Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια - 23 Ιανουαρίου 2012 12:33 μμ

Ίταλο Καλβίνο: Τα εφήμερα στο φρούριο



Το σπιράλ γυρίζει και ακολουθεί ταυτόχρονα την εξέλιξη της ιστορίας στο χρόνο και τη διαδρομή στο χώρο, γι’ αυτό και η αφήγηση δεν επιστρέφει ποτέ στα ίδια μέρη: εδώ ο Τραϊανός αποβιβάζεται σε ένα λιμάνι, εκεί αρχίζει την πορεία του για να κυνηγήσει τον εχθρό, εδώ ένα φρούριο που καταλήφθηκε από τις πολιορκητικές «χελώνες», εκεί μπαίνουν στη σκηνή οι carrobalistae, δηλαδή οι καταπέλτες που μεταφέρονται με κάρα. Παντού υπάρχουν νεκροί και τραυματίες και των δύο πλευρών, ενώ αισθητές γίνονται οι ιατρικές φροντίδες, για τις οποίες υπερηφανευόταν ο στρατός του Τραϊανού. Είναι φανερή η προσοχή να μην υποβαθμιστεί η βοήθεια κάποιου σώματος του ρωμαϊκού στρατού: αν εμφανίζεται ένας τραυματισμένος λεγεωνάριος, δίπλα του βρίσκεται και ένας άλλος τραυματίας που ανήκει στους auxilia.

Μετά την τελική μάχη της πρώτης εκστρατείας κατά των Δάκων, βλέπει κανείς τον Τραϊανό να δέχεται τις ικεσίες των ηττημένων, ένας από τους οποίους του αγκαλιάζει τα γόνατα. Ανάμεσα στους ικέτες βρίσκεται και ο βασιλιάς Δεκέβαλος, πιο απόμακρος και αξιοπρεπής. Μια φτερωτή Νίκη χωρίζει το τέλος της αφήγησης της πρώτης εκστρατείας από την αρχή της δεύτερης, με τον Τραϊανό να αποβιβάζεται στο λιμάνι της Ανκόνα. Εδώ όμως τελειώνουν προς το παρόν οι σκαλωσιές και δεν μπόρεσα να δω πώς συνεχίζεται η ιστο-ρία. Θα σας διηγηθώ τη συνέχεια μόλις μπορέσω να την παρακολουθήσω από κοντά.

Μένει να πούμε για το μεγάλο μυστήριο αυτού του μνημείου: μια τόσο ψηλή στήλη σκεπασμένη με μικροσκοπικές λαξευμένες εικόνες που κανείς δεν μπορεί να δει από τη γη. Είναι βεβαίως γνωστό ότι τον 1ο αιώνα μ.Χ. εδώ γύρω υπήρχαν ψηλά κτήρια που σήμερα δεν υπάρχουν, των οποίων οι βεράντες έβλεπαν στη Στήλη• αλλά η απόσταση από την οποία οι παρατηρητές μπορούσαν να τη δουν δεν ήταν τέτοια ώστε να τους επιτρέπει μια «ανάγνωση» όλων των λεπτομερειών, και πάντως ήταν αδύνατο να παρακολουθήσουν τη συνέχεια της αφήγησης κατά μήκος του σπιράλ. (Με σκαλωσιές ίσως παρόμοιες με αυτή ανέβηκαν να σχεδιάσουν και να πάρουν εκμαγεία οι αρχαιολόγοι τους οποίους έστειλαν οι διάφοροι ηγεμόνες της Ευρώπης: Ο Φραγκίσκος Α’, ο Λουδοβίκος ΙΔ’, ο Ναπολέων Γ, η βασίλισσα Βικτωρία. Με μια πιο περιπετειώδη διάθεση ο Ρανούτσιο Μπιάνκι Μπαντινέλι έβαλε να τον ανεβάσουν με μια πυροσβεστική σκάλα. Είναι μέσω αυτών των έστω ανολοκλήρωτων και ανακόλουθων ε-ξερευνήσεων που έγιναν κατά τη διάρκεια των αιώνων, που η Στήλη του Τραϊανού έμεινε γνωστή μέχρι σήμερα.)

Δεν είναι μόνο ο αποδέκτης αυτού του επεξεργασμένου οπτικού μηνύματος που μένει μυστηριώδης. Δεν ξέρουμε τίποτα ούτε για το σύστημα με το οποίο ανέβασαν, το ένα μετά το άλλο, αυτούς τους κυλινδρικούς και κούφιους στο εσωτερικό μαρμάρινους όγκους (με μια κυκλική σκάλα στη μέση) που συνθέτουν αυτό τον κορμό. Και δεν ξέρουμε αν αυτοί οι μαρμάρινοι όγκοι λαξεύτηκαν στη γη, ο ένας μετά τον άλλο, ή μόνο αφού μονταρίστηκαν.

Υπάρχουν και άλλα μυστήρια: πώς οι στάχτες του Τραϊανού και της γυναίκας του τοποθετήθηκαν εντός της βάσης της Στήλης, αφού ένας απαράβατος νόμος των Ρωμαίων απαγόρευε να θάβονται οι νεκροί περιμετρικά του «πωμηρίου». (Δεν ήταν οι αληθινές του στάχτες εκείνες που υπήρχαν μέσα στη χρυσή υδρία, αλλά ήταν σαν να υπήρχαν: ο Τραϊανός, που πέθανε στη Σελινούντα και αποτεφρώθηκε εκεί, αντικαταστάθηκε στο θρίαμβο του στη Ρώμη από ένα κέρινο ομοίωμά του, που στη συνέχεια κάηκε με τις τιμές που άξιζαν σε έναν αυτοκράτορα ο οποίος θα ανέβαινε στον ουρανό.)

Αντίθετα, τα μεγάλα συμφέροντα που απέρρεαν από τις ρωμαϊκές κατακτήσεις στη Μαύρη Θάλασσα (η Δακία είχε, μεταξύ άλλων, ορυχεία χρυσού) εξηγούν εξαντλητικά τη με-γαλοπρέπεια της λατρείας του Τραϊανού (οι πανηγυρισμοί κράτησαν 180 μέρες• η προσφορά που ο κάθε πολίτης έπρεπε να δώσει ήταν η πιο υψηλή που μπορούσε να θυμηθεί κανείς) και το συγκρότημα των γιγάντιων μνημείων γύρω από τον τάφο και το ναό του αυτοκράτορα. Για μας έμεινε μέχρι σήμερα αυτή η πέτρινη εποποιία, μια από τις πιο πολυδιάστατες και τέλειες εικονογραφημένες αφηγήσεις που γνωρίζουμε.






Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες

Άπό: Ποιήματα, έκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 20η ἔκδ,, Άθῆναι 2000   Καὶ ψυχὴ εἰ μέλλει γνώσεσθαι αὐτὴν εἰς ψυχὴν αὐτῇ βλεπτέον: τὸν ξένο καὶ τὸν ἐχθρὸ τὸν...


Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα

Γιάννης Ρίτσος, Δελφοί Ποιήματα, Τόμος Δ’, 10η έκδοση, ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1984, σελ. 300. Τί λίγο πού κρατάνε — ὄχι μονάχα οἱ ἀνθρῶποι, μά καί...


Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β’
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β

Αποσπάσματα. Μετάφρασις Π. Κ. Χρήστου, περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, Φεβρουάριος 1993 5. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμιζα ὅτι αὐτὰ ἐλέγονταν ἀπὸ ἐκείνους μὲ μιὰ δόσι ὑπερβολῆς, ἀλλὰ τώρα βλέπω...


Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου

Το κείμενο αυτό είναι προλογικό σημείωμα στο αφιέρωμα της Εποπτείας ‘Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια’. Το ζητούμενο του αφιερώματος είναι η μοίρα των μνημείων. Το προλογικό...


Νίκος Καζαντζάκης: Ξεκίνημα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Νίκος  Καζαντζάκης: Ξεκίνημα

Από το Ταξιδεύοντας (Ὁ Μοριᾶς), ἐκδ. Ἑλ. Καζαντζάκη, Ἀθήνα 1969 Τὸ πρόσωπο τῆς Ἑλλάδας εἶναι ἕνα παλίμψηστο ἀπὸ δώδεκα κύριες ἀπανωτὲς γραφές: Σύγχρονη, τοῦ Εἰκοσιένα,...


Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972

Από Τά ἀπρόοπτα , ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1975 Οί λέξεις κύλησαν ἀπό τό στόμα. Σβήσανε μές στό σκοτάδι. Κοιτάζεις τήν ἄλλη μεριά τοῦ σήμερα καί...


Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο

Ἀθήνα 1951 Κάμιρος! πρόβαλες πεθαμένη κάτω ἀπὸ τὰ χωράφια, λησμονημένη …ἀπ’ ὅλους κι ἀπὸ τὸν Ὅμηρο. Μόνο μιὰ λέξη στὴν Ἰλιάδα… καθὼς λέει ὁ ποιητής,...