Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Στοχασμός - 14 Νοεμβρίου 2018 12:47 μμ

Δημήτρης Λαμπρέλλης, Η πρόσληψη του Νίτσε στην Ελλάδα


Η φιλολογική προσέγγιση η οποία ασχολήθηκε με τον νιτσεϊσμό του Βλαστού και με τον νιτσεϊσμό του Καζαντζάκη, απέφυγε (είτε από πεποίθηση είτε από αδυναμία ή από πρόθεση) να εννοιολογήσει τους προαναφερθέντες νιτσεϊσμούς. Στην περίπτωση του Βλαστού: άλλοτε κατέφυγε σε παραπλανητικές αοριστίες, και ομίλησε απλώς για εθνικισμό ή / και αριστοκρατισμό∙ άλλοτε σε λευκαντικές ωραιοποιήσεις, και ομίλησε για ιδανισμό∙ άλλοτε ακόμη και σε ερμηνευτικά παράδοξα, και ισχυρίστηκε ότι πρόκειται για σύζευξη του νιτσεϊσμού με τον σοσιαλισμό∙ άλλοτε πάλι είχε την όλως ευρηματική άποψη ότι δεν τα εννοούσε στα σοβαρά όλα όσα επί σειρά ετών έγραφε, δημοσίευε και διακήρυττε με διαλέξεις του ο συγγραφέας, αλλά πολλά από αυτά τα έγραφε μόνο και μόνο γιατί έτσι εξέφραζε μία φιλοπαίγμονα διάθεση η οποία τον διακατείχε έναντι των άλλων διανοουμένων∙ άλλοτε πάλι προέβαινε σε μία όντως εκπλήσσουσα και πάντως γεννώσα ερωτηματικά ερμηνευτική αναγωγή, καθώς αποφαινόταν ότι τόσο το περιεχόμενο όσο και το ύφος όλων όσων έγραφε ο συγκεκριμένος συγγραφέας δεν ήταν παρά τυπικό δείγμα της νοοτροπίας που διακρίνει κάθε ριζοσπαστικό αναμορφωτικό πνεύμα, που με τα κείμενά του σοκάρει μόνον τη συμβατική σκέψη – την οποία άλλωστε το ίδιο τη διακωμωδεί∙ άλλοτε πάλι, απλώς εσιώπησε, ή σχεδόν εσιώπησε, για την περίπτωσή του. Η εκ μέρους μας πραγμάτευση του νιτσεϊσμού του Βλαστού, με παρρησία υπηρετώντας την αλήθεια όπως αυτή πρόδηλα αποκαλύπτεται μέσα από τα κείμενά του, ορίζει ως σκληρότατο κοινωνικό και φυλετικό ρατσισμό, ως αιματεμέσσοντα κοινωνικό δαρβινισμό και ως άτεγκτη ευγονική, τον νιτσεϊσμό του Βλαστού, θεωρώντας παράλληλα ότι πρόκειται για έναν αντισημιτισμό – ο αντισημιτισμός ήταν επίσης παρών στον νιτσεϊσμό της «Τέχνης» και του «Διονύσου», εκφραζόταν δε με την προβολή της ακόλουθης αντίθεσης: υπεραξιολόγηση του αρίου ήρωα Προμηθέα και των αξιών του – απαξιολόγηση του σημιτικού ήρωα Σατανά .

Στην περίπτωση, ωστόσο, του νιτσεϊσμού του Καζαντζάκη, τα πράγματα ήταν κάπως αλλιώς: Ορισμένα νιτσεϊστικά του κείμενα η φιλολογική προσέγγιση τα παρουσίασε, αλλά επειδή αυτά αφορούσαν τη νεότητά του, θεώρησε, χωρίς καμία περαιτέρω έρευνα (ή διάθεση έρευνας), ότι ο νιτσεϊσμός του δεν είχε συνέχεια: Ως προς άλλα κείμενά του, αφορώντα τις εντελώς νιτσεϊστικές του απόψεις για τον Μουσολίνι και τον Φράνκο, κείμενα τα οποία διαψεύδουν την άποψη περί μη συνέχειας του (νεανικού) νιτσεϊσμού του και, αντιθέτως, τον αποδεικνύουν απολύτως συνεπή, με συνέχεια και βάθος, η φιλολογική προσέγγιση τα αντιμετώπισε ως εξής: ορισμένα από αυτά είτε πράγματι ήταν άγνωστα ή μη προσπελάσιμα σε αυτήν, είτε απλώς επέλεξε να μην τα παρουσιάσει, να μην τα σχολιάσει–ούτε καν μάλιστα να τα αναφέρει∙ στην καλύτερη περίπτωση, εντοπίζονται σε ελάχιστες μελέτες, ελάχιστες, εντελώς αόριστες αναφορές σε ορισμένα από αυτά, αναφορές οι οποίες κάνουν λόγο για κάποια θετική του γνώμη για τον Μουσολίνι. Υπάρχουν, τέλος, ορισμένα στοιχεία τα οποία αναδεικνύουν περαιτέρω τόσο τη συνέχεια όσο και το βάθος του νιτσεϊσμού του (αρκεί βέβαια προηγουμένως κάποιος να έχει και τα δύο προσεκτικά παρακολουθήσει), και αφορούν την ψευδωνυμική συνεργασία του Καζαντζάκη,επί εξήντα δύο (62) τεύχη, με το περιοδικό «Νεολαία» του καθεστώτος Μεταξά –προφανέστατα, με τη σύμφωνη γνώμη του καθεστώτος∙ η συνεργασία αυτή ήταν άγνωστη σε πολλούς μελετητές, ή γνωστή σε κάποιους (και πάντως τουλάχιστον σε έναν) οι οποίοι επέλεξαν να μην ομιλήσουν σχετικά με αυτήν. Αντιθέτως, κατά κόρον δημοσιεύτηκαν και σχολιάστηκαν, ιδεολογικά ανώδυνες, αφηγήσεις του συγγραφέα σχετικές με το ότι κάποιοι όταν τον αντίκρισαν θεώρησαν ότι ήταν ο ίδιος ο Νίτσε, και βεβαίως η μελοδραματική προσφώνηση του φιλοσόφου από τον Καζαντζάκη ως «Μεγαλομάρτυρα». Άλλωστε – και για να καταλήξουμε: η έμφαση, και, επομένως, η εστίαση, ήταν πάντοτε στο λογοτεχνικό νιτσεϊσμό του Καζαντζάκη, και συγκεκριμένα στους τόσο γνωστούς διεθνώς –ακόμη και κινηματογραφικώς– ‘υπερανθρώπους’ ήρωες του νιτσεϊσμού του αυτού, όπως ήταν –για παράδειγμα– ο Αλέξης Ζορμπάς .

ΙΙ

Έχοντας αποπειραθεί προηγουμένως το κείμενό μας να ανταποκριθεί στις δύο από τις τρεις προϋποθέσεις του κριτικού λόγου περί του ελληνικού νιτσεϊσμού, οι οποίες αφορούν, αντίστοιχα, την τόλμη παρουσίασης όλων των σημαντικών θέσεων που τον συγκροτούν και την ανάληψη της ευθύνης της ακριβούς εννοιολόγησής του, δεν μένει παρά να ομιλήσουμε για την απόπειρα του συγκεκριμένου κειμένου να ανταποκριθεί στην τρίτη προϋπόθεση του κριτικού αυτού λόγου∙ αυτήν η οποία αφορά τη φιλοσοφική επάρκεια όσον αφορά τον στοχασμό του Νίτσε.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΕΚΛΟΓΕΣ   Οι εκλογές στην Ιταλία, τη Γερμανία, τις ΗΠΑ , την Ελλάδα και αλλού, συνιστούν σφαίρες κατά της δημοκρατίας. Τα βάζουμε με τους ηγέτες –...

Δημήτρης Λαμπρέλλης, Η πρόσληψη του Νίτσε στην Ελλάδα
Κατηγορία: Στοχασμός
Δημήτρης Λαμπρέλλης, Η πρόσληψη του Νίτσε στην Ελλάδα

Μικρή δοκιμή παρουσίασης και κριτικής αποτίμησής της Ι Ο Νιτσεϊσμός στην Ελλάδα εμφανίζεται με τα περιοδικά «Τέχνη» (1898-1899) και «Διόνυσος» (1901-1902). Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του...


Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Επίνοια
Κατηγορία: Στοχασμός

Έχουμε πράγματι λόγους να φοβόμαστε ότι η επίνοια θα καταστρέψει τον άνθρωπο; Η είσοδός μας στον κόσμο της ψηφιακής τεχνικής μας απειλεί; Όταν στη δεκαετία...


Νίκος Ηλιάδης, Η τεχνολογία ως απαραίτητο στοιχείο της Γενικής Εκπαίδευσης για όλους
Κατηγορία: Στοχασμός

Στην εποχή μας από ειδικούς στην σχεδίαση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, γίνεται μια ιδιαίτερα έντονη προσπάθεια για την προσαρμογή τους στις ανάγκες της ζωής. Έτσι το σχολείο...


Μαρία Κατσουνάκη, Είμαστε η παιδεία μας
Κατηγορία: Στοχασμός
Μαρία Κατσουνάκη, Είμαστε η παιδεία μας

Γιατί άραγε ενώ εδώ και δεκαετίες, δεκάδες χιλιάδες νέοι συμμετέχουν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, σπουδάζουν και αποφοιτούν, το πολιτιστικό και μορφωτικό επίπεδο...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.