Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Η «διαλεκτική» του μικροαστού


Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 15, Οκτώβριος 1977

Είθισται, οι περισσότερες συζητήσεις για τα πνευματικά προβλήματα του τόπου μας, ν’ αρχίζουν μ’ ένα υβρεολόγιο εναντίον της Ακαδημίας, και να καταλήγουν στην διαπίστωση, ότι η ρίζα του κακού είναι τα χαμηλά ημερομίσθια των καλουπατζήδων. Σύμφωνα με αυτόν τον τρόπο σκέψεως, υπάρχει μια κοινωνική πυραμίδα, στην κορυφή της οποίας βρίσκεται ένα ασήμαντο άθυρμα παλιμπαίδων, προδοτών, φίλαρχων ηλιθίων, ενώ στη βάση συνωθούνται βιαίως εκατομμύρια πεινόντων, χειμαζομένων, αγαθών θυμάτων. Κάπου στη μέση του παράδοξου τούτου δομήματος, κινούνται δραστηρίως μερικές εκατοντάδες διανοουμένων, που ρέπουν προς έναν εσωτερισμό, επιθυμούν μια καθιέρωση, και επιδιώκουν «ν’ ανεβάσουν το λαό». Έτσι, οι μεσαίοι αυτοί, είναι τα κάπως «τραγικά» πρόσωπα: κυκλοφορούν τα σκοτεινά τους βιβλία κάνοντας δηλώσεις για το λαό, ή γράφουν τα βιβλία τους για το λαό κάνοντας σκοτεινές δηλώσεις. Μοιραία, η μία τους παλάμη αγωνίζεται να εισπράξει, όσα η άλλη επιχειρεί να ξοδέψει. Και είναι, αυτοί οι «τραγικοί» μεσαίοι, βέβαιοι πως εκφράζουν τη συνείδηση του τόπου, αφού -κατά την τουλάχιστον λογική τους- η μεν κορυφή της πυραμίδος απεραντολογεί, ρογχάζει και βυθίζεται στην χλιδή της προδοσίας, η δε βάση σιωπά, ιδρώνει και παλεύει νυχθημερόν «για την επιβίωση».

Ένας συνεπής μαρξιστής, εύκολα θα μπορούσε να επισημάνει την μικροαστική προέλευση μιας «διαλεκτικής» με τόσο σταθερό, αμετακίνητο φάσμα (οι δύο άκρες του οποίου, ουδεμία αλληλεπίδραση υφίστανται), ακριβώς όπως ένας συνεπής ψυχαναλυτής εύκολα θα μπορούσε ν’ αναλύσει το συμπλεγματικό της βάθος.

Η μικροαστική, ανερμάτιστη, ντεμί-πανσιόν διαλεκτική αυτή, ενέχει το αίτημα μιας τέτοιας πυραμίδας –και μάλιστα θαυμαστά αρμοσμένης και με πλήρη στεγανά μεταξύ των στρωμάτων της και εδράζεται στο μύθο ότι η κορυφή αυτής της πυραμίδας, είναι απολύτως άσχετη, ανεπηρέαστη και ξένη προς τη βάση. Ο μικροαστός, έχει μια «διαλεκτική» γεμάτη ταμπού, διότι τον ενδιαφέρει να κρατήσει συμφέροντες όρους στο παιχνίδι του, τον ενδιαφέρει να κρατήσει αμετακίνητα τα προνόμιά του (και συζητά μόνο την διευρυνσή τους), τον ενδιαφέρει δηλαδή, να είναι στατικοί και αναλοίωτοι ορισμένοι τομείς. Ο μικροαστός, επιδιώκει την διατήρηση δύο πόλων του φάσματος αντίθετων μεταξύ τους, για να μπορεί να ασκεί και προς τους δύο τις ωσμώσεις του. Ο καρναβαλίστικος αυτός τσαρλατανισμός με ράσο διαλεκτικής, εμπνέεται από ισχυρότατα συμπλέγματα και αισθήματα απαξίας. Και η «δράση» του μικροαστού, δεν αφορμάται από εκτιμήσεις της εκάστοτε πραγματικότητας, αλλά από παραληρήματα, προβολές, απωθήσεις και κυρίως, από μιαν ακατάσχετη ιδεόροια.

Ο μικροαστός δεν αγωνίζεται, αλλά εποφθαλμιά. Δεν έχει σκοπό να μεταβάλλει αλλά να εισπηδήσει. Δεν έχει μαχητικότητα αγωνιστή, αλλά επιθετικότητα φθονούντος. Δεν «καταλαβαίνει», αλλά χρησιμοποιεί. Δεν έχει αρχές, αλλά ιδεοληψίες. Δεν έχει πολιτική, αλλά εκμεταλεύεται τις περιστάσεις, Δεν μάχεται, αλλά καιροφυλακτεί.

Η μικροαστική, χθαμαλή διαλεκτική συμπληρώνεται με μιαν εναγώνια αναζήτηση και ηχολαλική επανάληψη υπερακραίων συνθημάτων, συνήθως εκτός τόπου και χρόνου ευρισκομένων, και πάντως θρασέων, προκλητικών, χυδαίων και μαρτυρούντων απιστεύτου βαθμού απροσφορότητα συναισθήματος, έναντι του τόπου και του μέλλοντός του. Αυτό οφείλεται τόσο στο γεγονός ότι ο μικροαστός αισθάνεται ηττημένος και ταπεινομένος απ’ την πραγματικότητα, όσο και στο γεγονός ότι έπαψε πια να φοβάται τις λέξεις, που δεν έχουν αντίκρυσμα σε πράξεις. Καίτοι το φαινόμενο αυτό έχει βαθειές καταβολές, ενισχύθηκε υπέρμετρα, εν τούτοις, από την πρόσφατη δικτατορία. Είναι γνωστό σε όλους μας πόσο η χουντοκρατία διέστρεψε τις λέξεις, πόσο τις γύμνωσε από νόημα και συνάφεια. Παράλληλα όμως, η δικτατορία, έδωσε στον μικροαστό τη δυνατότητα να ταυτισθεί με τους αγωνιστές και να αισθανθεί… «επαναστάτης, εχθρός του κατεστημένου, πρωτοποριακός»! Απ’ τη δικτατορία κι έπειτα ο μικροαστός διακατέχεται από μια προσκόλληση σε ό,τι νομίζει επαναστατικό, μιμείται τους «αμφισβητίες» στην εξωτερική του αμφίεση, και βλέπει τα πάντα γύρω του ως προσφερόμενα για νέους φραστικούς ακροβατισμούς. Αισθανόμενος στο βάθος του υποπροϊόν και απόρριμα της αστικής τάξης, προσπαθεί να τη φοβίσει για να γίνει δεκτός στα σαλόνια της, ή πλάθει την παραίσθηση πως έχει κι αυτός σαλόνια, όπου «δέχεται» τους «ανθρώπους του λαού» και «αγωνίζεται γι’ αυτούς».

Στην προσπάθειά του να μας επιβάλλει τις παραισθήσεις του και τις παραληρηματικές του ιδέες ως κοινωνικές πραματικότητες, καλλιεργεί σειρά ψευδοπροβλημάτων –στις παγίδες των οποίων πέφτουν κάποτε και νουνεχείς άνθρωποι. Η φρασεολογία του είναι χαρακτηριστική: «κίνημα», «αγώνας», «πάλη στήθος με στήθος», «κατεστημένο» κ.τ.ό., μαρτυρούν την εμμονή σε επαναστατικά κλισέ και την συνεχή υποστασιοποίηση εννοιών, που του επιτρέπει να αναπτύσσει αισθήματα καταδιώξεως ή ψευδομεγαλείου.




Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 12, Μάιος – Ιούνιος 1977 Η θεωρία των κοινωνικών επιστημών, τμήμα όχι βέβαια της επιστήμης της ίδιας, αλλά της φιλοσοφίας –...


Daniel Bell: Συνομιλία με την Ζηνοβία Δρακοπούλου
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 14, Μάιος – Σεπτέμβριος 1977 Ζ.Δ. Κύριε Καθηγητά, αρχίσατε την πνευματική σας καριέρα ως σοσιαλιστής. Πώς κρίνετε τα νεανικά σας όνειρα...


Αλληλογραφία Freud – Jung
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Ψυχολογία
Αλληλογραφία Freud - Jung

Εποπτεία, τεύχη 11-12, Μάιος-Ιούνιος 1977 Αλληλογραφία Freud – Jung.  Μετάφραση Ζηνοβίας Δρακοπούλου Jung Burghölzli – Zürich, 31 Μαρτίου 1907. Αγαπητέ καθηγητά Freud, Χωρίς αμφιβολία θάχετε...


Παν. Δρακόπουλος, Για την έννοια της Παιδείας
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχη 13-14, καλοκαίρι 1977 Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βρίσκεται στο ζενίθ της. Η διαπίστωση αυτή δεν συνεπάγεται αναγκαίως και κατάφαση στις προθέσεις και...


Παν. Δρακόπουλος, Ερήμην του Λαού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 17, Δεκέμβριος 1977 Τώρα που οι εκλογές τέλειωσαν και δεν υπάρχει λόγος να βεβαιώνουμε το λαό πως είναι υπερώριμος, επιτρέπεται να...


Παν. Δρακόπουλος, Η «διαλεκτική» του μικροαστού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 15, Οκτώβριος 1977 Είθισται, οι περισσότερες συζητήσεις για τα πνευματικά προβλήματα του τόπου μας, ν’ αρχίζουν μ’ ένα υβρεολόγιο εναντίον της...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.