Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Παν. Δρακόπουλος | Αρχείο | Τέχνες - 2 Νοεμβρίου 2011 03:25 πμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Τρέλα και το Τέρας



«Elk» φλαμανδικά σημαίνει «ο καθ’ ένας». Ο καθ’ ένας από μας κάτι θέλει, κάτι ψάχνει, κάτι διεκδικεί. Μέσα σε τσουβάλια, σε γωνιές, ψάχνουμε τούτο ή εκείνο. Τι λοιπόν, έχει καθ’ ένας από μας χάσει; Αυτό είναι το ερώτημα του πίν. 10. Ο πίνακας μέσα στον πίνακα έχει τίτλο: «Κανείς δεν ξέρει τον εαυτό του!»

Ο πίν. 11 είναι η συμβολή του Μπρώυγκελ στη «φιλολογία της τρέλας». Επεξεργάζεται το θέμα «πλοίο των τρελών» και ζωγραφίζει τη δική του Narragonia: «Η μάγισσα του Μάλεγκεμ» είναι ο τόπος των τρελών. Το Malleghem είναι χωριό της Βραβάνδης, αλλά Mal φλαμανδικά σημαίνει τρέλα. Και βλέπουμε εδώ χαρακτηριστικούς τύπους που ενσαρκώνουν τα είδη των τρελών: η μάγισσα, ο κλέφτης, ο φλύαρος (με λουκέτο στο στόμα, κάτω απ’ το τραπέζι), παπάδες, στρατιώτες, κι άλλοι. Μια γυναίκα βοηθάει τη μάγισσα να φωτίσει τον τρελό που κρατάει απ’ το κεφάλι: η κυριολεξία της μεταφοράς κυριαρχεί.

Η μεταφορά απασχολεί τον Μπρώυγκελ και στη μεγάλη σειρά έργων με γενικό τίτλο «Τα 7 θανάσιμα αμαρτήματα». Απ’ αυτή τη σειρά παρουσιάζω εδώ 2: τη λαιμαργία (πίν. 12) και λαγνεία (πίν. 13). Το ίδιο συμβαίνει και στη σειρά με γενικό τίτλο «Οι 7 αρετές» απ’ τις οποίες παρουσιάζω εδώ τη δικαιοσύνη (πίν. 14) και τη φιλανθρωπία (πίν. 15).

Το πιο κοντινό στον Μπος έργο του Μπρώυγκελ είναι ο πίν. 16 με τίτλο «Οι πειρασμοί του Αγ. Αντωνίου». Ο Μπρώυγκελ θέλει να θυμηθούμε τον πρόγονό του. Ο πίνακας έχει τον ίδιο τίτλο τίτλο και ο άγ. Αντώνιος έχει στάση ίδια και στους δύο ζωγράφους. Περαιτέρω, ο Μπρώυγκελ χρησιμοποιεί εδώ εντόνως συμβολική γλώσσα. Αλλά αντί να μας στρέψει προς τη μυστική εμπειρία, ασκεί βίαιη πολιτική κριτική. Η μονόφθαλμη τερατώδης κεφαλή είναι το κράτος και το ψάρι επάνω της ο παπισμός. Απ’ του ψαριού το στόμα βγαίνει ένα δένδρο, η υπόσχεση μιας νέας εκκλησίας, χωρίς φύλλα και χωρίς ζωή, απ’ όπου κρέμεται η σημαία του Σταυρού — που δεν είναι άλλο από παπική βούλα, όπως μαρτυρούν οι δύο κρεμάμενες σφραγίδες. Το κεφάλι του ψαριού είναι ο πάπας, αλλά το σώμα του είναι η Εκκλησία. Πάνω απ’ το σώμα φρουμάζει ένα δαιμόνιο. Το σώμα περιέχει πτώματα και όρνια. Αντίθετα μ’ αυτά, ο άγ. Αντώνιος είναι η αγιότητα. Αδιαφορεί για τις απολαύσεις (τη μουσική), αδιαφορεί για το χρήμα και τη βία (το μαχαίρι). Έχει στραμμένη την πλάτη του προς την Εκκλησία και το Κράτος, κι έχει αφιερώσει όλη του την προσοχή στη Βίβλο.

Ο Πήτερ Μπρώυγκελ ενώθηκε με τον Μπος, για να στρέψει την οπτική μας προς άλλη κατεύθυνση. Ο κόσμος του Μπος γεννήθηκε απ’ τους γερμανούς μυστικούς, ο κόσμος του Μπρώυγκελ οδήγησε στον Σαίξπηρ. Ο Μπος οδηγεί τα βήματα μας στην contemplatio, ο Μπρώυγκελ στή ratio. Ας μη αξιολογήσουμε τις κινήσεις τους. Το έργο της ιστορίας και το μυαλό τ’ ανθρώπου γνωρίζουν πολλά σταυροδρόμια, έχουν οικείωση με πολλές διόδους και σκοτεινά μονοπάτια. Οι πορείες κ’ οι κατευθύνσεις χάνονται και βρίσκονται, αντιτίθενται και μονιάζουν, υπηρετώντας το Ένα. Ο Μπος και ο Μπρώυγκελ αντιτίθενται, ναι. Αλλά και συλλειτουργούν.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεν μπορώ να βάλω βιβλιογραφία. Πρέπει όμως να ομολογήσω ότι χωρίς το έργο του Η. Arthur Klein «Peter Bruegel the Elder», το γραφτό μου θα ήταν, το λιγότερο, ανάπηρο.






Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Γιατί φιλοσοφία;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις σε σεμινάριο, Βοστώνη 1995 Μερικά πράγματα θα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε από την αρχή. Πρώτ΄απ΄ όλα, η φιλοσοφία δεν είναι επιστήμη. Τα πορίσματα...


Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής
Κατηγορία: Παν. Δρακόπουλος / Σημειωματάριο / ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017
Παν. Δρακόπουλος, Για την Αλίκη και πέραν αυτής

Γενικά, ο κόσμος λέει «κοίτα τη δουλειά σου και μην ανακατεύεσαι». «Αν κοίταζε ο καθένας τη δουλειά του», μούγκρισε η Δούκισσα, «ο κόσμος θα πήγαινε...


Παν. Δρακόπουλος, Οι μικρομέτοχοι
Κατηγορία: Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία «Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προβλήματα, αλλά τα προβλήματα έχουν πολλούς ανθρώπους το καθένα», μου έλεγε σεβαστός αγιορείτης. Κι εννοούσε ο...


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: «Θεωρία της Γλώσσας», εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...