Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Παν. Δρακόπουλος | Αρχείο | Τέχνες - 2 Νοεμβρίου 2011 03:25 πμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Τρέλα και το Τέρας


Ο μυστικισμός και η τρέλα είναι προϋποθέσεις του Πήτερ Μπρώυγκελ, όχι όμως ο κόσμος του. Ο Μπρώυγκελ είναι ένας ουμανιστής. Ζει μέσα σ’ ένα κοσμοπολίτικο και φιλελεύθερο περιβάλλον. Σώζεται μια περιγραφή της Αντβέρπης, ακριβώς τα χρόνια που ζούσε εκεί ο Μπρώυγκελ. Πρόκειται για το έργο του φλωρεντιανού Λ. Γκουϊτσιαρντίνι στο οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως. Μεταφράζω από την αγγλική μτφρ. των Τζ. Μπ. Ρος και Κ. Πίνοκ:

«Μου φαίνεται πως ο καλύτερος τρόπος να σας παρουσιάσω το μεγαλείο αυτής της πόλης [της Αντβέρπης], είναι να σας δώσω τους αριθμούς των μαστόρων και των μαγαζιών που έχει για τα πιο κοινά και βασικά είδη. Απ’ αυτά, θα μπορέσετε να φαντασθείτε πόσα υπάρχουν για τα άλλα είδη. Ε, λοιπόν, υπάρχουν 169 αρτοποιεία, 78 κρεοπωλεία, 75 ιχθυοπωλεία για τα θαλάσσια ψάρια, κι άλλα 16 ή 17 για ψάρια του γλυκού νερού. 110 μπαρμπέρηδες και χειρουργοί. Ραφτάδες και παπουτσήδες 594. Υπάρχουν 124 χρυσοχόοι — για να μην αναφερθώ στο πλήθος αυτών που επεξεργάζονται πολύτιμους λίθους και φτιάχνουν, στ’ αλήθεια, θαυμάσια έργα… Ζωγράφοι και γλύπτες υπάρχουν περίπου 300. Μαγαζάτορες, μικροί και μεγάλοι, σε άπειρο αριθμό…

Όλος αυτός ο κόσμος διαθέτει χρήμα και το επενδύει όχι μόνο στο εμπόριο, μα και σε οικοδομές, σε αγορά γης κι αλλού. Έτσι, καλυτερεύει τη θέση του προσφέροντας και στην πόλη ανάπτυξη και ευημερία… Οπωσδήποτε, ένα μέρος του λαού ζει σύμφωνα με τις παλιές συνήθειες, τα παλιά έθιμα που σε θέλουν λιτό και συγκρατημένο. Αλλ’ η αλήθεια είναι ότι ο περισσότερος κόσμος ζει μέσα σε πολυτέλεια και ίσως σε μεγαλύτερη χλιδή απ’ όσο επιτρέπει η ευπρέπεια. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες κάθε ηλικίας είναι καλοντυμένοι, ο καθ’ ένας κατά τη σειρά και το εισόδημά του. Πολύς κόσμος, όμως, ντύνεται περισσότερο πλούσια και σπάταλα απ’ όσο θάθελαν οι καλοί τρόποι κ’ η υπευθυνότητα. Εδώ, βλέπεις συνεχώς, όλες τις ώρες, γάμους, γλέντια και χορούς. Μπορείς ν’ ακούς συνέχεια όργανα, τραγούδια και τη φασαρία των γλεντοκόπων. Για να καταλήξω, ο πλούτος, η δύναμη και η γοητεία αυτής της πόλης, φανερώνονται με κάθε τρόπο…

Πρέπει, κατ’ αρχήν, να πούμε ότι στην Αντβέρπη, εκτός από τους ντόπιους κι εκτός από τους Γάλλους εμπόρους πούρχονται ‘δω κάθε μέρα σε καιρό ειρήνης, υπάρχουν έξι κύριες εθνότητες που ζουν εδώ, είτε έχει πόλεμο είτε ειρήνη. Είναι πάνω από χίλιοι έμποροι, με τους διευθυντές και τους βοηθούς των εμπορικών τους οίκων. Είναι Γερμανοί, Δανοί κι από διάφορες χανσεατικές πόλεις, Ιταλοί, Ισπανοί, Άγγλοι και Πορτογάλοι. Περισσότεροι απ’ τους άλλους ξένους είναι οι Σπανιόλοι. Και βέβαια, χωρίς συζήτηση, οι περισσότεροι είναι παντρεμένοι και ζουν εδώ μόνιμα.

Όλοι οι ξένοι υπακούνε στους νόμους της πόλης, αλλά ζούνε, ντύνονται κι έχουν όποιες σχέσεις θέλουν (μεταξύ τους και με τους ντόπιους) απόλυτα ελεύθερα. Για να πούμε την αλήθεια, οι ξένοι νιώθουν εδώ στην Αντβέρπη τη μεγαλύτερη ελευθερία όχι μόνο σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κάτω Χώρες, αλλά σε σύγκριση μ’ οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου…»

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα δημιούργησε ο Πήτερ Μπρώυγκελ. Ήταν ένας καλλιτέχνης που ήθελε να βοηθήσει τον κόσμο. Ο Μπος πίστευε στην μυστική εμπειρία, ο Μπρώυγκελ εμπιστευόταν την κριτική σκέψη. Ο Μπος παρουσιάζει την παρουσία του Θείου, ο Μπρώυγκελ τη συμπεριφορά του ανθρώπου. Και ενώ ο Μπος θα διδάξει την έκσταση, ο Μπρώυγκελ θα μιλήσει για την αρετή.

«Πρέπει ν’ αντιγράφουμε την ίδια τη φύση, κι όχι τους καλλιτέχνες». Αυτή τη φράση αποδίδει στον Πήτερ Μπρώυγκελ ο Α. Ορτέλιους. Και δεν θάθελα να τη δούμε σαν ένα πιθανό σχόλιο του ίδιου του Μπρώυγκελ για τις σχέσεις του με τον Μπος ή τους άλλους Φλαμανδούς ζωγράφους. Θάθελα να διαβάσουμε αυτή τη φράση σαν ένα εισαγωγικό σχόλιο του Μπρώυγκελ πάνω στο «δαιμονικό» στοιχείο του έργου του.

Είτε θέλουμε είτε όχι, το βλέμμα μας είναι μεταφροϋδικό και μετασυρρεαλιστικό. Δεν μπορούμε να προσεγγίζουμε με την πρέπουσα παρθενικότητα το έργο άλλων εποχών. Εν τούτοις, υποχρεούμεθα να ασκήσουμε την αναγωγική μας ικανότητα, για να εκτιμήσουμε κινήσεις που βρίσκονται στα ασπαίροντα βάθη μας.

Ο Πήτερ Μπρώυγκελ επέστρεψε από την Ιταλία με φήμη μεγάλου τοπιογράφου. Και τα πρώτα χαρακτικά του στην Αντβέρπη είναι όλα τοπία. Τα τοπία του ήταν ιταλικά και αλπικά: θεόρατα βουνά, χιονισμένες κορυφές, φαράγγια. Ο πίνακας 1 είναι το πρώτο τοπίο που παρουσιάζει τη γη της Βραβάνδης. Η άμαξα της εικόνας είναι τυπική βελγική (plaustrum belgicum), τα δένδρα είναι μέρος της βελγικής χλωρίδος, τα αβαθή νερά κυριαρχούν στις Κάτω Χώρες. Πρόκειται για έργο που σημειώνει την επιστροφή του καλλιτέχνη στην πατρίδα του.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.