Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Παν. Δρακόπουλος | Αρχείο | Τέχνες - 2 Νοεμβρίου 2011 03:25 πμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Τρέλα και το Τέρας


Ένας δεύτερος κύκλος χαρακτικών του Μπρώυγκελ έχει θέμα τη θάλασσα και τα καράβια. Λίγοι ζωγράφοι αγάπησαν τη θάλασσα τόσο πολύ όσο ο Μπρώυγκελ. Το καράβι του πίνακα 2 είναι εμπορικό γαλλιόνι εξοπλισμένο με κανόνια. Το εξοπλισμένο εμπορικό πλοίο λεγόταν carrack ή, φλαμανδικά, kraeck. Ο Μπρώυγκελ απέδιδε με εξαιρετική πιστότητα τις λεπτομέρειες κι αυτό φαίνεται αμέσως στον πίν. 2. Το ιδιόρρυθμο στοιχείο εδώ, είναι τα τέσσερα κανόνια της σκοπιάς.

Ο πίνακας 3 είναι χαρακτηριστικό έργο «genre». «Genre» καλούνται τα έργα που θέμα τους έχουν καθημερινές σκηνές των απλών ανθρώπων. Ο Μπρώυγκελ θαυμαζόταν σ’ όλον τον κόσμο για τα τοπία του (οι Γάλλοι τον αποκαλούσαν «Pierre Bruegel le Paysan»!). Αλλά κι όλος ο κόσμος δέχθηκε γρήγορα ότι πρόκειται για τον μεγαλύτερο ζωγράφο genre. Το genre δεν πρέπει να ταυτίζεται με το βουκολικό ή το ειδυλλιακό. Δεν είναι βουκολικό (πίν. 3). Το genre είναι μια σύλληψη αιφνίδια κάποιας καθημερινής κίνησης. Ο Bruegel γοητευόταν από το genre. Τα περισσότερα από τα σχέδιά του (αυτά που προόριζε για τον πολύ οικείο κύκλο του) ήταν genre σκηνών της πόλεως. Το genre μπορεί να είναι ένα οποιοδήποτε θέμα αρκεί να μην είναι «θέμα», πόζα• π.χ. μπορεί να είναι ένας βασανισμός, υπό τον όρον ότι δεν είναι στημένο αλλά δείχνει μια καθημερινότητα, μια κίνηση ή ένα γεγονός που δεν απέχει των τακτικών κινήσεων. Με άλλα λόγια, το genre πρέπει να δείχνει αυτό που δεν παρατηρούμε κι όχι αυτό που σπανίως συμβαίνει.

Σε πλήρη αντίθεση με τον Ιερώνυμο Μπος, ο Μπρώυγκελ χρησιμοποιεί συνεχώς το genre στοιχείο. Ο αναγνώστης θα προσέξει ότι το μεγαλύτερο μέρος του εφιαλτικού στοιχείου του Μπρώυγκελ το δίνει το genre κι όχι το φανταστικό πλάσμα.

Ας έλθουμε στον πίν. 4. Πρόκειται για τυπικό φλαμανδικό πανηγύρι, για Kermess: πανηγύρι που γινόταν πάντα προς τιμήν και υπό την ευλογία κάποιου αγίου. Εδώ είναι kermess του αγ. Γεωργίου, του οποίου το λάβαρο δεσπόζει. Ο Μπρώυγκελ δεν έχει φανταστικό στοιχείο. Όλο το έργο είναι μια συγκέντρωση πάρα πολλών απολύτως συνηθισμένων στάσεων, κινήσεων, στιγμών. Είναι μια αποθέωση του genre. Τα ίδια στοιχεία θα παρατηρήσουμε στον πίν. 5, την kermess του Χομπόκεν, μιας πολίχνης πολύ κοντά στην Αντβέρπη. Στο κάτω μέρος, ένα ποιηματάκι φλαμανδικό μας εξηγεί πόσο ωραία περνούν οι χωρικοί στα πανηγύρια όπου τρώνε και πίνουν• τον υπόλοιπο χρόνο πεινούν και πεθαίνουν… .

Αρχιτεκτονικό αριστούργημα είναι το «γαμήλιο γλέντι στο ύπαιθρο»: περίπου 50-60 άτομα υπάρχουν μέσα στον πίνακα, και μόνο 4 ζευγάρια χορεύουν. Παρά ταύτα, ο πίνακας 6 μεταδίδει υπερκινητικότητα και υπερδιέγερση. Μια προσεκτική ανάγνωση μας δείχνει ένα πολύ χαλαρό σύνολο. Άλλοι πίνουν, άλλοι φιλιούνται, άλλοι συζητούν, η νύφη στο βάθος συνομιλεί με το πολύ δύο άτομα, οι δύο μουσικοί είναι κατηφείς. Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για κέφι. Εν τούτοις, το ποιηματάκι καλεί τους μουσικούς να συνεχίσουν γιατί σήμερα παντρεύτηκε η Ελισάβετ, κι αυτό δεν της συμβαίνει κάθε μέρα…

Η επιθυμία του Μπρώυγκελ να αποδίδει με ακρίβεια τα συμβαίνοντα, δίνει ένα δραματικό στοιχείο στον πίν. 7 που είναι μέρος της σειράς «Επιληπτικοί προσκυνητές της Εκκλησίας του Μόλενμπεκ». Το Μόλενμπεκ βρίσκεται στις Βρυξέλλες και η εκκλησία του είναι ο άγ. Ιωάννης. Και οι δύο επιληπτικές είναι γυναίκες. Η πρώτη τραγουδά και περπατάει χορεύοντας, η δεύτερη είναι στενοχωρημένη, απόμακρη.

Ο πίν. 8 φαίνεται πως είναι το έργο με το οποίο ο Μπρώυγκελ εισέρχεται στον σκοτεινό κόσμο του υπογείου της ψυχής. Έργο του 1556, έχει τίτλο «Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό». Στο έργο αυτό τα τέρατα εμφανίζονται: ένα ψάρι, πουλί ή έντομο κατευθύνεται προς το μέγα κήτος. Απρόσωποι άνθρωποι (σκεπάζονται ολόκληροι απ’ το καπέλο) εμφανίζονται και θα δεσπόζουν σ’ όλο το έργο του Μπρώυγκελ. Αριστερά, ένα ψάρι με πόδια ανθρώπου κρατάει με το στόμα ένα άλλο ψάρι. Αυτό, όπως και η «Εικονογράφηση» της γνωστής παροιμίας, θέτει ένα θέμα: η είσοδος στον χώρο του εφιαλτικού μήπως είναι η μετατροπή της μεταφοράς σε κυριολεξία; Πρόκειται για κεντρικό φιλοσοφικό πρόβλημα που είναι αδύνατο να συζητήσουμε στο πλαίσιο αυτού του κειμένου.

Η χρήση της μεταφοράς είναι πρόδηλη στον πίν. 9 που έχει τίτλο «Η μάχη του πουγγιού και της κασέλας», ένα από τα πιο σατιρικά έργα του Μπρώυγκελ με θέμα τον πόλεμο. «Για το χρυσάφι και το πλιάτσικο σκοτώνοντ’ οι φαντάροι» λέει το φλαμανδέζικο στιχάκι —λεζάντα. Κι επεξηγεί λατινικά: «Αν δεν υπήρχαν λάφυρα δεν θα υπήρχαν κλέφτες».




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.