Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Τέχνες - 15 Οκτωβρίου 2018 12:16 μμ

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.


 

Το Μέγαρο Δημητρίου, στη γωνία της πλατείας Συντάγματος και της οδού Πανεπιστημίου, είναι ουσιαστικά μια τριώροφη οικοδομή δύο διαμερισμάτων με εμπορικά καταστήματα στο ισόγειο. Σε αυτήν συνυπάρχουν η επιρροή του Schinkel και στοιχεία από την αρχαία και την τότε σύγχρονη αθηναϊκή αρχιτεκτονική, ένα μίγμα ιδεαλισμού και ρεαλισμού. Οι αψιδωτές στοές των όψεων προέρχονται από το λεγόμενο «Αγορανομείον», η συνολική απέριττη σύνθεση με τον διακριτικό χειρισμό της γενικής μορφής από τα ίδια τα Ανάκτορα. Παρακάμπτονται οι αναγεννησιακοί κανόνες της επαλληλίας των ρυθμών, και οι όψεις διαμορφώνονται από την πανομοιότυπη, σχεδόν μοντέρνα, επανάληψη δύο στοιχείων, αφ’ ενός του μεγάλου ύψους παραθύρου/θύρας και αφ’ ετέρου του αψιδώματος του «Αγορανομείου» που σχηματίζει τη διώροφη ανοιχτή στοά. Το Μέγαρο Δημητρίου εισάγει στην Αθήνα τον κτηριακό τύπο του Stadtpalais –του αστικού μεγάρου–, όπου οι πολύπλοκες απαιτήσεις μιας πολυτελούς ζωής προσαρμόζονται στον περιορισμένο χώρο ενός οικοπέδου σε συνεχές σύστημα. Επίσης εισάγει –ολοκληρωμένο εξ αρχής με βάση την αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή διακοσμητική– το ρεπερτόριο των μορφολογικών / οικοδομικών στοιχείων που σταδιακά θα τυποποιηθούν ως χαρακτηριστικά της αθηναϊκής κατοικίας: τα χυτοσιδηρά κιγκλιδώματα και τους μαρμάρινους γεισίποδες των εξωστών, τα ακροκέραμα στα γείσα ή τις άκρες των στεγών, τα πήλινα αγγεία και τις ζωγραφικές διακοσμήσεις. Η αρχιτεκτονική, η ζωγραφική και η διακοσμητική είναι στο κτήριο αυτό τόσο καλά συγκερασμένες, και η κατασκευαστική απόδοσή τους σε τόσο υψηλό επίπεδο, ώστε όταν το κτήριο ολοκληρώθηκε το 1843, σχεδόν ταυτόχρονα με τα Ανάκτορα, προξένησε εξαιρετική εντύπωση. Ο Όθων το αναγόρευσε πρότυπο για την ανέγερση των άλλων κτηρίων της πλατείας.

Το Αστεροσκοπείο τοποθετήθηκε έξω από την τότε έκταση της πόλης, στον Λόφο των Νυμφών, κοντά στη θέση του «Ηλιοτροπίου», του ηλιακού ωρολογίου του αρχαίου αστρονόμου Μέτωνος. Η θέση του, αν και άσχετη με την οικισμένη έκταση, είναι εν τούτοις ορατή από τα περισσότερα αρχαία μνημεία και παρεισφρέει στη θέαση του λεκανοπεδίου και της Ακροπόλεως, εντάσσοντας εξ αρχής το Αστεροσκοπείο στο «δίκτυο» των μνημείων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το μόνο νέο κτήριο που σημειώνει ο Χάνσεν στον χάρτη της Αθήνας που δημοσιεύει στο περιοδικό «Allgemeine Bauzeitung» μαζί με τα αρχαία, είναι ακριβώς αυτό. Θέλει να το θεωρεί ως ένα εξ αυτών και αντάξιό τους, ίσως με τον τρόπο που ο Palladio (1508-1580) θεωρούσε το Tempietto του Bramante, και μόνο αυτό από τα νεώτερα κτήρια, άξιο να συμπεριληφθεί στην ανθολογία των ρωμαϊκών κτηρίων του «Τρίτου Βιβλίου» της πραγματείας του «I quattro libri dell’architettura» (1570). Η σταυροειδής κάτοψη που στέφεται με τρούλλο θυμίζει πράγματι, παρά το άνισο μήκος των σκελών, αναγεννησιακά προηγούμενα ή την ανάλογη μελέτη του Schinkel. Στην Αθήνα όμως η επαναφορά του ημισφαιρικού τρούλλου, και μάλιστα με τύμπανο, παραπέμπει ευθέως στη βυζαντινή αρχιτεκτονική παράδοση της Αττικής, την οποία γνώρισε ο Χάνσεν κατά τις περιπλανήσεις του στην Αθήνα και τις εξοχές της. Στον τρούλλο αλλά και στις άλλες λεπτομέρειες του κτηρίου, στα τύμπανα των αετωμάτων, στους φανοστάτες, στα ακρωτήρια, τού δίδεται ξανά η ευκαιρία να δώσει δείγματα των εξαιρετικών του ικανοτήτων.

Στην ίδια περίοδο, περί το 1842, ανήκει, μάλλον υπό την εποπτεία του Schaubert, η μελέτη του Χάνσεν για τη Μητρόπολη των Αθηνών, με βάση την οποία ξεκίνησε η ανέγερσή της. Ο προτεινόμενος ναός είναι σταυροειδής με τρίκλιτες κεραίες άνισου μήκους που συμβάλλουν σε κεντρικό διαμέρισμα αντίστοιχου με αυτές πλάτους. Το σημείο αυτό στεγάζεται με ευρύ και ψηλό τρούλλο, ανάλογης διαμέτρου με το πλάτος των τρίκλιτων κεραιών. Ένα ιδιόρρυθμο κράμα λομβαρδικών, αναγεννησιακών και βυζαντινών μορφολογικών στοιχείων επενδύει το κτήριο.
Τα γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 διακόπτουν την πρόοδο των έργων στην Αθήνα. Η συνταγματική μεταρρύθμιση που ακολούθησε, απέκλειε την διατήρηση «μη αυτοχθόνων», ιδίως αλλοδαπών υπαλλήλων, σε δημόσιες θέσεις. Έτσι, σε διάστημα λίγων μηνών, όλοι παύθηκαν και οι περισσότεροι έφυγαν για τις πατρίδες τους. Το ίδιο είχε συμβεί και στη Δανία μερικές δεκαετίες νωρίτερα. Ο Χάνσεν αποκλείσθηκε από την ανέγερση της Μητρόπολης, η οποία πέρασε στην ευθύνη του Δημητρίου Ζέζου, παρέμεινε όμως ως επιβλέπων του Αστεροσκοπείου, αφού αποτελούσε ιδιωτική ανάθεση του Γεωργίου Σίνα, και ολοκληρώθηκε το 1846.

Λίγο πριν αναχωρήσει από την Αθήνα με προορισμό, όχι την Κοπεγχάγη αλλά την Βιέννη, αποτύπωσε σε φυσικό μέγεθος το Μνημείο του Λυσικράτους και συνέταξε μελέτη γραφικής του αποκατάστασης, κατακτώντας το, μετά το ιωνικού ρυθμού Ερέχθειο, ως πρότυπο του κορινθιακού ρυθμού που δεν υπήρχε στα κλασικά μνημεία της Ακρόπολης.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΕΚΛΟΓΕΣ   Οι εκλογές στην Ιταλία, τη Γερμανία, τις ΗΠΑ , την Ελλάδα και αλλού, συνιστούν σφαίρες κατά της δημοκρατίας. Τα βάζουμε με τους ηγέτες –...

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Κατηγορία: Τέχνες

Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...


Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017 / Τέχνες
Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι

Από Διός άρξασθε. Το κοράκι δεν είναι ένα ακόμη πουλί, δεν είναι απλά ένα είδος ανάμεσα στ΄ άλλα.  Όπως ο αετός, έτσι και το κοράκι...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.