Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά



II. Κι αφού ζητάμε αυτή την επιστήμη, πρέπει να σκεφθούμε, ή για ποιες αιτίες και για ποιες αρχές επιστήμη, είναι φιλοσοφία. Αν μελετήσουμε τις απόψεις που έχουμε για τον φιλόσοφο, το θέμα θα γίνει περισσότερο φανερό. Πρώτον, λοιπόν, πιστεύουμε ότι ο φιλόσοφος γνωρίζει τα πάντα -όσο είναι δυνατό- μη γνωρίζοντας όλα τα καθ’ έκαστα. Ύστερα, ο φιλόσοφος είναι αυτός που μπορεί να ξέρει τα δύσκολα, κι όσα δεν ειν’ εύκολο στον άνθρωπο να ξέρει (γιατί η γνώση πούχουμε από τις αισθήσεις είναι σ’ όλους κοινή (και για τούτο εύκολη, και δεν είναι φιλοσοφία). Ακόμα, για κάθε επιστήμη θεωρούμε σοφώτερο, αυτόν που ξέρει ακριβέστερα, και τον πιο ικανό να διατυπώσει τις αιτίες. Κι από τις επιστήμες θεωρούμε περισσότερο σοφή την προτιμώτερη γι’ αυτήν την ίδια και για χάρη του ειδέναι, από μια που την διαλέγουμε για τ’ αποτελέσματά της˙ και η καθοδηγητική είναι περισσότερο σοφή από την υπηρετική˙ γιατί δεν πρέπει να διατάζεται ο φιλόσοφος αλλά να διατάζει, κι όχι να υπακούει σε άλλον, αλλά σ’ αυτόν να υπακούν οι λιγώτεροι σοφοί. Αυτές και τόσες είναι λοιπόν oι απόψεις που έχουμε για τη φιλοσοφία και τούς φιλοσόφους. Απ’ όλα όμως αυτά, το πιο αναγκαίο σε κείνον που κατέχει τη γνώση των καθόλου είναι η επιστημονική γνώσις των πάντων19) επειδή έτσι γνωρίζει όσα υπόκεινται του καθόλου. Τα πιο καθολικά είναι ίσως και τα δυσκολώτερα να τα μάθουν οι άνθρωποι, διότι απέχουν πάρα πολύ από τις αισθήσεις. Ακριβέστερες δε από τις επιστήμες, είναι εκείνες που ασχολούνται με τις πρώτες αρχές. Γι’ αυτό και όσες είναι βασισμένες σε λίγες αρχές, είναι ακριβέστερες από κείνες που περιέχουν προσθετικές αρχές(20) όπως π.χ. η αριθμητική από τη γεωμετρία. Αλλά περισσότερο καθοδηγητική είναι η θεωρητική επιστήμη των αιτιών, γιατί αυτοί που ερευνούν τις αιτίες, μας διδάσκουν και ιδιαίτερα για το καθ’ έκαστον. Το δε ειδέναι και το γνωρίζειν, υπάρχουν πιο πολύ στη επιστήμη του δυνατού να γνωσθεί(21). Γιατί αυτός που ζητάει τη γνώση καθ’ εαυτή, ζητάει ακόμη περισσότερο 982 b την τέλεια γνώση, κι’ αυτή είναι η επιστήμη του ανώτερου βαθμού γνώσης, δηλαδή οι πρώτες αρχές και τα αίτια. Γιατί απ’ αυτά και χάρις σε αυτά, μαθαίνονται και τα υπόλοιπα, κι όχι τα πρώτα από τα ύστερα. Και μια επιστήμη είναι καθοδηγητικώτερη και υψηλότερη από την υπηρετική, αν ξέρει για ποιο λόγο πρέπει το κάθε τι να γίνει – δηλαδή αυτό που είναι αγαθό για το καθ’ έκαστον και άριστο για το καθόλου της φύσης.

Απ’ τα όσα είπαμε παραπάνω, προκύπτει πως ο όρος που αναζητούμε, υπάγεται στην ίδια επιστήμη. Πρέπει η επιστήμη αυτή να μελετάει τις πρώτες αρχές και αιτίες, διότι και το αγαθόν, δηλαδή το ου ένεκα(22) ανήκει στις αιτίες. Το ότι η επιστήμη αυτή δεν είναι κατασκευαστική, προκύπτει κι από τους πρώτους που φιλοσόφησαν. Διότι συνεπεία του θαυμάζειν ανέκαθεν οι άνθρωποι φιλοσοφούν, στην αρχή μεν θαυμάζοντας για τα παράδοξα πούβλεπαν μπροστά τους, και προοδεύοντας σιγά σιγά, έφτασαν ν’ απορούν και για τα μεγαλύτερα, όπως π.χ. για τις αλλαγές του φεγγαριού, για τον ήλιο και τ’ άστρα, και για τη γένεση του παντός. Αυτός που απορεί και θαυμάζει, νιώθει πως αγνοεί (γι’ αυτό και ο φιλόμυθος είναι κατά κάποιο τρόπο φιλόσοφος, διότι ο μύθος αποτελείται από θαυμαστά) ώστε φιλοσόφησαν για να δραπετεύσουν από την άγνοια. Φανερό λοιπόν είναι πως επεδίωκαν τη γνώση για το ειδέναι κι όχι για καμιά πρακτική χρησιμότητα. Αυτό μαρτυρείται κι από τα γεγονότα: αυτή η γνώσις άρχισε να ζητείται, όταν υπήρχαν σχεδόν όλα τα αναγκαία για ανάπαυση και ψυχαγωγία. Φανερό λοιπόν είναι, πως δεν την ζητάμε για καμιάν άλλη ανάγκη, αλλ’ όπως λέμε ελεύθερο τον άνθρωπο που υπάρχει για τον εαυτό του κι όχι για άλλον(23) έτσι κι αυτήν, την λέμε μόνη ελεύθερη από τις επιστήμες, γιατί μόνη αυτή υπάρχει για τον εαυτό της.

Γι’ αυτό και δικαίως, η απόκτησή της εθεωρείτο πέραν από τις ανθρώπινες δυνάμεις. Γιατί από πολλές απόψεις η φύση των ανθρώπων είναι δούλη, ώστε κατά τον Σιμωνίδη «ο Θεός μόνο μπορεί νάχει το προνόμιο της ελευθερίας»(24) ενώ ο άνθρωπος, πρέπει να ζητάει μόνο τη γνώση πούναι μέσα στα όριά του. Αν δέ, όπως λένε οι ποιητές, είναι 983a στη φύση του Θείου να φθονεί, σ’ αυτήν την περίπτωση θα συμβαίνει περισσότερο, και θα είναι δυστυχείς όσοι έχουν υπέρμετρη γνώση. Αλλά το Θείον δεν μπορεί να είναι φθονερό, κι’ όπως λέει η παροιμία, «πολλά ψέμματα λένε οι ποιητές»(25) και δεν θάπρεπε να νομίζουμε άλλη απ’ αυτήν σαν τιμιώτερη γνώση. Διότι είναι Θειοτάτη και τιμιωτάτη. Υπάρχουν μόνο δύο δρόμοι για να είναι μία επιστήμη Θεία: αν ο Θεός την κατέχει ή αν ασχολείται με θεϊκά πράγματα. Μόνον όμως αυτή, κατέχει και τους δύο λόγους. Διότι πιστεύουμε πως α) ο Θεός είναι μία από τις αιτίες και κάποια από τις αρχές, και β) την επιστήμη αυτή ή μόνον ή περισσότερο απ’όλους την κατέχει ο Θεός. Έτσι, όλες οι άλλες επιστήμες είναι πιο αναγκαίες απ’ αυτήν, καλύτερη όμως δεν είναι καμία. Πρέπει όμως με κάποιο τρόπο, όταν την αποκτήσουμε να φτάσουμε στο αντίθετο σημείο απ’ αυτό που είμασταν αρχίζοντας. Αρχίζουν όλοι, όπως είπαμε, από το θαυμάζειν πώς έχουν τα πράγματα, όπως π.χ. με τις μαριονέτες ή τις τροπές του ήλιου, ή με την ασυμμετρία της διαγωνίου(26). Διότι είναι αξιοπερίεργο, για κείνον που δεν κατάλαβε την αιτία, το πώς, ένα πράγμα δεν μπορεί να μετρηθεί από μια μονάδα που κατανοείται ως η μικρότερη δυνατή. Πρέπει λοιπόν να φτάσει κανείς στο αντίθετο, και κατά την παροιμία στο καλύτερο(27) ακριβώς όπως και ένας που τα έμαθε˙ διότι τίποτε δεν είναι πιο αξιοπερίεργο για έναν γεωμέτρη, από του να γίνει μια διαγώνιος σύμμετρος.






Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...