Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αρχείο | Ιστορία | Παν. Δρακόπουλος - 3 Νοεμβρίου 2011 17:03 μμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία



Έτσι, ο Πάπας είναι haeres beati Petri, διάδοχος τοy μακαρίου Πέτρου. Είναι ο Πέτρος ο οποίος συνεχίζει να ενεργή διά μέσου του εκάστοτε πάπα. Η ουσιώδης προσθήκη στις θεωρίες των Στεφάνου και Δαμάσου, έγκειται στην πλήρη διάκριση των εξουσιών από το πρόσωπο που ασκεί την εξουσία. Η εξουσία του Πέτρου ανήκει στην έδρα και όχι στο πρόσωπο του Αποστόλου. Συνεπώς, ο πάπας κατέχει ό,τι ο Λέων απεκάλεσε ‘πληρότητα εξουσίας’ (plenitudo potestatis) καί, κατ’ άκολουθίαν, είναι principatus -άλλος ένας όρος του ρωμαϊκου δικαίου-, χωρίς καμιά προϋπόθεση, χωρίς ούτε καν την προϋπόθεση να είναι κληρικός. Πάπας μπορούσε να εκλεγή οίοσδήποτε χριστιανός· κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνος πολλοί εξελέγησαν πάπες χωρίς να έχουν χειροτονηθή ιερείς επίσκοποι και, ακόμη, χωρίς να είναι μοναχοί. Αξιοσημείωτη λεπτομέρεια: ο Λέων είναι ο πρώτος πάπας που ετάφη μέσα στη βασιλική του Αγ. Πέτρου της Ρώμης.

ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ βήμα έκανε ο πάπας Γελάσιος Α’ (492-6), ο οποίος έθεσε θέμα σχέσεων εκκλησίας-κράτους (;-496). Κατά τον Γελάσιο, ο χριστιανισμός δεν περιορίζεται στην κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών και μόνον, αλλά κατευθύνει τα βήματα του ανθρώπου και στον ηθικό και στον πολιτικό βίο. Ο χριστιανισμός αφορά στο σύνολο του βίου, κι όχι σ’ ένα τμήμα του. Τίθεται, συνεπώς, το ερώτημα: ποιός κυβερνά το πλήρωμα της εκκλησίας – ο πάπας ή ο αυτοκράτωρ; Ποιος αποφαίνεται για τα δόγματα της πίστεως; Ποιος μεριμνά για τον τρόπο ζωής του χριστιανικού κοινωνικού σώματος, καθώς και για τις αξίες που δι’ αυτού του τρόπου θα ενσαρκώση και θα υπηρετήση;

Αυτή η θεωρία αφαιρεί τον αυτόνομο χαρακτήρα της κοσμικής εξουσίας. Δεν μπορούμε να πούμε ότι, κατά τις παπικές αντιλήψεις, ο αυτοκράτωρ στερείται σημασίας. Tο αντίθετο· η εξουσία του αυτοκράτορος έχει πηγή της το Θεό και δίδεται απ’ Αυτόν για την εξυπηρέτηση των σχεδίων της θείας προνοίας. Αλλά, επισημαίνει ο Γελάσιος, καθήκον του αυτοκράτορος είναι να διδαχθή και όχι να διδάξη, αφού είναι τέκνον και όχι πατήρ της εκκλησίας. Συνεπώς, κατά τον Γελάσιο, ο πάπας είναι η auctoritas και ο αυτοκράτωρ (απλώς) η regia potestas εν τη κοινωνία. (Και οι δύο όροι ανήκουν στο ρωμαϊκό δίκαιο.)

ΟΛΩΣ ΑΝΤΙΘΕΤΟΣ ήτο η φορά των ιδεών στην Ανατολή. Εκεί, ο Ευσέβιος Καισαρείας διετύπωσε τη θεωρία κατά την οποία η βασιλεία, η επί της γης εξουσία, είναι δώρον του Θεού προς τον ηγεμόνα. Ακόμη, ότι η βασιλεία είναι εικόνα της επουρανίου βασιλείας. Ο βασιλεύς «της ουρανίου βασιλείας εικόνι κεκοσμημένος, άνω βλέπων κατά την αρχέτυπον ιδέαν τους κάτω διακυβερνών ιθύνει, μονάρχου δυναστείας μιμήματι κραταιούμενος» [Εις Κωνσταντίνον τριακονταετηριδος 3,5] . Κατ’αυτόν τον τρόπον, ο Ευσέβιος ανατρέπει τη ρωμαϊκή αντίληψη του βασιλέως-θεού και στη θέση της βάζει την αντίληψη του «ελέω θεού βασιλέως». Χωρίς αμφιβολία, oι θεωρίες του Ευσεβίου, διατυπωμένες σε πολύ διπλωματική γλώσσα, έτσι ώστε να φαίνωνται σαν πλούσιο δώρο, είναι μια τελεσίδικη απόρριψη του φαραωνισμού: ο αύγουστος, ο αυτοκράτωρ, δεv είναι Θεός, είναι εικόνα θεού.

Αλλ’ οι αυτοκράτορες δεν επρόκειτο να δεχθούν αδιαμαρτυρήτως αυτή τη δραστική περικοπή ιδιοτήτων. Αφού είναι εικόνες θεού, είναι εικόνες του αληθούς αρχιερέως και συνεπώς, αυτοί και όχι oι πατριάρχες θα κυβερνούν την εκκλησία, η οποία γίνεται, έτσι, εκκλησία «τους»… Έτσι, στη σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως του 448, ο Θεοδόσιος επευφημήθη με την ιαχή «πολλά τα έτη τω αρχιερεί βασιλεί». Στην Δ’ οικουμενική σύνοδο, ανάλογη είναι η υποδοχή του Μαρκιανού: «πολλά τα έτη τω ιερεί, τω βασιλεί».

Σκληρή αντίσταση σ’ αυτές τις τάσεις των αυτοκρατόρων πρόβαλε, καθώς είδαμε, ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής. Ερωτηθείς από τον αυτοκρατορικό απεσταλμένο Γρηγόριο: «Τι ουν; Ουκ έστι πας βασιλεύς Χριστιανός και ιερεύς;» ο Μάξιμος απήντησε κατηγορηματικά: «Ουκ έστιν· ουδέ γαρ παρίσταται θυσιαστηρίω και μετά τον αγιασμόν του άρτου υψοί αυτόν λέγων «τα άγια τοις αγίοις», ούτε βαπτίζει, ούτε μύρου τελετήν επιτελεί, ούτε χειροθετεί και ποιεί επισκόπους και πρεσβυτέρους και διακόνους, ούτε χρίει ναούς, ούτε τα σύμβολα της ιερωσύνης επιφέρεται, ωμοφόριον και το ευαγγέλιον, ώσπερ της βασιλείας τον τε στέφανον και την αλουργίδα».

Βεβαίως, oι αυτοκρατορικές πιέσεις προς την εκκλησία και η προσπάθεια υποταγής του ναού στο παλάτι, δεν έπαυσαν. Εν τούτοις, γενικώς ειπείν, στη βυζαντινή αυτοκρατορία η διακριτική σχέση βασιλέως και ιερέως ήταν ο κανόνας. Στην «Επαναγωγή» του αυτοκράτορος Βασιλείου Α’ , που πιθανώς συνέταξε ο πατριάρχης Φώτιος, διατυπώνεται με σαφήνεια η θεωρία ότι «της πολιτείας… τα μέγιστα και αναγκαιότατα μέρη ο βασιλεύς εστι και ο πατριάρχης. Διό και η κατά ψυχήν και σώμα των υπηκόων ειρήνη και ευδαιμονία, βασιλείας εστί και αρχιερωσύνης εν πάση ομοφροσύνη συμφωνία».






Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Παν. Δρακόπουλος, Νομιναλισμός και Ρεαλισμός
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΛΟΓΙΚΗ του Αριστοτέλους ήταν δυσνόητη, και η μελέτη της πολύ κουραστική, ήδη για...


Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΡΩΜΑ·Ι·ΚΗ αυτοκρατορία δεν κατόρθωσε να διατηρήση την ενότητα της οικουμένης, για την οποία...