Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αρχείο | Ιστορία | Παν. Δρακόπουλος - 3 Νοεμβρίου 2011 17:03 μμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία



Παρά ταύτα, και οι ανατολικές εκκλησίες υπεχώρησαν συχνά στα θέλγητρα της συμμετοχής στην εγκόσμιο εξουσία. Έκφραση αυτής της υποχωρήσεως είναι και ο θ’ κανών της συνόδου της Αντιοχείας το 341, τον οποίον επανέλαβε ο β’ κανών της συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως σαράντα χρόνια αργότερα: κατ’ αυτόν, «τοις πολιτικοίς και δημοσίοις τύποις και των εκκλησιαστικών περιοχών η τάξις ακολουθείτω», δηλαδή, τα όρια των εκκλησιαστικών περιοχών θα πρέπει ν’ ακολουθούν την πολιτική διαίρεση του κράτους.

Αυτός ο κανών έχει μια μοναδική σημασία για μας, διότι δι’ αυτού, ενώ η Ελλάς ανήκε στην περιφέρεια του ανατολικού Ιλλυρικού (δηλαδή στη Δύση και υπό την δικαιοδοσία του επισκόπου Ρώμης), προσηρτήθη στην Ανατολή και ετέθη υπό την δικαιοδοσία του επισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Εναντίον αυτού του κανόνος ο πάπας Ιννοκέντιος Α’ (;-417) έδωσε σκληρόν αγώνα· προσπάθησε να πείση τους επισκόπους της Ανατολής ότι η διοικητική διαίρεση της εκκλησίας, δεν θα πρέπει ν’ ακολουθή τα ευμετάβλητα σύνορα της πολιτικής εξουσίας· ότι ο κόσμος αυτός μεταβάλλεται, αλλά η εκκλησία πρέπει να είναι τύπος της θείας τάξεως κι όχι παρακολούθημα της εγκοσμίου πολιτείας. Εν τούτοις, oι απόψεις αυτές απερρίφθησαν. Αξίζει να σημειωθή ότι ο ίδιος πάπας απεφάνθη το 416 ότι όλες ανεξαιρέτως oι υπό την δικαιοδοσία του εκκλησίες οφείλουν να ακολουθούν μέχρι κεραίας όσα η Ρώμη θεσπίζει, τόσο στο δογματικό όσο και στο τελετουργικό πεδίο και, κατ’ ακολουθίαν, μόνη γλώσσα της εκκλησίας πρέπει να είναι η λατινική.

Αφήνω ανοικτό το ερώτημα: ποια θα ήταν η μοίρα των Ελλήνων, εάν οι απόψεις του Ιννοκεντίου γίνονταν δεκτές; Το ερώτημα τίθεται και κατ’ άλλον τρόπον: ποιά θα ήταν η μοίρα μας εάν η Δ’ οικουμενική σύνοδος δεν όριζε «περί των πρεσβείων της αγιωτάτης εκκλησίας της αυτής Κωνσταντινουπόλεως», διά των οποίων ανεγνωρίσθη η ύπαρξη δύο ισοτίμων κέντρων της εκκλησίας, ενός ανατολικού και ενός δυτικού;
ΠΑΡΑΓΩΝ αποφασιστικής σημασίας για την πορεία τόσο του βυζαντινού όσο και του ευρωπαϊκου κόσμου, στάθηκε το έργο του Ιουστινιανού. Ο Ιουστινιανός θέλησε ν’ αναστήση την οικουμενική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, αγωνίστηκε να ενώση τον διχασμένο σε Ανατολή και Δύση κόσμο. Το μεγάλο έργο του δεν είναι oι κατακτήσεις, oι οχυρώσεις ή η διπλωματία του· το έργο με το οποίο έγραψε ιστορία είναι για μας τους Έλληνες ο ναός της Αγίας Σοφίας και για τους Ευρωπαίονς η νομοθεσία του.

Για τους Έλληνες, η Αγία Σοφία έχει ανυπολόγιστη πνευματική σημασία. Πρόκειται για κοινό σημείο αναφοράς του ψυχισμού λογίων και απαιδεύτων: η «Αγιασοφιά», ονομαζομένη άλλοτε απλώς «Μεγάλη Εκκλησιά» ή και -ακόμη αποκαλυπτικώτερα- «Μητέρα Εκκλησία», λειτουργεί ως καθ-ορισμός του πνεύματός μας, τόσο στο δημοτικό τραγούδι όσο και στα κατ’ εξοχήν λόγια κείμενα. Κάτω από τον τρούλλο της τήκεται το μέταλλο της ιστορικής μας μοίρας. Η Αγία Σοφία είναι σημείον πνεύματος εναργέστερο της Ιερουσαλήμ. Αποδεικνύει ότι ο τόπος εκφράσεως της ελληνικής χριστιανικής ψυχής δεν βρίσκεται στη Σιών -γι’ αυτό και δεν υπήρξε, ούτε μπορούσε να νοηθή, ελληνική Σταυροφορία για την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων. Ο τόπος του ελληνικού πνεύματος, η μητρόπολίς του, είναι η Αγιασοφιά. Ακριβώς γι’ αυτό, αβασάνιστος είναι ο παραλληλισμός της με τον ΙΙαρθενώνα· ο ΙΙαρθενών δεν υπήρξε ποτέ για τους παγανιστές Έλληνες ό,τι η Αγία Σοφία για τους χριστιανούς. Ούτε οι Δελφοί ή η Δήλος ή η Ολυμπία έχουν τίποτε κοινό μαζί της. O παγανιστικός ελληνισμός δεν είχε σαρκώσει τόπον του πνεύματός του· αναζήτησε την ου-τοπία τής ιδέας του, τον οίακα του λόγου του. Η αρχαιότης έχει τους αγίους τόπους της, όχι όμως την Αγία Σοφία της.

Για τους Ευρωπαίους, η ιουστινιάνειος νομοθεσία ήταν γεγονός κορυφαίας σημασίας. Κατά τους πρώτους αιώνες μ.Χ. το ρωμαϊκό δίκαιο είχεν εκφυλισθή σ’ ένα χαώδες σύνολο αντιφατικών ή και αγνώστων διατάξεων, αποφάσεων και ερμηνειών. Οι προκάτοχοι του Ιουστινιανού προσπάθησαν να συγκεντρώσουν τις χρήσιμες διατάξεις. Οι προσπάθειες όμως αυτές -γνωστές ως Γρηγοριανός, Ερμογενιανός και Θεοδοσιανός κώδικες-, δεν κατόρθωσαν να καλύψουν τις ανάγκες. Στον δυτικό κόσμο το ρωμαϊκό δίκαιο παραχωρούσε τη θέση του στο όποιο δίκαιο έφερναν μαζί τους oι βάρβαροι επιδρομείς. Η Ευρώπη διαλυόταν σε κομμάτια, και όργανα διασπάσεως ήσαν τα ποικίλα δίκαια (Εdictum Theodorici, Lex Burgundiorum, Breviarium Alarici, Lex Visigothorum) που φάνηκαν τον στ’ αιώνα. Το έργο του Ιουστινιανού ήταν κατεπείγον· και πράγματι, η νομοθεσία του έγινε η βάση του νομικού συστήματος όλης της Ευρώπης (εκτός της Αγγλίας) στον ύστερο Μεσαίωνα. Μπορούμε ασφαλώς να πούμε ότι ο Ιουστινιανός διέσωσε για τη Δύση ό,τι διαφορετικά θα είχε οπωσδήποτε χαθή· διότι, αν και οι γερμανικές φυλές χρησιμοποιούσαν στοιχεία του ρωμαϊκού δικαίου, δεν κατανοούσαν το ρωμαϊκό νομικό σύστημα ως όλον. Στο τέλος του ια’ αι. η Δύση ανακάλυψε εκ νέου το ρωμαϊκό δίκαιο μέσω του ιουστινιανείον κώδικος, προσλαμβάνοντας έτσι μια πολύτιμη κληρονομιά.






Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Παν. Δρακόπουλος, Νομιναλισμός και Ρεαλισμός
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΛΟΓΙΚΗ του Αριστοτέλους ήταν δυσνόητη, και η μελέτη της πολύ κουραστική, ήδη για...


Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΡΩΜΑ·Ι·ΚΗ αυτοκρατορία δεν κατόρθωσε να διατηρήση την ενότητα της οικουμένης, για την οποία...