Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια - 23 Ιανουαρίου 2012 13:15 μμ

Γιάννη Μηλιάδη: «Καταστρέφειν καὶ χαίρειν»



Ἀλλὰ εἶμαι πρόθυμος νὰ ξεστρατίσω σὲ μιὰ παραχώρηση: θέλετε νὰ συνδυάσουμε τὴν ὀρχήστρα τοῦ Αἰσχύλου μ’ ἕνα κάποιο μαρμάρινο κοῖλον; Τότε εἴμαστε ὑποχρεωμένοι τὸ κοῖλο ποὺ ὑπάρχει σήμερα νὰ τὸ μεταφέρουμε καμμιὰ δεκαπενταριὰ μέτρα ἀνατολικώτερα γιὰ νὰ βρεθεῖ στὸν ἄξονα τῆς ὀρχήστρας τοῦ Αἰσχύλου. Σᾶς πάει αὐτό; Καὶ στὴ μιὰ περίπτωση καὶ στὴν ἄλλη πρέπει νὰ καταστρέψουμε ὅ,τι ὁρατὸ ἀπομεινάρι ὑπάρχει σήμερα. Δὲν μᾶς μένει παρὰ νὰ γυρίσουμε στὴν ὀρχήστρα καὶ τὸ κοῖλον τῆς ἐποχῆς τοῦ Λυκούργου. Ἀλλὰ τότε ἀποχαιρετοῦμε τὸ χῶρο τῆς κλασικῆς τραγωδίας καὶ περνοῦμε στὸ θέατρο τῆς Μέσης καὶ Νέας Κωμωδίας. Καὶ πάλι ὅμως θὰ χρειαστεῖ νὰ καταστρέψουμε τὴ σημερνὴ ὀρχήστρα καὶ τὸ βῆμα τοῦ Φαίδρου καὶ —τὸ χειρότερο καὶ ἀνεπίτρεπτο— νὰ σκεπάσουμε τὰ ἴχνη τῆς ἑλληνιστικῆς σκηνῆς ποὺ ἀπ’ τὴ μιὰ μεριὰ εἶναι ἀπαραίτητα γιὰ τὴ μελέτη τῶν προβλημάτων τοῦ ἀρχαίου θεάτρου, κι’ ἀπ’ τὴν ἄλλη τὸ ὑλικό τους εἶναι τόσο εὔθικτο ποὺ καὶ τὸ παραμικρὸ ἄγγιγμα θὰ τὰ διαλύσει. Θὰ σκεπάσουμε καὶ τὴ Στοά, πίσω ἀπ’ τὴ σκηνή, γιὰ νὰ περισώσουμε τὰ θεμέλιά της.

Πρέπει κάθε ἔντιμα σκεπτόμενος ἄνθρωπος νὰ τὸ πάρει ἀπόφαση: ὅ,τιδήποτε κι’ ἂν ἐπιχειρήσουμε νὰ κατασκευάσουμε γιὰ σύγχρονη ἐκμετάλλευση στὸ χῶρον αὐτό, θὰ ὑποχρεωθοῦμε ν’ ἀρχίσουμε ἀπὸ μιὰν ἀνελέητη καταστροφὴ αὐτοῦ ποὺ ὑπάρχει. Δὲν θὰ πρόκειται, φυσικά, γι’ ἀναστήλωση, ἀλλὰ γιὰ ξαναχτίσιμο, ἔπειτα ἀπὸ καταστροφή. Ἀλλ’ ἄς δεχθοῦμε γιὰ μιὰ στιγμὴ ὅτι οἱ κυνικοί, οἱ ρεαλιστές, οἱ δυναμικοὶ ἐπικρατοῦν. Δημοψήφισμα καὶ συλλαλητήρια ἐγκρίνουν τὴν καταστροφὴ γιὰ χάρη ἑνὸς θεάτρου ποὺ θὰ εἶναι χάρμα τῶν ματιῶν. Σκεφθήκαμε ποτὲ τί δυσκολίες θὰ συναντήσουμε στὸ δρόμο μας πρὸς τὸ ἄγνωστο καὶ τί θηρίο θ’ ἀντιμετωπίσουμε σὰν ἀποτέλεσμα τῆς θρασύτατης πολυπραγμοσύνης μας;

Τὰ μεγάλα βάρη ποὺ θὰ συσσωρευθοῦν, οἱ ἀτέλειωτοι ὄγκοι μαρμάρων γιὰ τὸ κοῖλο, θὰ τινάξουν ἀναμφιβόλως τοὺς ἀρχαίους ἀναλημματικοὺς τοίχους ποὺ στὴν κατάσταση ποὺ βρίσκονται σήμερα δὲ θὰ μπορέσουν ν’ ἀνθέξουν στὴν ἐπιφόρτωση. Συνεπῶς θ’ ἀναγκαστοῦμε νὰ χτίσουμε ὁλόκληρο τὸ περίγραμμα τοῦ νέου θεάτρου ἀπὸ τσιμέντο, ἀπὸ τὴ σημερνὴ ὀρχήστρα, ὥς τὴ σπηλιὰ τοῦ Βράχου καὶ γιὰ νὰ μὴ φαίνεται τὸ τσιμέντο, θὰ φέρουμε τόννους χώματος γιὰ νὰ τὸ σκεπάσουμε. Ἔτσι θ’ ἀλλάξει ἐντελῶς ἡ μορφὴ τοῦ σημερινοῦ τοπίου — ὄχι, βέβαια, στὸ καλύτερο.

Ἀλλὰ νὰ ἦταν μόνον αὐτό! Στὴ δεξιὰ πλευρὰ τοῦ σημερινοῦ κοίλου, γιὰ λόγους ποὺ ἴσως ἀκόμα δὲν τοὺς ξέρουμε, πάντως ἐπειδὴ τὸ κοῖλο αὐτὸ ἔγινε σιγὰ – σιγὰ κι’ ἔπρεπε νὰ προσαρμοστεῖ σὲ προϋπάρχουσα κατάσταση, ὑπάρχει μιὰ καταφανέστατη ἀσυμμετρία. Εἶναι μακρύτερη. (Ἄλλες ἀσυμμετρίες ὑπάρχουν στὸ ἐξωτερικὸ περίγραμμα τοῦ θεάτρου). Τί θὰ κάνει τὸ νέο θέατρο; Θὰ σεβαστεῖ τὶς ἀρχαῖες ἀσυμμετρίες ἢ —πράγμα εὐκολώτατο!— θὰ τὶς ἐπιδιορθώσει, τροποποιώντας τὸ ἀρχαῖο κοῖλο; Ὑπάρχει ἀκόμα μιὰ ὀρθογώνια βαθύτατη ἐντομή, γιατί σ’ αὐτὴ εἰσχωροῦσε σὰν σφῆνα ἡ γωνία τοῦ Ὠδείου τοῦ Περικλῆ. Τί θὰ γίνει μ’ αὐτὴ τὴν ἐντομὴ στὸ καινούριο κοῖλο; Θὰ τὴν σεβαστοῦμε; ὁπότε θὰ χάσκει ἀκατανόητα ἤ θὰ τὴν συμπληρώσουμε, ὁπότε θὰ πατήσουμε στὸ χῶρο τοῦ Ὠδείου, ποὺ ἀκόμα δὲν ἔχει τελειωτικὰ ἐρευνηθεῖ καὶ μελετηθεῖ; Ἢ θὰ τὰ στείλουμε ὅλα στὸ Διάβολο, γιὰ νὰ κάνουμε τὴ δουλειά μας; Ἀλλ’ ἂς δεχθοῦμε ὅτι βολέψαμε ὅλες αὐτὲς τίς… λεπτομέρειες. Χτίσαμε τὸ νέο θέατρο. Θὰ ἤθελα νὰ μοῦ ποῦν οἱ τολμηροὶ πῶς φαντάζονται ὅτι θὰ σταθεῖ στὸ χῶρο μόνο του, ξεκρέμαστο, αὐτὸ τὸ μεγαθήριο; Τὸ ἀρχαῖο θέατρο εἶχε ἐνταχθεῖ μέσα σὲ συγκρότημα πολλῶν κτιρίων: Ὠδεῖο Περικλῆ, Ἀσκληπιεῖον, Στοὰ Εὐμένη, χορηγικὰ μνημεῖα κ.τ.λ. Ὅλ’ αὐτὰ τώρα λείπουν. Θὰ τὰ ξαναχτίσουμε ὅλα; Γιατὶ ὄχι! Ὅσο γιὰ τὴ Στοὰ τοῦ Εὐμένη ἔχουμε ἤδη σχετικὴ πρόταση!

Καὶ τώρα στὸ σπουδαιότερο. Ποιὸς εἶναι αὐτὸς ποὺ γνωρίζει καὶ μπορεῖ νὰ μᾶς διδάξει ποιὸ ἦταν τὸ ἀκριβὲς προφὶλ τῆς κάθετης τομῆς τοῦ ἀρχαίου κοίλου; Ἀλλὰ ἡ καμπύλη αὐτὴ δὲν σχετίζεται μόνο μὲ τὴν αἰσθητικὴ ἐμφάνιση τοῦ κοίλου. Σχετίζεται κυρίως καὶ ἀμεσώτατα μὲ τὴν ἀκουστική του ἀρχαίου θεάτρου. Καὶ τὴν καμπύλη αὐτὴ τὴν ἀγνοοῦμε. Τί θὰ τὸ κάνετε ἕνὰ ἀχανὲς καινούριο θέατρο χωρὶς ἀκουστική; Ἁπλούστατα θὰ τὸ ἐγκαταλείψετε σὲ λίγο.

Ὡστόσο τὸ ἔνστικτο τῆς καταστροφῆς, ποὺ παίζει τεράστιο ρόλο στὴ ζωὴ ὅλων τῶν στείρων ἀνθρώπων, μαζὶ μὲ τὴ θερμουργὸ πνοὴ τοῦ συμφέροντος, εἶναι δυνάμεις πολὺ ἀνώτερες ἀπ’ τὴν κοινὴ λογικὴ καὶ τοὺς ἠθικοὺς δισταγμοὺς τῶν… σχολαστικῶν. Καὶ ἡ καταστροφή, σήμερα, ἢ αὔριο, θὰ γίνει. Ὁ τόπος αὐτὸς καὶ οἱ ταγοί του, ἀλλοφρονοῦν ὅταν ἀποκαλύπτεται μιὰ κλοπὴ τεσσάρων μικρῶν ἀγαλματίων ἀπὸ ἕνα τεράστιο Μουσεῖο. Ἡ ψυχολογικὴ ἀνάλυση τοῦ φαινομένου εἶναι αὐτή: αὐτὸ πού μᾶς κόβει καὶ μᾶς θερίζει εἶναι ἡ ἔννοια τῆς κλοπῆς, τῆς ἀφαίρεσης ἑνὸς πε-ριουσιακοῦ μας στοιχείου ποὺ τὸ καρπώνεται κάποιος τρίτος. Ὄχι ἡ ἀγάπη τοῦ ἀρχαίου καθ’ ἑαυτὸ σὰν πνευματικὸ ἀγαθό. Ἡ καταστροφὴ ὅμως, ποὺ εἶναι ἀπείρως χειρότερη καὶ βαρβαρότερη ἀπ’ τὴν κλοπή, δὲν μᾶς προκαλεῖ ἀνάλογες ἀντιδράσεις. Συμβιβαζόμαστε πιὸ εὔκολα μαζί της. Ἀπόδειξη: ἔχει καταγγελθεῖ ἀπὸ χρόνια ὅτι τὰ Μνημεῖα τῆς Ἀκρόπολης φθείρονται καθεμέρα καὶ φθείρονται ἀνεπανόρθωτα. Καὶ ὅμως κανεὶς δὲν κοκκινίζει ἀπὸ ντροπή. Οὔτε οἱ ἁρμόδιοι. Τοὺς κλέφτες νὰ κυνηγήσουμε, ὄχι τοὺς δολιοφθορεῖς.






Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες

Άπό: Ποιήματα, έκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 20η ἔκδ,, Άθῆναι 2000   Καὶ ψυχὴ εἰ μέλλει γνώσεσθαι αὐτὴν εἰς ψυχὴν αὐτῇ βλεπτέον: τὸν ξένο καὶ τὸν ἐχθρὸ τὸν...


Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα

Γιάννης Ρίτσος, Δελφοί Ποιήματα, Τόμος Δ’, 10η έκδοση, ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1984, σελ. 300. Τί λίγο πού κρατάνε — ὄχι μονάχα οἱ ἀνθρῶποι, μά καί...


Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β’
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β

Αποσπάσματα. Μετάφρασις Π. Κ. Χρήστου, περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, Φεβρουάριος 1993 5. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμιζα ὅτι αὐτὰ ἐλέγονταν ἀπὸ ἐκείνους μὲ μιὰ δόσι ὑπερβολῆς, ἀλλὰ τώρα βλέπω...


Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου

Το κείμενο αυτό είναι προλογικό σημείωμα στο αφιέρωμα της Εποπτείας ‘Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια’. Το ζητούμενο του αφιερώματος είναι η μοίρα των μνημείων. Το προλογικό...


Νίκος Καζαντζάκης: Ξεκίνημα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Νίκος  Καζαντζάκης: Ξεκίνημα

Από το Ταξιδεύοντας (Ὁ Μοριᾶς), ἐκδ. Ἑλ. Καζαντζάκη, Ἀθήνα 1969 Τὸ πρόσωπο τῆς Ἑλλάδας εἶναι ἕνα παλίμψηστο ἀπὸ δώδεκα κύριες ἀπανωτὲς γραφές: Σύγχρονη, τοῦ Εἰκοσιένα,...


Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972

Από Τά ἀπρόοπτα , ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1975 Οί λέξεις κύλησαν ἀπό τό στόμα. Σβήσανε μές στό σκοτάδι. Κοιτάζεις τήν ἄλλη μεριά τοῦ σήμερα καί...


Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο

Ἀθήνα 1951 Κάμιρος! πρόβαλες πεθαμένη κάτω ἀπὸ τὰ χωράφια, λησμονημένη …ἀπ’ ὅλους κι ἀπὸ τὸν Ὅμηρο. Μόνο μιὰ λέξη στὴν Ἰλιάδα… καθὼς λέει ὁ ποιητής,...