Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια - 23 Ιανουαρίου 2012 13:15 μμ

Γιάννη Μηλιάδη: «Καταστρέφειν καὶ χαίρειν»


Εἶναι μιὰ χαρακτηριστικὰ νεοελληνικὴ κακομοιριά, κάθε μας κατασκευή, κάθε δημιουργική μας δραστηριότητα νὰ ἐντάσσεται μέσα στὰ ζοφερὰ πλαίσια μιᾶς καταστροφῆς. Μιὰ λανθάνουσα ὑπερτροφικὴ ὑπεροψία γιὰ τὸν ἑαυτό μας καὶ τὸ δῆθεν «ἔργο» μας, λειτουργεῖ καταλυτικὰ καὶ ἐξουδετερώνει κάθε σεβασμὸ καὶ κάθε ἐνδοιασμό μας γιὰ τὸ ἀνώνυμο, τὸ παληό, τὸ ἀπροστάτευτο ἔργο ἑνὸς ἄλλου προσώπου ἢ μιᾶς ἄλλης ἐποχῆς. «Καταστρέφειν καὶ χαίρειν» — ἰδοὺ τί μᾶς χαρακτηρίζει.

ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΕ νὰ κάνουμε ἕνα Μνημεῖο γιὰ νὰ τιμήσουμε τὸν Ἄγνωστο Στρατιώτη μας καὶ τὸ πρῶτο ποὺ σκεφθήκαμε ἦταν νὰ παραμορφώσουμε τὸ πειὸ χαρακτηριστικὸ κομμάτι τῆς πόλης, τὸ θαυμάσιο λόφο τῶν παληῶν ἀνακτόρων. Τολμήσαμε νὰ τραυματίσουμε τὴν ἴδια τὴ φύση γιὰ νὰ ἐγκαταστήσουμε τὰ «λιμενικά μας ἔργα» καὶ νὰ βγάλουμε τὸ παλάτι ἔξω ἀπὸ κάθε κλίμακα καὶ ἀπὸ κάθε ἔννοια ὅτι ἑδράζεται στὴ γῆ. Μᾶς χρειάζεται ἕνα σύγχρονο Στάδιο γιὰ τοὺς Ὀλυμπιακούς Ἀγῶνες καὶ μᾶς ξεδιπλώνονται ἕτοιμα τὰ σχέδια τῆς καταστροφῆς τοῦ Ἀρδητοῦ γιὰ νὰ πλατύνουμε (καὶ νὰ καταστρέψουμε) τὸ σημερνὸ Στάδιο ποὺ εἶναι ἀναμαρμάρωση τοῦ ἀρχαίου. Κανεὶς δὲ σκέφτηκε ὅτι οἱ λόφοι ποὺ ἀποτελοῦν τὴ ραχοκοκκαλιὰ τοῦ ἀθηναϊκοῦ λεκανοπέδιου βρίσκονται σὲ διαλεκτικὴ σχέση μεταξὺ τοὺς κι’ ὅτι δὲ μπορεῖς νὰ τραυματίσεις τὸν Ἀρδητὸ χωρὶς νὰ πονέσει ἡ Ἀκρόπολη καὶ ὁ Φιλόπαππος. Εἴπαμε νὰ κάνουμε ἕνα πνευματικὸ κέντρο κι’ αὐτὸ ποὺ καταδικάσαμε πρῶτο, ἦταν τὸ στερνὸ ἔργο ποὺ ἀπόμεινε τοῦ Κλεάνθη γιατί δὲν καταδεχόμαστε τὰ νέα σχέδιά μας νὰ τὰ προσαρμόσουμε στὴν ὑπάρχουσα παληὰ κατάσταση. Χρειαζότανε ἁπλοχωριὰ τὸ Μετσόβιο Πολυτεχνεῖο κι’ ἔρχονται οἱ ἴδιοι οἱ ἀρχιτέκτονες καὶ καταστρέφουν τὸν κεντρικὸ πυρῆνα τοῦ ἀρχι-τεκτονήματος τοῦ Καυτατζόγλου δημιουργώντας μιὰν ἀηδῆ ἄουλα. Ἀλλὰ καὶ ἡ καταστροφὴ πρέπει νὰ ἔχει τὴν κάποια λογική της. Πρὸς τί; Θρασεῖς, στεῖροι, μοιραῖοι προχωροῦμε τώρα νὰ προσάψουμε τὴν ἀπάτη μας στὴν πλαγιὰ τοῦ Ἱεροῦ βράχου.

Ἀναστηλώνω σημαίνει ξαναβάζω στὴ θέση τους ὑπαρκτὰ κομμάτια γιὰ νὰ κερδίσω τὴν ἀρχικὴ μορφὴ καὶ τὸ πνεῦμα ἑνὸς ἀρχαίου Μνημείου. Εἶναι μιὰ δημιουργικὴ ἐπιστημονικὴ ἐργασία ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ προχωρήσει πιὸ πέρα ἀπ’ ὅσο μᾶς ἐπιτρέπουν τὰ ὑπάρχοντα στοιχεῖα καὶ οἱ γνώσεις μας. Ἡ ἀναστήλωση ποτὲ δὲν ὑπόσχεται ὅτι θὰ μπορέσει νὰ δώσει ὁλοκληρωμένο τὸ ἀρχαῖο Μνημεῖο — συνεπῶς στὴν ἔννοια τῆς ἀναστήλωσης δὲ μπορεῖ νὰ εἰσχωρήσει ἡ ἀνάγκη τῆς χρησιμοποίησης τοῦ ἀρχαίου Μνημείου γιὰ σκοποὺς σύγχρονους. Κάθε ἀντίθετη ἄποψη εἶναι βιασμὸς τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἐπιστήμης ποὺ καταλήγει στὴν αὐθαιρεσία καὶ τὴν ἀπάτη. Δίνω, ὅμως, μιὰ καινούρια ἀπατηλὴ μορφὴ σ’ ἕνα ἀρχαῖο Μνημεῖο, σημαίνει καταστρέφω τὸ ἀρχαῖο Μνημεῖο καὶ τὸ διαγράφω ὡς μαρτυρία τοῦ πολιτισμοῦ μιᾶς παληᾶς ἐποχῆς. Τὸ διαγράφω καὶ τὸ ἀποξενώνω καὶ ἀπ’ τὴν ἐπιστήμη καὶ ἀπ’ τὴ ζωὴ σὰν ἐρείπιο.

Τὰ πράματα ὅμως περιπλέκονται ἀφάνταστα ὅταν τὸ Μνημεῖο μέσα στὸν ἱστορικὸ χῶρο ἔχει ὑποστεῖ κατὰ καιροὺς ριζικὲς μεταμορφώσεις. Τότε πρέπει νὰ διαλέξετε ἀπὸ πρὶν ποιὰ μορφὴ τοῦ Μνημείου θ’ ἀναστηλώσετε καὶ νὰ μελετήσετε κατὰ πόσον ἔχετε στοιχεῖα γιὰ μιὰ τέτοια δουλειά. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ κατασκευάσετε ἕνα ἐκλεκτικὸ παστίτσιο παραθέτοντας π.χ. μιὰ ὀρχήστρα τοῦ 5ου αἰ., ἕνα κοῖλο του 4ου, μιὰ σκηνὴ ἑλληνιστικὴ κι’ ἕνα ρωμαϊκὸ λογεῖο, γιατί τότε πετυχαίνετε, ὄχι τὸ αὐθεντικὸ θέατρο, ἀλλὰ τὴν προβολὴ τῆς βάρβαρης σύγχρονης ψυχῆς μας ἀπάνω σὲ σεβάσμια κληροδοτημένα ἀγαθὰ ποὺ δὲν εἶναι ἀποκλειστικὰ δικά μας.

Στὴν περίπτωσή μας, οἱ ἀδίστακτοι κυνικοὶ μᾶς εὐαγγελίζονται τὴν ἐπιστροφὴ στὸ αὐθεντικὸ θέατρο τοῦ Αἰσχύλου. Ἀλλὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ Αἰσχύλου, τοῦ Σοφοκλῆ, τοῦ Εὐριπίδη, ὁλόκληρο τὸν 5ον αἰ. ποὺ εἶναι ὁ αἰώνας τῆς τραγωδίας, θέατρο στὴ σημερινὴ ἔννοια τοῦ ὅρου, δὲν ὑπῆρχε. Τί θ’ ἀναστηλώσετε; Λέγοντας «θέατρο» χρησιμοποιήσιμο σήμερα, νοοῦμε ἕνα μόνιμο λίθινο ἀρχιτεκτόνημα ποὺ διαθέτει σκηνή, παρασκήνια, ὀρχήστρα καὶ —πρὸ πάντων— ἐκμεταλλεύσιμες μαρμάρινες κερκίδες — ἕνα τεράστιο κοῖλον ποὺ νὰ φτάνει ψηλὰ ὥς τὴ σπηλιὰ τοῦ Βράχου, ἐκεῖ ὅπου ἄλλοτε ἦταν στημένο τὸ Μνημεῖο τοῦ Θρασύλλου. (Σ’ αὐτὴ τὴν ἀναμαρμάρωση, ἄλλωστε, θὰ σπαταληθοῦν τὰ ἑκατομμύρια). Εἶναι, φαίνεται, δυστύχημα ὅτι οἱ μεγάλοι, ὅσο καὶ ἁπλοὶ Ἐκεῖνοι, δὲν σκεπτόντουσαν σὰν καί μᾶς. Δὲν ἔχτιζαν πρῶτα ἕνα θέατρο γιὰ νὰ παίξουν τὰ ἔργα ποὺ θὰ ἔγραφαν ὕστερα. Δημιούργημα φυσιολογικό, μέσα στὸ πλαίσιο ἑνὸς λαϊκοῦ θρησκευτικοῦ πανηγυριοῦ τὸ δρᾶμα τους, μποροῦσε ν’ ἀρκεστεῖ σ’ ἕνα ἁπλὸ ἁλῶνι, μιὰν ὀρχήστρα ἀπὸ πατημένο χῶμα, καὶ μιὰ κινητὴ καὶ λυόμενη ξύλινη σκηνή. Καὶ οἱ ἴδιοι μποροῦσαν νὰ ἐνωτίζονται τὸν ὑψηλὸ λόγο τοῦ Αἰσχύλου καθισμένοι κατάχαμα — γιατί δὲν ἔκαναν τουρισμό. Πιστεύουμε ὅτι κατέχουμε ἐνδείξεις τῆς πρωταρχικῆς αὐτῆς ὀρχήστρας τοῦ Αἰσχύλου. Βρίσκεται νοτιώτερα καὶ σὲ χαμηλότερο ἐπίπεδο ἀπὸ τὴ σωζόμενη ρωμαϊκὴ ὀρχήστρα. Θὰ μπορούσαμε, λοιπόν, νὰ καταλήξουμε (ὄχι στὰ σοβαρά) σὲ μιὰ πρόταση, γιὰ ν’ ἀποσπάσουμε τὸ προσωπεῖο τῶν ἐραστῶν τοῦ αὐθεντικοῦ. Θέλετε ν’ ἀνασυστήσουμε τὴν αὐθεντικὴ ὀρχήστρα τοῦ Αἰσχύλου; Δὲν θὰ ὑπάρχει ὅμως μαρμάρινο κοῖλο — συνεπῶς ὁ τόπος, κατάλληλος γιὰ μερικὲς λεπτότατες πνευματικὲς ἀπολαύσεις, θὰ εἶναι ὡστόσο ἀπολύτως ἀπρόσφορος γιὰ τουριστικὴ «ἀξιοποίηση». Καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι κανεὶς κραυγαλέος ὑποστηρικτὴς τοῦ αὐθεντικοῦ δὲν πρόκειται ν’ ἀποδεχθεῖ τὴ μόνη δυνατὴ αὐθεντικὴ λύση.




Αγοραίος

Αγοραίος
Μου έστειλαν φωτογραφίες με γενικό τίτλο «Palestinian kids after israeli bοmbs» και ήταν εκατοντάδες . Ζήτησα να μου σταλεί και το αντίθετο, «Israeli kids after Palestinian bombs» και μου εστάλησαν πάλι αραβόπουλα. Ανάμεσα...

Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες

Άπό: Ποιήματα, έκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 20η ἔκδ,, Άθῆναι 2000   Καὶ ψυχὴ εἰ μέλλει γνώσεσθαι αὐτὴν εἰς ψυχὴν αὐτῇ βλεπτέον: τὸν ξένο καὶ τὸν ἐχθρὸ τὸν...


Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα

Γιάννης Ρίτσος, Δελφοί Ποιήματα, Τόμος Δ’, 10η έκδοση, ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1984, σελ. 300. Τί λίγο πού κρατάνε — ὄχι μονάχα οἱ ἀνθρῶποι, μά καί...


Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β’
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β

Αποσπάσματα. Μετάφρασις Π. Κ. Χρήστου, περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, Φεβρουάριος 1993 5. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμιζα ὅτι αὐτὰ ἐλέγονταν ἀπὸ ἐκείνους μὲ μιὰ δόσι ὑπερβολῆς, ἀλλὰ τώρα βλέπω...


Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου

Το κείμενο αυτό είναι προλογικό σημείωμα στο αφιέρωμα της Εποπτείας ‘Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια’. Το ζητούμενο του αφιερώματος είναι η μοίρα των μνημείων. Το προλογικό...


Νίκος Καζαντζάκης: Ξεκίνημα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Νίκος  Καζαντζάκης: Ξεκίνημα

Από το Ταξιδεύοντας (Ὁ Μοριᾶς), ἐκδ. Ἑλ. Καζαντζάκη, Ἀθήνα 1969 Τὸ πρόσωπο τῆς Ἑλλάδας εἶναι ἕνα παλίμψηστο ἀπὸ δώδεκα κύριες ἀπανωτὲς γραφές: Σύγχρονη, τοῦ Εἰκοσιένα,...


Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972

Από Τά ἀπρόοπτα , ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1975 Οί λέξεις κύλησαν ἀπό τό στόμα. Σβήσανε μές στό σκοτάδι. Κοιτάζεις τήν ἄλλη μεριά τοῦ σήμερα καί...


Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο

Ἀθήνα 1951 Κάμιρος! πρόβαλες πεθαμένη κάτω ἀπὸ τὰ χωράφια, λησμονημένη …ἀπ’ ὅλους κι ἀπὸ τὸν Ὅμηρο. Μόνο μιὰ λέξη στὴν Ἰλιάδα… καθὼς λέει ὁ ποιητής,...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.