Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά



Ποια είναι λοιπόν η φύση της επιστήμης που ζητάμε, και ποιος ο σκοπός που πρέπει να ζητάμε, και ποια η μέθοδός της, το είπαμε.


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Η μετάφραση αρχαίου κειμένου προσκρούει σε δύο δυσκολίες. Μια είναι η διαμάχη που υπάρχει σχετικά με τον τρόπο μετάφρασης, και η άλλη, η υποπλασία της σύγχρονης ελληνικής φιλοσοφικής ορολογίας. Χαρακτηρίζω την ερμηνεία αυτή σαν πρόταση, επειδή προσπάθησα να διατηρήσω, α) το ξερό και διδακτικό ύφος του συγγραφέα, β) την ίδια την αριστοτελική φράση όπου τούτο ήταν δυνατό, γ) λέξεις που σήμερα πια ή κι από τότε, είναι φιλοσοφικοί όροι. Δεν καταλαβαίνω, γιατί πρέπει ο σημερινός Έλληνας να μαθαίνει τον όρο «στρουκτουραλισμός», αίφνης, κι όχι το «ου ένεκα». Ίσως μάλιστα, η σημερινή μας φιλοσοφική γλώσσα, βοηθηθεί πολύ από την χρήση αρχαίων όρων. Προσπάθησα ακόμη, να αποφύγω τις περιφράσεις. Δεν το μπόρεσα όμως πάντα. Χαρακτηρίζω πρόταση την εργασία μου, και για έναν ακόμη λόγο: παρακαλώ τους αναγνώστες, να γράψουν τις απόψεις τους για το θέμα της μετάφρασης αρχαίων κειμένων. Φοβάμαι πως μέχρι τώρα, οι συζητήσεις, κατά κανόνα, αφορούσαν περισσότερο στους ειδικούς, και λιγότερο το ευρύ κοινό.

2. Με τον όρο αυτό αμετάφραστο, αποφεύγουμε τα «γνώσις» «μάθησις» κλπ., αφού το «ειδέναι» δεν ανταποκρίνεται σ’αυτά. Ο Αριστοτέλης έκανε ο ίδιος τη διάκριση («χαλεπόν έστι το γνώναι ει οίδεν ή μή» στα Αναλυτικά Ύστερα 76α27) Ο Κ.Δ. Γεωργούλης το απέδωσε περιφραστικά (Αριστοτέλους Πρώτη φιλοσοφία σελ. 1) επισημαίνει όμως, στην πολύ ενδιαφέρουσα Εισαγωγή του (op.cit., IV) πως το «ειδέναι» δεν αντιστοιχεί στο «γνώσις». Επίσης και στο έργο του «Αριστοτέλης ο Σταγιρίτης», σελ. 109. Ο Η. Tredennick το μεταφράζει «Knowledge» στην έκδοση Loeb. Κατά το λεξικό των Liddell-Scott η διαφορά «ειδέναι» και «γνώσεως» υπάρχει σ’ όλες τις γλώσσες: Λατ. Scire-Novisse, Αγγλ. Wit-Know, Γερμ. Wissen-Kennen, Γαλλ. Savoir-Connaitre κλπ. Προτείνεται δε η διάκριση, για τα της τάξεως «εγνωκέναι – Novisse» να σημαίνουν γνώση από παρατήρηση, και για τα της τάξεως «ειδέναι – Scire» να σημαίνουν γνώση κατόπιν σκέψεως και συλλογισμού (σελ. 531). Ο αναγνώστης θα βοηθηθεί πολύ, αν σκεφθεί την κοινή ρίζα των λέξεων: ειδέναι, συνείδησις, είδησις, ειδή (θέα, όψις) και των ομοίων, που είχε, βέβαια, στό νου του και ο Αριστοτέλης.

3. Στο κείμενο: «φρονιμώτερα». Ο Αριστοτέλης αποδίδει «φρόνηση» με την έννοια «νοημοσύνη» και στα ζώα (Πρβλ, Περί ζώων γενέσεως. Περί τα ζώα Ιστορίαι).

4. Στο κείμενο: «φαντασίαις». Ο Αριστοτέλης ορίζει τη φαντασία, είτε σαν κίνηση του νου που παράγεται από τις αισθήσεις (Περί Ψυχής), είτε στην χαλαρή αίσθηση σε αντίθεση με την ζωηρή εντύπωση («η δε φαντασία εστίν αίσθησις τις ασθενής» Ρητορική τέχνη 1370α29) και έτσι νομίζω, χρησιμοποιεί εδώ τη λέξη.

5. Εδώ την «εμπειρία» να τη διαβάσουμε σαν την πρώτη βαθμίδα γνώσης, σαν «πείραν άνευ λόγου» (Πλάτωνος Νόμοι, 857C).

6. Το αντίθετο της απλής εμπειρίας, η δεύτερη βαθμίδα γνώσης, ενέργεια συστηματική (Πρβλ Ρητορική Τέχνη, Ηθικά Νικομάχεια κλπ.) και όχι με τη σημερινή έννοια.

7. Στο κείμενο: «λογισμοίς», συλλογισμούς, με ορθό λόγο.

8. To Liddell-Scott παρατηρεί ότι, στα Μετά τα Φυσικά, το «επίστασθαι» περιορίζεται στην αυστηρή επιστημονική γνώση, ενώ σε άλλα έργα (Αναλυτικά Πρότερα, Φυσικά) είναι ισοδύναμο με το «ειδέναι».

9. Σοφιστής από τον Ακράγαντα, μαθητής του Γοργία, πρόσωπο του Πλατωνικού διαλόγου Γοργίας (448C, 462B-C).

10. Στο αριστοτελικό έργο, οι όροι «καθ’ έκαστον» και «καθόλου», διαδραματίζουν σοβαρό ρόλο. Το «καθόλου» δεν πρέπει να ταυτίζεται με το γένος ή την ουσία. Είναι μια αφαίρεσις, το εκφραζόμενο μ’ ένα γενικό όρο, έτσι που να είναι κατηγόρημα διαφόρων υποκειμένων (Περί Ερμηνείας 1 7α39). Έτσι, το «καθ’ έκαστον» είναι υποκείμενο του «καθόλου».

11. Τα παραδείγματα δείχνουν την αρχαιοελληνική ιατρική άποψη ότι κάθε νόσος ήταν διαταραχή της ισορροπίας των υγρών του σώματος. Δύο από τα υγρά αυτά, ήταν η χολή και το φλέγμα.

12. Η αναγωγή στο «καθόλου». Εδώ διαφαίνεται και η προσπάθεια του Αριστοτέλη να υπερασπίσει την Ιατρική και να καυτηριάσει τους εμπειρικούς ή πρακτικούς γιατρούς.

13. Στο κείμενο: «κατά συμβεβηκός». Στον Αριστοτέλη, έχει δύο σημασίες: Πρώτον του σταθερού χαρακτηριστικού που όμως δεν ταυτίζεται με την ουσία (το μετέπειτα Proprium της Σχολαστικής) και δεύτερον, αυτού πού συμβαίνει στό ον κατά σύμπτωση ή που δεν ορίζει τη δράση του όντος (Το Αccidens των Σχολαστικών). Εδώ νοείται με τη δεύτερη σημασία. Π.χ. ο μουσικός που χτίζει, δεν χτίζει γιατί είναι μουσικός, αλλά απλώς συνέπεσε αυτός που χτίζει να είναι και μουσικός.






Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...