλάδο που αναγνωρίζει για πρώτη φορά. Τον επόμενο χρόνο, ο Μπρώυγκελ ταξιδεύει στην Ιταλία για να γνωρίσει την ιταλική ζωγραφική. Πήγε στη Νάπολη και το Παλέρμο, όπου και —χωρίς αμφιβολία— θα είδε τα εκπληκτικά βυζαντινά μωσαϊκά των Εκκλησιών αυτής τής πόλης. Εγκαταστάθηκε στη Ρώμη και μαθήτευσε στο εργαστήρι του Τζούλιο Κλόβιο -την πόρτα του οποίου δρασκέλισε μετά από λίγα χρόνια ένας άλλος ιδιότυπος μαθητής, ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος. Σ’ αυτό το εργαστήρι ο Μπρώυγκελ υπέγραψε για πρώτη φορά έργο του.

Δεν είναι γνωστό πότε επέστρεψε ο Μπρώυγκελ στην πατρίδα του. Πάντως, το 1553 βρίσκεται στην Αντβέρπη όπου και εργάζεται. Το 1563 παντρεύεται την κόρη του πρώτου του δασκάλου και εγκαθίσταται σπίτι της, στις Βρυξέλλες. Εκεί θα ζήσει ως την ημέρα του θανάτου του, την 5 Σεπτεμβρίου 1569.

Ελάχιστοι καλλιτέχνες γνώρισαν εν ζωή τόση δόξα όση ο Πήτερ Μπρώυγκελ. Εν τούτοις, ο Μπρώυγκελ χώριζε το κοινό του σε τρεις κατηγορίες. Δεν υποτιμούσε καμιά• επικοινωνούσε, όμως, μαζί τους χρησιμοποιώντας για κάθε μια ιδιαίτερο εκφραστικό μέσο. Η πρώτη κατηγορία απαρτιζόταν από τη γυναίκα του Μεγιέκεν και λίγους στενούς φίλους (ανάμεσα τους ο περίφημος χαρτογράφος Αβραάμ Ορτέλιους). Σ’ αυτή τη στενή παρέα ο Μπρώυγκελ έδειχνε τα σχέδια του σε χαρτί. Αυτά τα σχέδια ήταν είδος «προσωπικού ημερολογίου» του καλλιτέχνη. Τον ενδιέφεραν κυρίως σκηνές της καθημερινής ζωής και ιδίως σκηνές από την κίνηση των δρόμων. Πολλά σχέδια μαρτυρούσαν την αποστροφή που αισθανόταν για τη θεσμική Εκκλησία. Αποστρεφόταν στον ίδιο βαθμό καθολικούς και λουθηρανούς. Δεν ήταν άθεος• ήταν αντικληρικαλιστής. Ήταν, επίσης, φλογερός πατριώτης. Πολλά σχέδιά του ήταν σκληρές επιθέσεις κατά της Ισπανίας, κυριάρχου —τότε— της Φλάνδρας. Πριν πεθάνει, ο Μπρώυγκελ ζήτησε από τη γυναίκα του να κάψει τα σχέδια. Δεν ξέρουμε πόσο υπάκουσε η Μεγιέκεν (Μαρία), πάντως πολύ λίγα σχέδια έφθασαν ως εμάς.

Η ζωγραφική του Μπρώυγκελ απευθυνόταν κι αυτή σ’ ένα περιορισμένο κοινό, αν και όχι τόσο στενό όσο το προηγούμενο: τους πλούσιους και αριστοκράτες. Έχει παρατηρηθεί ότι ο Μπρώυγκελ δεν ζωγράφισε ποτέ σε ναούς ή σε χώρους ανοικτούς στο ευρύ κοινό. Το δημοτικό συμβούλιο των Βρυξελλών παρήγγειλε στον Μπρώυγκελ μια σειρά έργων αναμνηστικών της κατασκευής του καναλιού που συνέδεσε την πόλη με την Αντβέρπη. Αλλά δεν υπάρχει καμιά ένδειξη απασχολήσεως του ζωγράφου μ’ αυτή την παραγγελία. Όλοι οι πίνακές του ήσαν παραγγελίες πλουσίων Φλαμανδών, οι οποίοι λάτρευαν το έργο του. Ένας απ’ αυτούς, ο Νίκλας Γιόνκελινκ είχε 16 πίνακες του!




Αγοραίος

Αγοραίος
ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΕΜΠΛΟΚΕΣ Το ζήτημα δεν είναι τι ο ιδρυτής μιας θρησκείας δίδαξε, το ζήτημα είναι τι κατανοεί και τι χτίζει μέσα σε αυτή την κατανόηση...

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.