Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 | Αρχείο | Ψυχολογία - 10 Δεκεμβρίου 2011 17:49 μμ

Αλληλογραφία Freud – Jung



Αν και δεν αγωνίζομαι για την ερμηνεία του Γιλγαμές και του Εσμπάνι ως ανδρών και ως ακατέργαστου αισθησιασμού, παρ’ όλα αυτά μου φαίνεται πως τέτοια ζευγάρια που αποτελούνται από ένα ευγενικό μέλος κι από ένα ταπεινό (συνήθως αδέλφια) είναι ένα μοτίβο που διατρέχει ολόκληρη τη μυθολογία και τη λογοτεχνία. Η τελευταία μεγάλη παραφυάδα τέτοιου τύπου είναι ο Δον Κιχώτης με τον Σάντσο Πάντσα. Από τις μυθολογικές μορφές, οι πρώτοι που μου έρχονται στο μυαλό είναι οι Διόσκουροι (ο ένας θνητός, ο άλλος αθάνατος) και διάφορα ζευγάρια αδελφών ή διδύμων του τύπου Ρωμύλου και Ρώμου. Ο ένας είναι πάντοτε ασθενέστερος από τον άλλον και πεθαίνει γρηγορώτερα. Στον Γιλγαμές αυτό το παλαιότατο μοτίβο των άνισων ζευγαριών εξυπηρετεί για να παρουσιάσει τη σχέση ανάμεσα στον άνδρα και τη libido.

Τα αρχαία αυτά μοτίβα ξαναερμηνεύονται πάντα (ακόμη, παραδέχομαι, και με την αστρονομία)• αλλά ποια είναι η αρχική τους πηγή;

Όσον αφορα στο μοτίβο που συζητάμε δεν είναι δύσκολο να το πούμε. Ο ασθενέστερος δίδυμος που πεθαίνει πρώτος είναι ο πλακούς, ή το ύστερο απλώς διότι γεννιέται κανονικά μετά τη γέννηση του παιδιού από την ίδια μητέρα. Αυτή την ερμηνεία την βρήκαμε εδώ και μερικούς μήνες στην εργασία ενός σύγχρονου μελετητή της μυθολογίας που αγνοεί εντελώς την ΨΑ. Αυτός, για μια φορά ξέχασε την επιστήμη του, και είχε μια καλή ιδέα. Αλλά στο βιβλίο του Frazer Golden Bough τομ. I, μπορεί να διαβάσει κανείς ότι, ανάμεσα σε πολλούς πρωτόγονους λαούς το ύστερον ονομάζεται αδελφός (αδελφή) ή δίδυμον, και του συμπεριφέρονται ανάλογα, δηλαδή, όσον αφορά στην τροφή και την φροντίδα —και φυσικά δεν μπορεί να συνεχίσει για πολύ. Αν υπάρχει κάτι τέτοιο όπως η φυλογενετική μνήμη στο άτομο, πράγμα που ευτυχώς σύντομα θάναι αναμφισβήτητο, αυτό είναι επίσης και η πηγή της παράξενης άποψης των «dopelgänger».

Ήθελα μόνο να σε καταπλήξω με το νέο ότι βασικά ο Εσμπάνι είναι το «ύστερον» του Γιλγαμές. Όλων των ειδών οι ιδέες και οι συνδέσεις σ’ αυτό το υλικό παραμένουν ακόμη θαμμένες. Είναι κρίμα που μόνο σε τέτοια τεχνικά θέματα μπορούμε να δουλεύουμε μαζί.

Εγκάρδια δικός σου,
Freud.

Jung
Barracks, St. Gallen (μέχρι τις 31 Οκτ.).
17 Οκτωβρίου 1911

Αγαπητέ καθηγητά Freud,

Πολλά ευχαριστώ για τα δυο σας γράμματα και όλα τους τα νέα. Τα συμβάντα στη Βιέννη μ’ ενδιέφεραν. Μπορούμε να μάθουμε σύντομα τα ονόματα των διαφωνούντων; Κατά την γνώμη μου η εκκαθάριση αυτή είναι ευλογία.

Ο Pfister —τόβλεπα νάρχεται. Δεν θα μπορούσε να υψώσει το γάμο του πάνω από τον οργασμό περισσότερο απ’ ότι ο Αρχιμήδης θα μπορούσε να κινήσει τον κόσμο έκτος κι αν ένα σταθερό σημείο είχε ξαφνικά υλοποιηθεί μέσα στο κενό. Έτσι λοιπόν έγινε το θαύμα και γεννήθηκε «ένα πουλί φορτωμένο με δηλητήριο πτώματος», το οποίο σύμφωνα με τους κανόνες έχει τόνομα ενός κοριτσιού, και τον δελεάζει σιγά-σιγά προς δρόμους αμαρτωλούς. Το ξέρω αυτό το μικρό γοητευτικό πουλί. Αλλά φαίνεται ότι, το μόνο που θέλει είναι να τον δελεάσει και να τον βγάλει από το κλουβί του, όχι να τον παντρευθεί. Κι όμως, το βασικό είναι να τον δελεάσει και να τον βγάλει έξω. Αν το καταφέρει, ο Pfister μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του ευτυχή.

Η συνεισφορά σας στο συμβολισμό των αδελφών, με τον υπαινιγμό σας γι’ αυτόν στη Ζυρίχη, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και πολύ αξιόλογη. Καθώς ανακάλυψα από τότε, ο συμβολισμός είναι πλατιά διαδεδομένος και πολύ παλιός. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων γι’ αυτή τη συνεισφορά, μια και ταιριάζει τόσο πολύ με μερικές άλλες παρατηρήσεις που με άναγκάσανε να συμπεράνω ότι οι ούτως ειπείν «πρώτες αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας» δεν είναι ατομικές αναμνήσεις αλλά φυλογενετικές. Εννοώ, φυσικό, τις πρώτες-πρώτες αναμνήσεις όπως η γέννηση, ο θηλασμός κ.λ.π. Υπάρχουν πράγματα που η μόνη εξήγηση που έχουν είναι εντός της μήτρας: μεγάλο μέρος του συμβολισμού του νερού, μετά τα περιτυλίγματα και τα στριφογυρίσματα που φαίνεται να συνοδεύονται με παράξενα ερεθίσματα στο δέρμα (ομφάλιος λώρος και υμένας). Μόλις τώρα η Αγάθη μου έχει τέτοια όνειρα˙ σχετίζονται πολύ με τις ιστορίες γεννήσεως κά-ποιου Νέγρου, όπου επίσης λαμβάνουν χώρα αυτά τα τυλίγματα μέσα σε κάποιο γλοιώδες υλικό. Νομίζω ότι θα βρούμε απείρως περισσότερα πράγματα απ’ ότι τώρα υποθέτουμε πως είναι φυλογενετικές αναμνήσεις.






Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 12, Μάιος – Ιούνιος 1977 Η θεωρία των κοινωνικών επιστημών, τμήμα όχι βέβαια της επιστήμης της ίδιας, αλλά της φιλοσοφίας –...


Daniel Bell: Συνομιλία με την Ζηνοβία Δρακοπούλου
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 14, Μάιος – Σεπτέμβριος 1977 Ζ.Δ. Κύριε Καθηγητά, αρχίσατε την πνευματική σας καριέρα ως σοσιαλιστής. Πώς κρίνετε τα νεανικά σας όνειρα...


Αλληλογραφία Freud – Jung
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Ψυχολογία
Αλληλογραφία Freud - Jung

Εποπτεία, τεύχη 11-12, Μάιος-Ιούνιος 1977 Αλληλογραφία Freud – Jung.  Μετάφραση Ζηνοβίας Δρακοπούλου Jung Burghölzli – Zürich, 31 Μαρτίου 1907. Αγαπητέ καθηγητά Freud, Χωρίς αμφιβολία θάχετε...


Παν. Δρακόπουλος, Για την έννοια της Παιδείας
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχη 13-14, καλοκαίρι 1977 Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βρίσκεται στο ζενίθ της. Η διαπίστωση αυτή δεν συνεπάγεται αναγκαίως και κατάφαση στις προθέσεις και...


Παν. Δρακόπουλος, Ερήμην του Λαού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 17, Δεκέμβριος 1977 Τώρα που οι εκλογές τέλειωσαν και δεν υπάρχει λόγος να βεβαιώνουμε το λαό πως είναι υπερώριμος, επιτρέπεται να...


Παν. Δρακόπουλος, Η «διαλεκτική» του μικροαστού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 15, Οκτώβριος 1977 Είθισται, οι περισσότερες συζητήσεις για τα πνευματικά προβλήματα του τόπου μας, ν’ αρχίζουν μ’ ένα υβρεολόγιο εναντίον της...