Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Τέχνες - 15 Οκτωβρίου 2018 12:16 μμ

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.


Στην Αθήνα, τον τόπο των αρχαίων προτύπων της αρχιτεκτονικής, ο Χάνσεν συγκρότησε κατ’ αρχάς τις έννοιες και δοκίμασε τις νεωτερικές του ιδέες, αυτές που διέπουν τα διάσπαρτα στην Ευρώπη μεταγενέστερα έργα του. Τα χρόνια αυτά μελέτησε επί τόπου την αρχαία και τη βυζαντινή ελληνική αρχιτεκτονική και διαμόρφωσε το δικό του σχεδιαστικό ιδίωμα, αυτό που εφάρμοσε αρχικά στην Αθήνα και μετά, επί σχεδόν 50 χρόνια, κυρίως στη Βιέννη, την πόλη όπου στη συνέχεια εγκαταστάθηκε και πέρασε την υπόλοιπη ζωή του.

Η οκταετής παραμονή του στην Αθήνα πάλι καθόρισε αμέσως και εμμέσως –με τη διαμεσολάβηση του Τσίλλερ– την αρχιτεκτονική της πόλης, ιδιωτική και δημόσια, τον λεγόμενο «πάνδημο» Αθηναϊκό νεοκλασικισμό και το αστικό περιβάλλον μέσα στο οποίο έζησαν οι Αθηναίοι επί σχεδόν δεκαπλάσιο χρόνο.

Τα πρώτα χρόνια της παραμονής του στη Βιέννη εμπλουτίζονται από την γνωριμία της ιταλικής Αναγέννησης, την οποία, πέραν του Palladio, αγνοούσε ο Χάνσεν. Αποτελούν μια περίοδο προσαρμογής και δοκιμών, η επιτυχία των οποίων τού επιτρέπει να εδραιωθεί ως επαγγελματίας και στη συνέχεια να αναδειχθεί σταδιακά σε κεντρική μορφή της αυστριακής αρχιτεκτονικής της περιόδου. Θα χρειασθεί, όμως, δέκα χρόνια μετά την αναχώρησή του, μια δεύτερη, διαφορετική επαφή με την Αθήνα, για να αγγίξει την ωριμότητά του. Αφορμή για την δεύτερη αυτή επαφή υπήρξε το 1856 η ανάθεση της Ακαδημίας των Επιστημών από τον Σίμωνα Σίνα, γιο του Γεωργίου. Ο σχεδιασμός και η ανέγερσή της εδραιώνει την αμφίδρομη επιρροή της (αρχαίας) Αθήνας στον Χάνσεν και του Χάνσεν στη (σύγχρονη) Αθήνα.

Το κτήριο της Ακαδημίας συναιρεί υπό το κυρίαρχο σχήμα ενός πολυσύνθετου ιωνικού κτηρίου, εμπνευσμένου από τα Προπύλαια του Μνησικλή, αρχαία και πολύ μεταγενέστερα στοιχεία.


Μεταξύ των τελευταίων περιλαμβάνονται η επικλινής άνοδος, η καταγωγή της οποίας μπορεί να αναζητηθεί εξ ίσου στην αναγεννησιακή έπαυλη Farnese στην Carparola του Vignola (1507-1573) ή στο μπαρόκ μέγαρο Schwarzenberg της Βιέννης του Johann Lukas von Hildebrandt (1668-1745), και οι μνημειακοί κίονες, οι οποίοι μπορεί εξ ίσου να προέρχονται είτε από τους ρωμαϊκούς θριαμβικούς κίονες (λ.χ. την Στήλη του Τραϊανού) είτε από τους γιγάντιους κίονες της εκκλησίας του Αγίου Καρόλου (Mπορομέο) (Borromeo) στη Βιέννη των Johann Bernhard Fischer von Erlach (1656-1723) και του υιού, Joseph Emanuel (1693-1742). Έχει ενδιαφέρον ότι ο Χάνσεν αναπαράγει στο σχέδιό του τον κήπο που, βάσει των περιγραφών, διέθετε η Ακαδημία, καθιστώντας την το πρώτο ίσως κτήριο δημόσιου χαρακτήρα στα νεώτερα χρόνια –εξαιρουμένων προφανώς των ανακτόρων και των λοιπών πολυτελών ενδιαιτημάτων–, όπου ένας εσωτερικός χώρος, εν προκειμένω η αίθουσα συνεδριάσεων, η σημαντικότερη αίθουσα του κτηρίου, έχει ως αναπόσπαστο συμπλήρωμα έναν έντεχνα διαμορφωμένο κήπο, αμέσως προσπελάσιμο από αυτήν. Στο ίδιο μνημειακό δωμάτιο επιτυγχάνει να παραγάγει νόημα μέσω των λειτουργικών διατάξεων. Η αντικριστή διάταξη των εδωλίων, όπου κάθονται τα μέλη της Ακαδημίας, και η αντιπαράθεση των απόψεων προς την οποία η διάταξη αυτή ωθεί, κατευθύνει προς την από κοινού διαλεκτική αναζήτηση της αλήθειας, αντί της από καθέδρας ατομικής ανακοίνωσης.

Η δυναμική εμφάνιση και η εύκολη επικράτηση του μοντερνισμού κατά τον 20ό αιώνα εδραίωσαν εδώ και αρκετές δεκαετίες μια νέα ρητορική πειθούς, ένα διαφορετικό εννοιολογικό και μορφικό παράδειγμα, ένα διασταλτικό σύστημα αξιών. Οι ποικίλες όψεις της αρχιτεκτονικής τού δεύτερου μισού τού 19ου αιώνα, αντιμετωπίσθηκαν ισοπεδωτικά και απορρίφθηκαν συλλήβδην. Η κλασική γλώσσα, ωστόσο, από την οποία αυτές εκκινούν, τώρα πια κυρίως ως τεκτονική (tectonics) ή ως ποιητική αναπαράσταση της κατασκευής (και όχι τόσο ως ρυθμολογία), εξακολουθεί να είναι η μακροβιότερη και πιο επεξεργασμένη αρχιτεκτονική γλώσσα της ιστορίας και να παραμένει οικεία και δημοφιλής, χωρίς όμως την επιθυμητή διαφοροποίηση (και επακόλουθη απόρριψη) των ευτελισμένων εκδοχών της. Ασφαλώς διέρχεται μια ήδη μακρά περίοδο δυσχερειών και ίσως σύγχυσης που οξύνεται όσο απομακρυνόμαστε από τις προαναφερθείσες έννοιες, ή τις πηγές.

Μέσα στο πλαίσιο της μοντερνιστικής αντίληψης επιδιώκεται, αντί της συνέχειας, η ρήξη, αντί της επιθυμίας για τελειοποίηση προκρίνεται η συνεχής αναζήτηση του νέου, και αντί της μίμησης ενθαρρύνεται η υποκειμενική έκφραση. Η επικοινωνιακή έκρηξη των τελευταίων χρόνων υιοθετεί το παράδειγμα, όχι της τέχνης, αλλά της τεχνολογίας. Στη θέση της διακειμενικότητας ή της παράδοσης, προκρίνει την εφεύρεση που με τη σειρά της ενέχει και προϋποθέτει τη δημιουργικότητα, την ανακάλυψη και τον νεωτερισμό, και αφορά στην βελτίωση και την επίτευξη αποτελέσματος βάσει συγκεκριμένου στόχου, βάσει δεδομένου επιθυμητού αποτελέσματος.

Η παράδοση σχετίζεται με έννοιες όπως η μετάδοση, η εμπίστευση, η παραχώρηση προς φύλαξη και η νέα μετάδοση. Ενέχει τα στοιχεία της επανάληψης, της σταθερότητας, της συντήρησης και της εμμονής. Έχει κανονικά να κάνει με τελετουργίες, πεποιθήσεις και αντικείμενα με ρίζες στο παρελθόν, κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά μέσα σε μια κοινωνία και διατηρούνται στο παρόν, παραμένοντας, ιδιαίτερα στα πεδία της πολιτικής, της φιλοσοφίας και της θρησκείας, στενά συνδεδεμένα με προηγούμενες χρονικές στιγμές.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΕΛΙΤ ΚΑΙ ΜΑΖΑ: Ομάδα μαθητών Λυκείου στο Μουσείο Μπενάκη, να δουν την έκθεση, συνοδεία καθηγητών τους. Αλλά να που εμφανίστηκε ο Σκαρμούτσος, τηλεοπτικός μάγειρας, και...

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Κατηγορία: Τέχνες

Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...


Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017 / Τέχνες
Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι

Από Διός άρξασθε. Το κοράκι δεν είναι ένα ακόμη πουλί, δεν είναι απλά ένα είδος ανάμεσα στ΄ άλλα.  Όπως ο αετός, έτσι και το κοράκι...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.