Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Στοχασμός - 14 Νοεμβρίου 2018 12:47 μμ

Δημήτρης Λαμπρέλλης, Η πρόσληψη του Νίτσε στην Ελλάδα


Μικρή δοκιμή παρουσίασης και κριτικής αποτίμησής της

Ι Ο Νιτσεϊσμός στην Ελλάδα εμφανίζεται με τα περιοδικά «Τέχνη» (1898-1899) και «Διόνυσος» (1901-1902). Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του νιτσεϊσμού των δύο περιοδικών είναι ο εθνικισμός και ο κοινωνικός ανισοτισμός. Κατά την άποψη των κύκλων των δύο αυτών περιοδικών, οι Νεοέλληνες της εποχής τους θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν τον ελληνισμό ως νιτσεϊσμό, δηλαδή, κυρίως ως αντιχριστιανισμό, ως αντιδημοκρατισμό, ως λατρεία της δύναμης και της επιβολής της∙ προκειμένου μάλιστα να επιτευχθούν όλα αυτά, κρίσιμος προβλέπεται να είναι ο ρόλος ενός ηγέτη με γνωρίσματα τυράννου∙ πρότυπο ενός τέτοιου ηγέτη, κατά τον νιτσεϊσμό πάντοτε των δύο περιοδικών, αποτελεί ο Βίσμαρκ, ο οποίος οδήγησε τη Γερμανία σε νικηφόρους πολέμους∙ ο τελικός συλλογισμός, στην περίπτωση αυτή, είναι ο ακόλουθος: αν οι Έλληνες ευτυχήσουν να έχουν έναν τέτοιου τύπου ηγέτη ο οποίος, ως έκφανση του Υπερανθρώπου, θα μεταμορφώσει την ελληνική συνείδηση του υποκειμένου σε νιτσεϊστική, και την κοινωνική πραγματικότητα σε μία αντιχριστιανική, αντιδημοκρατική πραγματικότητα επιβολής των κοινωνικών ανισοτήτων, τότε και μόνον τότε θα κατορθώσουν οι Νεοέλληνες να υπερβούν την κατάσταση εκφυλισμού στην οποία ευρίσκονται μετά την ταπεινωτική ήττα του πολέμου του 1897, και να οδηγηθούν σε πνευματική, κοινωνική και εθνική αναγέννηση.

Οι στρατηγικές τις οποίες σχεδίασαν και εφάρμοσαν οι κύκλοι των προαναφερθέντων περιοδικών, προκειμένου να επιτευχθεί τόσο η γνωριμία των Νεοελλήνων αναγνωστών τους με τη σκέψη του Νίτσε –όπως νιτσεϊστικά την (παρ)ερμήνευαν οι ίδιοι πάντοτε κύκλοι–, όσο και ο, εν είδει θρησκείας, ασπασμός του νιτσεϊσμού εκ μέρους του συγκεκριμένου αυτού αναγνωστικού κοινού, είναι οι εξής: Η δημοσίευση ενός δοκιμίου του Παύλου Νιρβάνα για τον Νίτσε στην «Τέχνη». Το δοκίμιο αυτό περιέχει όχι μόνον στοιχεία κοινωνικού ανισοτισμού, αλλά και ένα πρόσθετο στοιχείο, που εμφανίζεται για πρώτη φορά στο πλαίσιο του ελληνικού νιτσεϊσμού – και το οποίο λίγο αργότερα θα εμφανιστεί σε εκρηκτικές διαστάσεις, στο πλαίσιο του νιτσεϊσμού του Βλαστού: τον κοινωνικό δαρβινισμό. Δημοσιεύεται, επίσης στην «Τέχνη», επαινετική βιβλιοκρισία του δοκιμίου, το οποίο πλέον είχε δημοσιευτεί αυτοτελώς και είχε εκδοθεί σε βιβλίο, από τον Κ. Παλαμά∙ το περιεχόμενο της βιβλιοκρισίας αυτής δίνει ένα δεύτερο, ευκρινές, στίγμα του αρθρογραφικού νιτσεϊσμού του ποιητή – είχε ήδη προηγηθεί το πρώτο το οποίο ομιλούσε άκρως περιφρονητικά για τη νοημοσύνη της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών και εντελώς αρνητικά για την καθολική ψηφοφορία και την αρχή της πλειοψηφίας∙ αυτό το δεύτερο δείγμα του νιτσεϊσμού του, εξέφραζε: τη ρητή, άμεση, κατάφασή του στον κοινωνικό ανισοτισμό, και –προφανώς– την έμμεση επιδοκιμασία του κοινωνικού δαρβινισμού του Νιρβάνα – η οποία στην περίπτωση του εκ μέρους του ποιητή θαυμαστικού σχολιασμού του Βλαστού θα καθίστατο άμεση, ρητή και έντονη: θα εκφράσει ο Παλαμάς το θαυμασμό του για τον νιτσεϊσμό του Βλαστού, δηλαδή τον κοινωνικό φυλετικό ρατσισμό του και την ευγονική του, χρίζοντάς τον ως τον κατ’ εξοχήν ανανεωτή του φιλοσοφικού στοχασμού στην Ελλάδα, αφετέρου σπεύδει να εκφράσει και ο ίδιος απόψεις κοινωνικού δαρβινισμού και συγχρόνως να αποτίσει φόρο τιμής στον Gobineau .

Επειδή μία από τις βασικές αντιλήψεις του νιτσεϊσμού των δύο περιοδικών είναι ο κυρίαρχος ρόλος της λογοτεχνίας ως του πλέον πρόσφορου μέσου για τη συνειδητοποίηση του ελληνισμού ως νιτσεϊσμού από το αναγνωστικό κοινό τους, σε αυτήν θα μεταφέρουν το κύριο βάρος της στρατηγικής τους, προκειμένου να επιτύχουν το στόχο του ασπασμού του νιτσεϊσμού από τους Νεοέλληνες. Ωστόσο, οι κύκλοι των δύο προαναφερθέντων περιοδικών, σπεύδουν να διευκρινήσουν ότι ο ρόλος της λογοτεχνίας και της κριτικής θα είναι διττός: δημιουργικός και καταστροφικός∙ θα περιλαμβάνει δηλαδή, αντίστοιχα, το έργο της προβολής και του εκθειασμού, αλλά και το έργο της κριτικής, της πολεμικής και της απόρριψης. Πιο διακριβωμένα, η πλευρά της προβολής θα περιλαμβάνει: τη δημοσίευση, σε μετάφραση, μιας σειράς κειμένων από έργα του Νίτσε∙ τη δημοσίευση έργων Ελλήνων λογοτεχνών επηρεασμένων από τη σκέψη του φιλοσόφου τη δημοσίευση μεταφρασμένων έργων Ευρωπαίων συγγραφέων οι οποίοι είτε υπήρξαν φίλοι του Νίτσε είτε επηρεάστηκαν από αυτόν, είτε θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως πνευματικά συγγενείς προς αυτόν ή και πρόδρομοί του – στο ίδιο αυτό πλαίσιο αναφοράς δημοσιεύονται και μελέτες για αυτούς και το έργο τους. Όσο για την πλευρά της κριτικής, αυτή θα πε-ριλαμβάνει την εκτενή, πολύπλευρη, και σφοδρή, πολεμική σε Έλληνες και Ευρωπαίους συγγραφείς οι οποίοι ήταν αντίθετοι προς τον Νίτσε και προς τον νιτσεϊσμό∙ στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης θα ευρεθεί ο Ψυχάρης.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΕΚΛΟΓΕΣ   Οι εκλογές στην Ιταλία, τη Γερμανία, τις ΗΠΑ , την Ελλάδα και αλλού, συνιστούν σφαίρες κατά της δημοκρατίας. Τα βάζουμε με τους ηγέτες –...

Δημήτρης Λαμπρέλλης, Η πρόσληψη του Νίτσε στην Ελλάδα
Κατηγορία: Στοχασμός
Δημήτρης Λαμπρέλλης, Η πρόσληψη του Νίτσε στην Ελλάδα

Μικρή δοκιμή παρουσίασης και κριτικής αποτίμησής της Ι Ο Νιτσεϊσμός στην Ελλάδα εμφανίζεται με τα περιοδικά «Τέχνη» (1898-1899) και «Διόνυσος» (1901-1902). Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Επίνοια
Κατηγορία: Στοχασμός

Έχουμε πράγματι λόγους να φοβόμαστε ότι η επίνοια θα καταστρέψει τον άνθρωπο; Η είσοδός μας στον κόσμο της ψηφιακής τεχνικής μας απειλεί; Όταν στη δεκαετία...


Νίκος Ηλιάδης, Η τεχνολογία ως απαραίτητο στοιχείο της Γενικής Εκπαίδευσης για όλους
Κατηγορία: Στοχασμός

Στην εποχή μας από ειδικούς στην σχεδίαση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, γίνεται μια ιδιαίτερα έντονη προσπάθεια για την προσαρμογή τους στις ανάγκες της ζωής. Έτσι το σχολείο...


Μαρία Κατσουνάκη, Είμαστε η παιδεία μας
Κατηγορία: Στοχασμός
Μαρία Κατσουνάκη, Είμαστε η παιδεία μας

Γιατί άραγε ενώ εδώ και δεκαετίες, δεκάδες χιλιάδες νέοι συμμετέχουν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, σπουδάζουν και αποφοιτούν, το πολιτιστικό και μορφωτικό επίπεδο...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.