Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Τέχνες - 15 Οκτωβρίου 2018 12:16 μμ

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.


Η παράδοση μπορεί να είναι αλυσιτελής και ίσως μη πρακτική, έχει όμως ισχυρό κοινωνικό νόημα. Υπάρχουν παραδόσεις που αντέχουν και εξελίσσονται επί χιλιάδες χρόνια. Παράλληλα, νέες παραδόσεις συνεχίζουν να εμφανίζονται ή να εφευρίσκονται με βάση πολιτικές ή πολιτισμικές σκοπιμότητες και να διαρκούν και αυτές για μεγαλύτερα ή μικρότερα χρονικά διαστήματα. Ειδικά στην τέχνη και την λατρεία, η παράδοση σχετίζεται στενά με την ορθή απεικόνιση, την ορθή εμφάνιση ή παρουσίαση. Η σύνδεση παράδοσης και τελετουργίας εγγυάται τη συνέχιση της πρώτης μέσα από τη δεύτερη. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η συμμόρφωση προς τις κατευθύνσεις που υπαγορεύουν την σύνθεση της μορφής, προηγείται έναντι των προτιμήσεων ή των πρωτοβουλιών του δρώντος υποκειμένου.

Το συμβατικό αντιθετικό ζεύγος παράδοσης και νεωτερισμού, πάντως, συνδέεται με μια γραμμική αντίληψη περί κοινωνικής αλλαγής, με βάση την οποία οι κοινωνίες εξελίσσονται προοδευτικά από παραδοσιακές σε νεωτερικές. Δεν λείπουν, πάντως, θεωρήσεις που αντιμετωπίζουν την παράδοση ως στοιχείο δυναμισμού και ετερογένειας, που μπορεί επιτυχώς να συνυπάρχει με την νεωτερικότητα, ακόμα και μέσα στο ίδιο υποκείμενο.

Το έργο του Θεοφίλου Χάνσεν υποτάσσεται εκ πρώτης όψεως –και μέσα από τη βιαστική σύγχρονη μοντερνιστική ματιά– στην λογική της παράδοσης.
Ωστόσο, ακόμα και από τις συνοπτικές επισημάνσεις στα λίγα παραδείγματα έργων από την Αθήνα που προηγήθηκαν είναι σαφές, ότι με τους γνώριμους «φθόγγους» και τις όχι πάντα εντελώς γνώριμες ή ευκολονόητες «λέξεις» συντάσσει καινούργιες προτάσεις. Αυτή η διαδικασία ενέχει δημιουργικότητα, ανακάλυψη, καινοτομία, βελτίωση, επιτέλεση βάσει συγκεκριμένου στόχου, χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν όλα, όχι στον κόσμο της παράδοσης, αλλά σε αυτόν της εφεύρεσης. Εξ ίσου σαφής, πίσω και πάλι από τους «φθόγγους» και τις «λέξεις», είναι η τροποποίηση ή και η απόρριψη κάποιων συμβάσεων, η είσοδος σε νέες επικράτειες, το άνοιγμά νέων δυνατοτήτων, η καθιέρωση νέων διασυνδέσεων ή σχέσεων μεταξύ ασύνδετων έως τότε εννοιών ή στοιχείων προερχόμενων, ενδεχομένως, από έως τότε ασύμβατα πεδία. Τον εφευρέτη χαρακτηρίζει επί πλέον η διάθεση μετατόπισης των ορίων και υπέρβασης των περιορισμών στη γνώση, την εμπειρία ή τη δυνατότητα.

Ο Χάνσεν στην Αθήνα, αλλά και αργότερα αλλού, μοιάζει ανοιχτός, εκδηλώνει την περιέργειά του, βλέπει τα πράγματα με νέους τρόπους, ερευνά, πειραματίζεται και με αυτοπεποίθηση και επιμονή επιδιώκει να επιτύχει και να αναπτύξει την αρχική του ιδέα. Δρα συνειδητά και ατομικά, σταθερά και σαφώς μέσα στο πεδίο της εφεύρεσης.

Ο 19ος αιώνας, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από την λεγόμενη «επινόηση της παράδοσης»1, που συνίσταται στην εισαγωγή νέων πρακτικών ή αντικειμένων με τρόπον ώστε να υπονοείται κάποια διασύνδεση με το παρελθόν, μη κατ’ ανάγκη παρούσας. Η ενέργεια αυτή αποσκοπεί σε ατομική, εμπορική, πολιτική ή και εθνική ωφέλεια. Συχνά βασίζεται σε κάποια από τις μορφές της παράδοσης, πλην όμως αυτή διογκώνεται, διαστρέφεται ή ωθείται προς συγκεκριμένη ερμηνεία.

Οι «επινοημένες παραδόσεις» συνιστούν κύρια συστατικά των νεωτερικών εθνικών ιδεολογιών και πολιτισμικών πρακτικών που παρέχουν κοινότητα εμπειριών και προωθούν την ενιαία εθνική ταυτότητα.

Μια τέτοια «επινοημένη παράδοση» είναι και η «Hellenische Renaissance» τού Θεοφίλου Χάνσεν. Πρωτοδιαμορφώνεται στην Αθήνα κατά τη δεκαετία του 1840, εδραιώνεται ως συνεκτική αρχιτεκτονική γλώσσα κατά τη μελέτη της Σιναίας Ακαδημίας και στη συνέχεια εφαρμόζεται στην Βιέννη, την Αθήνα και αλλού, σε πραγματοποιημένα έργα και σε μη εφαρμοσμένες μελέτες. Τόσο το όνομα, όσο και το μορφικό της περιεχόμενο προέρχονται από το παρελθόν και υπαινίσσονται διασύνδεση με αυτό, παραπέμπουν για την ακρίβεια σε σχέση με την ελληνική Αρχαιότητα και την ιταλική Αναγέννηση. Η ζεύξη των δυο όμως είναι δεν έχει στο παρελθόν συντελεσθεί, αφού η ιταλική αναγεννησιακή αρχιτεκτονική αναπτύχθηκε με γνώση των ρωμαϊκών μόνο και όχι των ελληνικών μνημείων, ούτε καν αυτών της Μεγάλης Ελλάδας, πολλώ δε μάλλον της μητρόπολης. Εδώ έγκειται η ουσία της καινοτομίας και της εφευρετικότητας του Χάνσεν να εισαγάγει μια νέα, αναδρομική αρχιτεκτονική. Εικάζει μέσω της μεγάλης σειράς των έργων του, ενταγμένων στην ενότητα της «Ελληνικής Αναγέννησης», πώς θα ήταν η αναγεννησιακή αρχιτεκτονική αν αντί της ρωμαϊκής, είχε αποτελέσει η ελληνική αρχαιότητα την αφετηρία της. Δημιουργεί μια αναγεννησιακή αρχιτεκτονική με ελληνικά, αντί για ρωμαϊκά υλικά.

Μέτοικος και ante litteram Ευρωπαίος πολίτης και δημιουργός, ο Θεόφιλος Χάνσεν ενέμεινε στην οικουμενικότητα και τη διαρκή εγκυρότητα των κλασικών μορφών, εν τέλει στην οικουμενικότητα και τη διαρκή εγκυρότητα της κλασικής παιδείας. Ανανέωσε το νόημά τους, διεύρυνε τη σημασία και την αναφορά τους, την περίοδο ακριβώς της εδραίωσης στην Ευρώπη των εθνικών κρατών. Η διαδρομή του από τη Δανία στην Ελλάδα και από εκεί στην Αυστρία και στη συνέχεια από την Βιέννη στην Αθήνα και μετά την Ρώμη και το Βερολίνο, εκείνες δηλαδή τις ευρωπαϊκές μητροπόλεις, οι οποίες σχετίσθηκαν πρωταρχικά και κυρίως δημιουργικά με την Ιταλική Αναγέννηση και την Ελληνική Αναβίωση, μας θυμίζει ακριβώς αυτό: ότι η Ευρώπη, πέρα από γεωγραφικός, πολιτικός ή οικονομικός χώρος, είναι μια κατ’ εξοχήν πνευματική επικράτεια, όπου κοινές αρχές και αξίες εκφράζονται ανανεούμενες διαρκώς με πολλαπλούς τρόπους σε πολλαπλούς τόπους.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΕΛΙΤ ΚΑΙ ΜΑΖΑ: Ομάδα μαθητών Λυκείου στο Μουσείο Μπενάκη, να δουν την έκθεση, συνοδεία καθηγητών τους. Αλλά να που εμφανίστηκε ο Σκαρμούτσος, τηλεοπτικός μάγειρας, και...

Γεώργιος Α. Πανέτσος – Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Κατηγορία: Τέχνες

Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...


Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι
Κατηγορία: ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2017 / Τέχνες
Γιώργος Μυλωνάς, Τάσος Μαντζαβίνος: Το κοράκι

Από Διός άρξασθε. Το κοράκι δεν είναι ένα ακόμη πουλί, δεν είναι απλά ένα είδος ανάμεσα στ΄ άλλα.  Όπως ο αετός, έτσι και το κοράκι...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.