Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αρχείο | Ιστορία | Παν. Δρακόπουλος - 3 Νοεμβρίου 2011 17:03 μμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία



Η πολιτισμική σύγκρουση γίνεται πιο φανερή εάν αντιπαραβάλουμε σ’ αυτά τα ερωτήματα που εκβιάζουν ρητορικώ τω τρόπω τις αρνητικές απαντήσεις, τις θέσεις των ελλήνων χριστιανών της ιδίας περιόδου. Οι Έλληνες χριστιανοί αντέκρουσαν με σφοδρότητα τη στωική θεωρία κατά την οποία η φιλοσοφία είναι οδός λυτρώσεως της ψυχής. Εν τούτοις, ο Ιουστίνος δηλώνει κατηγορηματικώς: «έστι γαρ τω όντι φιλοσοφία μέγιστον κτήμα και τιμιώτατον θεώ, ω τε προσάγει και συνίστησιν ημάς μόνη, και όσιοι ως αληθώς ούτοί εισιν οι φιλοσοφία τον νουν προσεσχηκότες»47 [Διάλογος προς Τρύφωνα, 2, 1]. Κλήμης ο Αλεξανδρεύς υποστηρίζει «ότι ο αυτός θεός αμφοίν ταις διαθήκαις χορηγός, ο και της ελληνικής φιλοσοφίας δοτήρ τοις Έλλησιν, δι’ ης ο παντοκράτωρ παρ’ Έλλησι δοξάζεται… επεί, ότι καθάπερ Ιουδαίους σώζεσθαι ηβούλετο ο θεός τους προφήτας διδούς, ούτως και Ελλήνων τους δοκιμωτάτους οικείους αυτών τη διαλέκτω προφήτας αναστήσας»48 [Στρωματείς IV]. Και εν συνεχεία: «κατά καιρόν εδόθη νόμος μεν και προφήται βαρβάροις, φιλοσοφία δε Έλλησι» [ibid., VI].

Εύλογον είναι το ερώτημα: ποιά ήταν η αιτία της αντιθέσεως; Την απάντηση δίνει επιγραμματικά ο Παν. Χρήστου: «Όλοι οι Έλληνες απολογηταί της αρχαίας Εκκλησίας ήσαν απόφοιτοι φιλοσοφικών σχολών, άνθρωποι του τρίβωνος, ενώ όλοι οι Λατίνοι απολογηταί της ιδίας περιόδου ήσαν απόφοιτοι νομικών σχολών, άνθρωποι της τηβέννου». Αυτή η διάκριση δεν παρουσιάζει μιαν απλή σύμπτωση αποκαλύπτει δύο διαφορετικές προσλήψεις του κόσμου, δύο διαφορετικά κοσμοείδωλα. Το σχήμα «Έλληνες-φιλοσοφία, Λατίνοι-νομικά» ορίζεται από δυνάμεις βάθους, από δυνάμεις που ανάγονται στο εθνοψυχολογικό υπόστρωμα, στη δομή της γλώσσας, στην κοινωνικο-πολιτειακή οργάνωση, καθώς και στο σημασιολογικό πλέγμα μέσω του οποίου αρθρώθηκε και διά του οποίου επέβαλε την εξουσία της αυτή η οργάνωση.

Ο Τερτυλλιανός είναι ο πρώτος χριστιανός που έγραψε στα λατινικά, όχι διότι δεν εγνώριζε ελληνικά, αλλ’ επειδή ήθελε να μα χρησιμοποιή ο χριστιανισμός την φιλοσοφική ελληνική γλώσσα. Και πράγματι, εισήγαγε αντί των φιλοσοφικών μια σειρά νομικές έννοιες: Πολλές νομικές φράσεις και όροι από την πραγματεία του κατά του Πραξέα [Adversus Praxean] μονιμοποιήθηκαν στο δυτικό λεξιλόγιο και χρησιμοποιούνται σε κάθε συζήτηση περί της αγ.Τριάδος και του Ιησού. Πρέπει εδώ να σημειωθή ότι ο Τερτυλλιανός διετύπωσε και την θεωρία κατά την οποία η αμαρτία είναι παράβασις νόμον και επισύρει ποινήν, ενώ η αρετή υποχρεώνει τον Θεό στην απόδοση ανταμοιβής. O νομικισμός αυτός κατευθύνει και σήμερα ακόμη τα βήματα τόσον του παπισμού όσον και των ποικίλων μεταρρυθμιστικών Εκκλησιών.

Τον νόμο επικαλείται ο Τερτυλλιανός ακόμη και στην πνευματική αντιμετώπιση των εχθρών της Εκκλησίας. Σ’ ένα αποκαλυπτικό των -ας μου επιτραπή η έκφραση- στρατοπεδικών και ολοκληρωτικών διαθέσεών του κείμενο, υποστηρίζει πως η Βίβλος είναι ιδιοκτησία (περιουσία) της Εκκλησίας και, συνεπώς, η χρησιμοποίησή της από μη μέλη της Εκκλησίας (αιρετικούς, εθνικούς κ.τ.ό.) συνιστά σφετερισμόν αλλοτρίου αγαθού. Άρα, η Εκκλησία οφείλει να ζητήση την επέμβαση της πολιτείας για την απαγόρευση της ελευθέρας αναγνώσεως των αγίων Γραφών [De Praescriptione. 37].

Η ΠΑΓΙΔΕΥΣΗ του χριστιανισμού στην πολιτισμική αντίθεση Ανατολής και Δύσεως φανερώθηκε με τα γεγονότα της «Περί το Πάσχα έριδος», δηλαδή περί του πότε πρέπει να εορτάζεται η Ανάσταση. Το 192, όταν η αυτοκρατορία ζούσε τις εφιαλτικές τελευταίες ημέρες του κτηνώδους Κομμόδου, όταν oι χριστιανοί ήσαν υπό διωγμόν ακόμη, ο επίσκοπος Ρώμης Βίκτωρ προκάλεσε την έριδα. Κι αποκαλυπτικό της νοοτροπίας που επικρατούσε, είναι ότι ο των «Ρωμαίων προεστώς Βίκτωρ αθρόως της Ασίας πάσης άμα ταις ομόροις εκκλησίαις τας παροικίας αποτέμνειν, ως αv ετεροδοξούσας, της κοινής ενώσεως πειράται και στηλιτεύει γε διά γραμμάτων ακοινωνήτους πάντας άρδην τους εκείσε ανακηρύττων αδελφούς»49 [Ευσεβίου, Εκκλησιαστική Ιστορία, Ε’ 24]. Έτσι, ο αφρικανικής καταγωγής Βίκτωρ, 13ος επίσκοπος από της ιδρύσεως της εκκλησίας Ρώμης, οδήγησε τον χριστιανισμό στην οδό του σχίσματος -και θα ολοκλήρωνε το δυσοίωνο έργο του, αν δεν επενέβαινε ο Ειρηναίος Λυώνος. Αξιοσημείωτη παρατήρηση: ο Βίκτωρ φέρεται ως ο πρώτος επίσκοπος Ρώμης που ομιλεί και γράφει λατινικά.

Τον γ’ αιώνa, και ενώ η αυτοκρατορία είχε βυθισθή στην αιματηρή παρακμή της, ο Στέφανος Ρώμης έθεσε θέμα πρωτείου έναντι των άλλων εκκλησιών, με το αιτιολογικόν ότι η Ρώμη είναι «cathedra Petri» -η καθέδρα του Πέτρου. Σ’ αυτή την αξίωση αντετάχθη βιαίως ο Κυπριανός Καρχηδόνος, κατά τον οποίον όλοι οι επίσκοποι, όπως και oι απόστολοι, είναι ίσοι μεταξύ των. Η σφοδρή αντιδικία υπεχώρησε με το θάνατο του Στεφάνου το 256 και το μαρτύριο του Κυπριανού την 14η Σεπτεμβρίου 258. Υπεχώρησε, αλλά δεν ξεχάστηχε.






Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Παν. Δρακόπουλος, Νομιναλισμός και Ρεαλισμός
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΛΟΓΙΚΗ του Αριστοτέλους ήταν δυσνόητη, και η μελέτη της πολύ κουραστική, ήδη για...


Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΡΩΜΑ·Ι·ΚΗ αυτοκρατορία δεν κατόρθωσε να διατηρήση την ενότητα της οικουμένης, για την οποία...