Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Για την έννοια της Παιδείας


Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχη 13-14, καλοκαίρι 1977

Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βρίσκεται στο ζενίθ της. Η διαπίστωση αυτή δεν συνεπάγεται αναγκαίως και κατάφαση στις προθέσεις και στις μεθόδους της. Το περιοδικό αυτό, όχι μόνο διαφωνεί με πολλά από τα πρόσωπα και τα πράγματα, αλλά διαφωνεί με την ουσία και τη δομή πολλών τομέων της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας. Ως ένα βαθμό, τούτο είναι φυσικό: η έννοια της «μεταρρύθμισης», υποδηλώνει μιαν επιβολή, μιαν έλλειψη γενικής αποδοχής. Αλλά το κείμενο αυτό, δεν αποσκοπεί στην κριτική της κυβερνητικής προσπάθειας• θέλει μόνο να θέσει σε συζήτηση, την έννοια της παιδείας που φαίνεται πως έχει τόσο η κυβέρνηση όσο και ο εκπαιδευτικός κόσμος (αν όχι το μέγιστο μέρος του λαού μας).

Υπάρχουν πολλά στοιχεία που πείθουν ότι, η έννοια της παιδείας, έχει ακρωτηριασθεί επικίνδυνα στην προκρούστεια κλίνη της Αναπτύξεως. Η συμφεροντολογική διελκυστίνδα, έχει υποβιβάσει την παιδεία σε ό,τι παλιότερα εννοούσαμε λέγοντας «σχολείο» και «καριέρα». Αλλά Παιδεία, είναι μεν και σχολείο και διδακτέα ύλη, και καθηγητές, και βιβλία, και διδακτήριο, και εποπτικά μέσα, και νερό στις αυλές των γυμνασίων, και καθαρίστριες, και μισθοί προσωπικού, αλλά δεν είναι το άθροισμα αυτών και μόνο! Παιδεία δεν είναι η προβολή των απωθημένων και των καθηλώσεων του μέσου νεοέλληνα πατέρα πάνω στο παιδί του («θέλω όταν μεγαλώσει να μου γίνει δικηγόρος» — και προσέξτε αυτό το «να μου γίνει» που συνηθέστατα ακούμε!), ούτε βεβαιώτατα η αντιμετώπιση του ανθρώπου ως κλασματικού ποσοστού («τόσο % να κατευθυνθούν σε τεχνικές σχολές και τόσο σε άλλες») που με φρικώδη άνεση συνηθίζεται από νεήλυδες «παιδειολόγους» και ρήτορες της στατιστικής αποπροσωποποίησης.

Η παιδεία, δεν είναι επαγγελματισμός και μέριμνα του μαζάνθρωπου για το οικονομικό αύριο. Δεν είναι διδασκαλία κάποιων γνώσεων (άχρηστων καίτοι έγκυρων, για τον αυριανό επαγγελματία). Η παιδεία είναι κυριώτατα, ή μόνον, ψυχ-αγωγία. Η παιδεία φτιάχνει ανθρώπους κι όχι τορναδόρους. Είναι το πλάσιμο ενός συγκεκριμένου ανθρώπινου τύπου. Είναι το όραμά μας για το ποιος είναι ο ιδεώδης πολίτης της κοινωνίας μας. Αυτή λοιπόν, η κοινωνία, κι όχι ο Υπουργός Παιδείας, πρέπει να ξέρει ποιες ιδιότητες και ποιες αρετές θέλει νάχει το παιδί που σήμερα μπαίνει στο Νηπιαγωγείο, αύριο που θα πάρει το πτυχίο του Πανεπιστημίου. Η παιδεία είναι μέριμνα για αρετές κι όχι για καριέρες. Δεν είναι γνώσεις, αλλά μορφώσεις. Δεν είναι ειδικότητες, αλλά στάση ζωής. Δεν είναι αποστήθιση, αλλά κρίση. Δεν είναι κτήση, αλλά περιπέτεια. Δεν είναι εμμονή στο γνωστό, αλλ’ αναζήτηση του άγνωστου. Δεν είναι κατοχύρωση, αλλά διεύρυνση.

Για τούτο, δεν έχει παιδεία ο γιατρός που ξέρει 200 φαρμακα για πέντε αρρώστιες, αλλ’ ο συμπάσχων γιατρός που αγωνιά για το πρόσωπο του ασθενούς του. Δεν έχει παιδεία ο θεολόγος που ξέρει δόγματα και κοντάκια, αλλ’ ο ταπεινός και πιστός και αγαπών. Δεν έχει παιδεία ο αρχιτέκτονας που ξέρει αντοχή υλικών και ρυθμολογία, αλλ’ αυτός που δοξάζει τον ανθρώπινο χώρο. Όλες οι γνώσεις, γνώσεις σχολικές κι εξωσχολικές είναι αναγκαίες — πώς όχι; Στήνουν όμως την αξία κι αναγκαιότητά τους, μόνον όταν και όσο υπηρετούν το πνεύμα, μόνον όταν και όσο μορφώνουν τον άνθρωπο, μόνον όταν και όσο τον διαμορφώνουν — και εν τέλει, τον μεταμορφώνουν.

Μια εκπαιδευτική πολιτική, είναι τέτοια, εάν απαντήσει στο ερώτημα: ποιες αρετές θέλουμε να έχει ο πολίτης, με ποιο τρόπο θα του εμφυτευθούν αυτές οι αρετές, και πώς τούτες θα γίνουν ζωή μέσα του, έτσι ώστε να μην τις αποβάλλει όταν — ή μόλις — τελειώσει τη σχολική του εκπαίδευση. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό, καθορίζει τον στόχο της παιδείας, διαμορφώνει το ίδιο της το πνεύμα. Από κει και πέρα, τα διδακτήρια, η ύλη, τα προγράμματα, αποτελούν μέσα για την πραγμάτωση του σκοπού. Είναι τα επιμέρους, και μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, δεν μπορεί να έχει στόχο της την αλλαγή των επιμέρους και μόνον, δεν επιτρέπεται να νομίζει, πως αυτά τα επιμέρους είναι όλο το πρόβλημα. Όποιος φιλοδοξεί να είναι Λούθηρος, πρέπει να ξέρει ότι μεταρρύθμιση δεν σημαίνει αλλαγή του τυπικού της προσευχής, αλλά διάφορο αντίληψη του ανθρώπου. Η αλλαγή των επιμέρους, ορίζεται και καταξιώνεται, από την αλλαγή του στόχου.

Τα μέσα για την πραγμάτωση του σκοπού, θα κριθούν ως άρτια ή όχι, με βάση την ίκανότητα που έχουν να υπηρετήσουν τον επιδιωκόμενο σκοπό, με βάση, δηλαδή, την συμβολή τους στη διάπλαση του ανθρώπου, που η παιδεία οραματίζεται. Δεν μπορούν να κριθούν ποτέ καθεαυτό, ακριβώς όπως η επιβολή ενός φόρου ή η κρατικοποίηση μιας βιομηχανικής μονάδος δεν μπορεί να κριθεί ως ορθή ή όχι, παρά μόνον αφού ενταχθεί ως μέρος στο όλον της οικονομικής πολιτικής. Έτσι, για μιαν καλώς νοουμένη εκπαιδευτική πολιτική, ένα βιβλίο βιολογίας π.χ., δεν αρκεί να είναι σύμφωνο με τα πορίσματα της επιστήμης˙ πρέπει και να προωθεί τον ζητητέο στόχο. Τα επιμέρους, πρέπει να κρίνονται σε σχέση, εν αναφορά, προς το παιδευτικό καθόλου.




Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 12, Μάιος – Ιούνιος 1977 Η θεωρία των κοινωνικών επιστημών, τμήμα όχι βέβαια της επιστήμης της ίδιας, αλλά της φιλοσοφίας –...


Daniel Bell: Συνομιλία με την Ζηνοβία Δρακοπούλου
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 14, Μάιος – Σεπτέμβριος 1977 Ζ.Δ. Κύριε Καθηγητά, αρχίσατε την πνευματική σας καριέρα ως σοσιαλιστής. Πώς κρίνετε τα νεανικά σας όνειρα...


Αλληλογραφία Freud – Jung
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Ψυχολογία
Αλληλογραφία Freud - Jung

Εποπτεία, τεύχη 11-12, Μάιος-Ιούνιος 1977 Αλληλογραφία Freud – Jung.  Μετάφραση Ζηνοβίας Δρακοπούλου Jung Burghölzli – Zürich, 31 Μαρτίου 1907. Αγαπητέ καθηγητά Freud, Χωρίς αμφιβολία θάχετε...


Παν. Δρακόπουλος, Για την έννοια της Παιδείας
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχη 13-14, καλοκαίρι 1977 Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βρίσκεται στο ζενίθ της. Η διαπίστωση αυτή δεν συνεπάγεται αναγκαίως και κατάφαση στις προθέσεις και...


Παν. Δρακόπουλος, Ερήμην του Λαού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 17, Δεκέμβριος 1977 Τώρα που οι εκλογές τέλειωσαν και δεν υπάρχει λόγος να βεβαιώνουμε το λαό πως είναι υπερώριμος, επιτρέπεται να...


Παν. Δρακόπουλος, Η «διαλεκτική» του μικροαστού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 15, Οκτώβριος 1977 Είθισται, οι περισσότερες συζητήσεις για τα πνευματικά προβλήματα του τόπου μας, ν’ αρχίζουν μ’ ένα υβρεολόγιο εναντίον της...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.