Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αρχείο | Ιστορία | Παν. Δρακόπουλος - 3 Νοεμβρίου 2011 17:03 μμ

Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία



Πρέπει εδώ να επισημανθή ότι ο Γρηγόριος καλλιέργησε το ιδιαίτερο δυτικό πνεύμα ως κάτι όλως διάφορο της ανατολικής αυτοκρατορίας. Απευθύνεται στους ηγεμόνες των βαρβάρων αποκαλώντας τους «αγαπητά μου τέκνα» ενώ αποκαλεί τον αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως «ο Κύριός μας αυτοκράτωρ».

Το χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσεως έγινε περισσότερο αγεφύρωτο. Ένας νέος πολιτισμός αναπτυσσόταν: ένας πολιτισμός που βάδιζε την οδό της εκκοσμικεύσεως. Δεν είναι έργο μου εδώ η παρακολούθηση αυτής της πορείας. Θ’ αναφερθώ μόνον σε δύο ντοκουμέντα από την ιστορία της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας και θα τ’ αφήσω να δώσουν αυτά το στίγμα πορείας.

Απόσπασμα από το Dictatus Papae του Γρηγορίον Ζ’: (c. 1020- 1085):

«1. Η ρωμαϊκή εκκλησία ιδρύθη υπό του Θεού μόνου.

2. Μόνον ο ποντίφηξ Ρώμης δύναται ν’ αποκληθή καθολικός.

3. Μόνον αυτός δύναται να εκθρονίση ή να αποκαταστήση επίσκοπον.

8. Μόνον αυτός δύναται να χρησιμοποιή αυτοκρατορικά διάσημα.

12. Μόνον αυτός δύναται να καθαιρή ηγεμόνας.

13. Μόνον αυτός δύναται να μεταθέτη επισκόπους.

16. Δεν δύναται να συγκληθή Σύνοδος άνευ εντολής του.

17. Ουδέν βιβλίον δύναται να θεωρηθή κανονικόν άνευ της εγκρίσεώς του.

18. Αυτόν ουδείς δύναται να τον κρίνη.

22. Η ρωμαϊκή εκκλησία ουδέποτε επλανήθη και ούτε θα πλανηθή εις το μέλλον.

23. Ο ποντίφηξ, εφ’ όσον εξελέγη κανονικώς, είναι αναμφιβόλως άγιος διά της χάριτος του Αγίου Πέτρου.»

Επιστολή Ιννοκεντίου Γ’ (1160/61-1216) προς τους πρίγκηπες της Γερμανίας:

«Αλλ’ οι πρίγκηπες θα πρέπει να αναγνωρίζουν και πράγματι αναγνωρίζουν, ότι το δίκαιον και η εξουσία της εξετάσεως του προσώπου το οποίον εκλέγεται βασιλεύς και προώρισται να στεφθή αυτοκράτωρ ανήκει εις ημάς οίτινες χρίομεν και στέφομεν· διότι είναι νόμος γενικής αποδοχής ότι η εξέτασις του προσώπου ανήκει εις τον επιθέτοντα τας χείρας. Εάν οι πρίγκηπες εξέλεγον ως βασιλέα ιερόσυλον ή αφωρισμένον, τύραννον, τρελλόν ή αιρετικόν, θα έπρεπε ημείς να τον χρίσωμεν και να τον στέψωμεν; Βεβαίως όχι.»

Και θα κλείσουμε αυτές τις διακηρύξεις επικυριαρχίας της εκκλησίας μ’ ένα ακόμη παράδειγμα. Tο 860, ο αρχιεπίσκοπος της Ρέμς Χίκμαρ, δήλωσε στον τοπικό ηγεμόνα: «Δεν με έκανες εσύ αρχιεπίσκοπο της Ρέμς. Εγώ μαζί με τους συντρόφους μου σε διαλέξαμε να κυβερνάς αυτό το βασίλειο, υπό τον όρο να σέβεσαι τους νόμους μας.»

Όπως είναι ευνόητο, οι βασιλείς και oι άλλοι εγκόσμιοι ηγεμόνες, δεν ήσαν διατεθειμένοι να ανέχωνται επί πολύ την επικυριαρχία της λεγομένης «αγίας έδρας». Δεν θα μπορούσαν να μη διεκδικούν την ανεξαρτησία τους, την απαλλαγή τους από τα δεσμά της παπικής εξουσίας. Γι’ αυτό και oι αναπότρεπτες συγκρούσεις των διαφόρων ηγεμόνων με τον πάπα απασχολούν όλες τις σελίδες της ευρωπαϊκής μεσαιωνικής ιστορίας.

Σημειώσεις

  1. «Όλοι όσοι τους ακολουθούν -όπως είπαμε- καλούνται Χριστιανοί, ακριβώς όπως και oι φιλόσοφοι, ενώ δεν έχουν κοινά δόγματα τίθενται υπό το κοινόν όνομα της φιλοσοφίας.»47. «Είναι τω όντι η φιλοσοφία μεγίστη περιουσία και τιμιωτάτη ενώπιον του Θεού, προς τον οποίον μας οδηγεί και μας συνιστά και αληθινά όσιοι είναι αυτοί που αφοσιώθηκαν στη φιλοσοφία.»

    48. «Διότι ο ίδιος θεός χορήγησε και τις δύο διαθήκες, ο ίδιος έδωσε την ελληνική φιλοσοφία στους Έλληνες, διά της οποίας ο παντοκράτωρ δοξάζεται απ’ αυτούς… Επειδή, όπως για να σώση τους Ιουδαίους θέλησε ο Θεός και τους έδωσε προφήτες, έτσι κι από τους Έλληνες ύψωσε προφήτες τους καλύτερούς των στον λόγο».

    49. «Ο προϊστάμενος της Εκκλησίας των Ρωμαίων απεπειράθη ν’ αποκόψη από την κοινήν ενότητα τας παροικίας όλης της Ασίας μετά των ομόρων Εκκλησιών, ωσάν ετεροδόξους, και τας εστηλίτευσε με επιστολάς ανακηρύττων ακοινωνήτους όλους γενικώς τους εκεί αδελφούς.» Μτφρ.: Π.Κ.Χρήστου.

    50. Ο όρος εκκοσμίκευση (secularisation) προέρχεται από το λατινικό saeculum, αiών. Μ’ αυτή τη λέξη μεταφράστηκε λατινικά η εβραϊκή λέξη ôlam που σημαίνει αιών, αιωνιότης. Στην εκκλησιαστική γλώσσα, η λέξη αιών (saeculum) σημαίνει, ενίοτε, κόσμος: ίδε Ματθ. ιγ’ 22, Λουκ. ιστ’ 8, Ρωμ. α’ 25 κ.ά. Κατά τον Μεσαίωνα, μετά την ίδρυση των μεγάλων μοναχικών ταγμάτων, seculares ονομάζονταν oι λαϊκοί κληρικοί, σε αντίθεση με τους regulares, τους μοναχούς που ζούσαν σύμφωνα με τους κανόνες (regulae) του τάγματός των.

    51. Οι αξιώσεις της Ρώμης βασίζονται, ως γνωστόν, στο κατά Mατθαίον ιστ’, 17-19: «αποκριθείς δε ο Ιησούς είπεν αυτώ· μακάριος ει, Σίμων Βαριωνά, ότι σαρξ και αίμα ουκ απεκάλυψέν σοι αλλ’ ο πατήρ μου ο εν τοις ουρανοίς. καγώ δε σοι λέγω ότι συ ει Πέτρος, και επί ταύτη τη πέτρα οικοδομήσω μου την εκκλησίαν και πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής. δώσω σοι τας κλείδας της βασιλείας των ουρανών, και ο εάν δήσης επί της γης έσται δεδεμένον εν τοις ουρανοίς, και ο εάν λύσης επί της γης έσται λελυμένον εν τοις ουρανοίς».






Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Παν. Δρακόπουλος, Νομιναλισμός και Ρεαλισμός
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΛΟΓΙΚΗ του Αριστοτέλους ήταν δυσνόητη, και η μελέτη της πολύ κουραστική, ήδη για...


Παν. Δρακόπουλος, Η Εκκοσμικευτική Πορεία
Κατηγορία: Ιστορία / Παν. Δρακόπουλος

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002 Η ΡΩΜΑ·Ι·ΚΗ αυτοκρατορία δεν κατόρθωσε να διατηρήση την ενότητα της οικουμένης, για την οποία...