Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αρχείο | Ιστορία | Παν. Δρακόπουλος - 3 Νοεμβρίου 2011 17:03 μμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία



Για να επιτύχη στο έργο του, ο Ιουστινιανός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο ρωμαϊκό στοιχείο. Αυτό οδηγεί τον Σ. Ζαμπέλιο σε πικρές παρατηρήσεις, τις οποίες παραθέτω όχι μόνο για την αναμφισβήτητη αξία τους, αλλά και ως στέφανο στη μνήμη του συγγραφέα των, αυτού του αληθινά φιλοσόφου ανδρός:

«Εις τας σχέσεις λοιπόν επί του παρόντος περιοριζόμενοι τας μεταξύ Ρωμαϊσμού και Ελληνισμού, πρέπει να παρατηρήσωμεν την ένθερμον εκείνην προσφιλοτίμησιν του Ιουστινιανού προς την Λατινικήν παράδοσιν, ήτις υπάρχει κύριον έτι του χρόνου σημείον χαρακτηριστικόν. Των διατάξεών του τα προοίμια σταθερώς αναφέρονται τη πολιτική ή τη νομική ιστορία της πρεσβυτέρας Ρώμης, ωσανεί τοιουτοτρόπως απέβλεπεν εις το να εξορύξη τα άπαξ τεθνεώτα και τεθαμμένα. […]

»Ο Ιουστινιανός δεν ευχαριστείται ότι νομοθετεί υπό τας εμπνεύσεις της Δωδεκαδέλτου, του Αυγούστου, του Κωνσταντίνου, του Θεοδοσίου, περί της του Σόλωνος και του Λυκούργου νομοθεσίας υποκρινόμενος πληρεστάτην άγνοιαν· ουδέ ότι επονομάζει εαυτόν Ρωμαίον, και Ρωμαίον ουχί εν τη Βυζαντινή της προσαγορεύσεως σημασίας, αλλ’ εν τη αρχαία και γνησία Λατινική, όπερ ψευδές, επιτετηδευμένον, και καθ’ ημάς σήμερον γελοίον, αλλά προσέτι θέλει τον δεδανεισμένον του εκείνον ιματισμόν να εφαρμόση επί πάντων αδιακρίτως των αντικειμένων, ως αν μη ηδύνατο να υπάρξη και κατευοδωθή μηδέν, χωρίς της Λατινικής προστασίας και αντιλήψεως. Υπό τοιούτον πρίσμα τα ελληνικά καθορών εις το πείσμα της οσημέραι προβιβαζομένης ανακαινίσεως, αυτός ο μέγας ανακαινιστής και προβιβαστής, ευδοκιμεί να προσονομάση ξένην την Ελληνικήν καθομιλουμένην διάλεκτον.

»Όθεν κοινή παρ’ αυτώ η φράσις· «η μεν γαρ πάτριος ημών φωνή… οι δε γε Ελλήνων φωνή.» «και ημείς μεν οι Ρωμαίοι… οι δε γε βάρβαροι». Άλλοτε δε διατάττει, ότι εις οιανδήποτε γλώσσαν και αν γράφωνται παρά των συμβολαιογράφων τα υπομνήματα, η εν τούτοις ημερομηνία οφείλει να σημειούται Λατινιστί· «ρωμαϊκοίς μεν υπογραφέσθω γράμμασιν ο χρόνος, υποκείμενος τοις ασαφέσιν εκείνοις στοιχείοις (τοις ελληνικοίς), σαφεστέραν μεν τοι τάξιν έχουσι γραμμάτων, και ην έξεστι πάσιν αναγινώσκειν τοις όλως συλλαβών ρωμαϊκών ουκ ανεπιστήμοσιν.»

» Ως επί το πλείστον δε ενασμενίζεται προς το καρυκεύειν την συγγραφήν του με αρώματα ρωμαϊκά, παρεμβάλλων τήδε κακείσε εις κείμενον ελληνικόν λατινικάς λέξεις.»

ΜΕΣΑ Σ’ ΑΥΤΟ το πλαίσιο πρέπει να τοποθετηθή η μορφή του πάπα Γρηγορίου του Α’ (c. 540-603). Πριν εκλεγή πάπας, ο Γρηγόριος ήταν επί 6 έτη αποκρισάριος της ρωμαϊκής έδρας στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί έγραψε το έργο του Moraliα (σχόλια στον Ιώβ -από τα δημοφιλέστερα κείμενα της δυτικής μεσαιωνικής γραμματείας). Καίτοι έμεινε στην Πόλη δεν έμαθε ελληνικά. Επειδή όμως η αυτοκρατορία ήταν ακόμη σε ικανή έκταση δίγλωσση, κατόρθωσε να συνδεθή πολύ φιλικά με επιφανείς Κωνσταντινουπολίτες -όπως τον στρατηγό Ναρσή, τον πρώην πατριάρχη Αντιοχείας Αναστάσιο, κ.ά. Όταν ο Γρηγόριος επέστρεψε στη Ρώμη το 585, είχεν αποκτήσει γνώση των βασικών συντεταγμένων της εξωτερικής πολιτικής της αυτοκρατορίας.

Αυτή η γνώση του στάθηκε πολύτιμος σύμμαχος όταν έγινε πάπας. Έγραψε στον αυτοκράτορα Μαυρίκιο μιαν αυστηρή επιστολή με αφορμή την απονομή του τίτλου «οικουμενικός» στον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Στήν επιστολή του, ο πράγματι ασκητικός Γρηγόριος παρατηρούσε με αγανάκτηση ότι ενώ η Ευρώπη έχει παραδοθή στην καταστροφική μανία των βαρβάρων, ενώ οι πόλεις ερειπώνονται και τα χωριά ξεθεμελιώνονται, ενώ επαρχίες ολόκληρες αδειάζουν, οι επίσκοποι, αντί να είναι εν σάκκω και σποδώ, αγωνίζονται για άδεια ονόματα και τίτλους βέβηλους· βέβηλους, αφού ούτε ο Πέτρος απεκλήθη οικουμενικός Απόστολος, ούτε ο Ιωάννης οικουμενικός επίσκοπος. Η επιστολή κατέληγε σε μιαν έκκληση να εγκαταλειφθή η περί τα ονόματα έρις και να αντιμετωπισθούν οι ορδές των βαρβάρων.

Αλλ’ ο Γρηγόριος κατενόησε ότι αυτές οι εκκλήσεις δεν θα έχουν αποτέλεσμα· ότι θα έπρεπε να αντιμετωπίση τους βαρβάρους μόνος, χωρίς βοήθεια από τον αυτοκράτορα. Το Ιερόν Παλάτιον αγωνιζόταν να συγκρατήση τις πιέσεις στα ανατολικά του σύνορα· δεν είχε ούτε τη δύναμη ούτε τη διάθεση να ενδιαφερθή για τη Δύση. Έτσι, ο Γρηγόριος απεδύθη στον αγώνα εκχριστιανισμού και εκπολιτισμού των βαρβάρων. Στόχο του έθεσε την επιβολή του νόμου και ενός σταθερού κοινωνικού πλαισίου. Η Ευρώπη θα έπρεπε να γίνη μια, «χριστιανική κοινοπολιτεία» (societas reipublicae christianae), άλλως θα γινόταν έρημος τόπος, φωλεά ληστών.

Ο πάπας Γρηγόριος αφοσιώθηκε σ’ αυτό το έργο και επέτυχε. Δικαίως, λοιπόν, αποκαλείται «Μέγας», «Πατήρ» και «Προστάτης της Ευρώπης». Ακόμη και ο επικριτικός προς τον παπισμό Walter Ullmann υποχρεώνεται να παραδεχθή ότι χάρις στον Γρηγόριο η δυτική Ευρώπη γεννήθηκε ως παράγων πολιτισμού, και χάρις σ’ αυτόν είναι τόσο ποτισμένη από το λατινικό πνεύμα ώστε να αναγνωρίζη τη Ρώμη ως μητέρα της.






Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Παν. Δρακόπουλος, Νομιναλισμός και Ρεαλισμός
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΛΟΓΙΚΗ του Αριστοτέλους ήταν δυσνόητη, και η μελέτη της πολύ κουραστική, ήδη για...


Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΡΩΜΑ·Ι·ΚΗ αυτοκρατορία δεν κατόρθωσε να διατηρήση την ενότητα της οικουμένης, για την οποία...