Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια - 23 Ιανουαρίου 2012 13:21 μμ

Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου


Το κείμενο αυτό είναι προλογικό σημείωμα στο αφιέρωμα της Εποπτείας ‘Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια’. Το ζητούμενο του αφιερώματος είναι η μοίρα των μνημείων. Το προλογικό θέλει να δείξει μια μικρή πόρτα στο πλαϊ του χώρου, που μας οδηγεί σε μια προβολή της πίσω όψης της Σελήνης, της σκοτεινής όψης, της ύπαρξής μας.

Εν αρχή ήν ο λόγος. Έτσι αρχίζει το Κατά Ιωάννην για να εξηγηθεί το τι ο Ιησούς είναι. Θα μπορούσα όμως να πω ότι τίποτε δεν είναι πιο βάσιμο μιλώντας για τον άνθρωπο. Δεν μπορούμε να φαντασθούμε τον άνθρωπο χωρίς λόγο. Όχι έναν κωφάλαλο – αυτός έχει λόγο – αλλά χωρίς λόγο ή πέραν αυτού.

Ο λόγος είναι καθρέφτης της συνείδησης, ή καλύτερα, είναι η εκφρασμένη συνείδηση. Ο Φίχτε μας έδωσε το θεμέλιο της συνείδησης: είναι η διάκριση του αυτού από το έτερο. Αλλά αυτό ακριβώς δεν είναι ο λόγος; Ο Κάντ μας έδωσε τους δύο άξονες πάνω στους οποίους είναι δομημένη η συνείδηση: ο χρόνος και ο χώρος. Αλλά αυτοί ακριβώς δεν είναι οι άξονες του λόγου;

Τα στοιχεία που μας έδωσαν οι δύο φιλόσοφοι της κλασικής γερμανικής πνευματικότητας, ερμηνεύουν το γιατί νοούμε ότι το αυτό δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα το άλλο. Αυτά ερμηνεύουν το γιατί νοούμε κάτι ως κείμενο εδώ, ή εκεί, ή αλλού ή πέραν, κι ακόμη ως κείμενο πριν, ή τώρα ή μετά. Όπως επίσης γιατί εφ όσον το αυτό υπάρχει δεν μπορεί να βρίσκεται στο ποτέ και στο πουθενά.

Καθοριστικό γεγονός για τη λειτουργία του λόγου είναι η γραφή. Η γραφή δεν είναι απλώς μια εφεύρεση που επέτρεψε τούτο κι εκείνο. Είναι ο παράγοντας που διεμόρφωσε τα πράγματα σε κόσμο. (Δεν κρατώ υποσημειώσεις στο κείμενό μου αυτό, αλλά νιώθω υποχρέωση να τιμήσω εδώ τον λαμπρό φιλόλογο και στοχαστή καθ. Olοf Gigon που σε πολλές συνομιλίες μας μου έδειξε το δρόμο προς αυτό που αποκαλούσε φιλοσοφία της γραφής.) Ο Αισχύλος αποκαλεί τη γραφή «μνήμη των πάντων», και έχει δίκιο: πριν από αυτήν ο άνθρωπος δεν μπορούσε να ακούσει το παρελθόν του, ούτε να μιλήσει στο μέλλον του. Ό,τι και νάβλεπε από τα λείψανα της διάβας των προηγουμένων του, δεν μπορούσε να τα εξηγήσει• ήταν μπροστά του, μια πέτρα ή ένα μονοπάτι ή κάτι που έμοιαζε χρήσιμο, αλλά δεν μπορούσε να ακούσει τι του λένε, ή τι τον ειδοποιούσαν.

Με τη γραφή ο άνθρωπος μπαίνει στο χώρο της ιστορίας. Πριν τη γραφή εκτείνεται η αχανής τούνδρα της προϊστορίας. Η γραφή δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να μαθαίνει από αυτό που έγινε χθές, κι ακόμη περισσότερο, να θεωρεί το χθές δικό του. Ακόμη, διευρύνει τον ορίζοντα του χρόνου του: γνωρίζοντας ότι το χθές εμπίπτει μέσα σε αυτό που του ανήκει, αισθάνεται ότι και το μέλλον εμπίπτει επίσης στο ανήκον. Τώρα πιά αισθάνεται την ανάγκη να καταλάβει και να δοξάσει το παρελθόν που είναι πλέον παρελθόν του αλλά και να μιλήσει στον άνθρωπο που θα έλθει μετά. Η δραστηριότητά του παύει να μένει εγκλωβισμένη στο σήμερα και στη διαβίωση. Ο άνθρωπος νοεί πλέον τις πράξεις και τις σκέψεις του ως έχουσες σημασία για τους άγνωστους επόμενους, για τους μελλοντικούς. Το μέλλον γίνεται πια κάτι που αυτός σήμερα καθορίζει. Με τη γραφή, ο άνθρωπος αισθάνεται πια ως χώρο του το σήμερα, το παρελθόν και το μέλλον∙ οι πράξεις του δημιουργούν παράδοση για τους ανθρώπους του μέλλοντος. Επαναφέροντας μια φράση από παλαιότερο κείμενό μου, θέλω να τονίσω ότι μόνον ανεπίγνωτοι δεν καταλαβαίνουν ότι η ιστορία δεν είναι παρελθοντολογία παρά μόνο στο βαθμό που είναι μελλοντολογία. Αυτό, και για τα όσα είναι ο κόσμος μας και για τα όσα είναι ο εαυτός μας.

Το πρίν ασκεί πολύ μεγάλη γοητεία στους ανθρώπους – όπως και το μετά, το οποίο θα πλησιάσουμε σε προσεχές τεύχος. Ο στοχασμός γι αυτό δεν είχε όρια: έφθανε μέχρι την ερώτηση πως γεννήθηκε ο κόσμος, και τι ήταν πριν τον κόσμο. Αυτό του άλλαξε τελείως την αντίληψη των σχέσεων ανάμεσα στον άνθρωπο και τον κόσμο: από τη μαγεία, δηλαδή τις σχέσεις δύναμης (αυτό είναι πιο ισχυρό από εμένα όπως επίσης από εκείνο αλλά με κάποιο τρόπο μπορώ να επηρεάσω τις σχέσεις) οδήγησε σε ερμηνεία της δημιουργίας και λειτουργίας του κόσμου αλλά και της ζωής μας μέσα σ΄ αυτόν, οδήγησε δηλαδή στο διάλογο θεού και ανθρώπου, στη θρησκεία.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΕΜΠΛΟΚΕΣ Το ζήτημα δεν είναι τι ο ιδρυτής μιας θρησκείας δίδαξε, το ζήτημα είναι τι κατανοεί και τι χτίζει μέσα σε αυτή την κατανόηση...

Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιώργος Σεφέρης: Αργοναύτες

Άπό: Ποιήματα, έκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 20η ἔκδ,, Άθῆναι 2000   Καὶ ψυχὴ εἰ μέλλει γνώσεσθαι αὐτὴν εἰς ψυχὴν αὐτῇ βλεπτέον: τὸν ξένο καὶ τὸν ἐχθρὸ τὸν...


Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα

Γιάννης Ρίτσος, Δελφοί Ποιήματα, Τόμος Δ’, 10η έκδοση, ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1984, σελ. 300. Τί λίγο πού κρατάνε — ὄχι μονάχα οἱ ἀνθρῶποι, μά καί...


Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β’
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Μανουήλ Χρυσολωράς: Επιστολή προς τον Βασιλέα Μανουήλ Β

Αποσπάσματα. Μετάφρασις Π. Κ. Χρήστου, περ. ΕΠΟΠΤΕΙΑ, Φεβρουάριος 1993 5. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμιζα ὅτι αὐτὰ ἐλέγονταν ἀπὸ ἐκείνους μὲ μιὰ δόσι ὑπερβολῆς, ἀλλὰ τώρα βλέπω...


Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Παν. Δρακόπουλος: Το άνοιγμα του χρόνου

Το κείμενο αυτό είναι προλογικό σημείωμα στο αφιέρωμα της Εποπτείας ‘Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια’. Το ζητούμενο του αφιερώματος είναι η μοίρα των μνημείων. Το προλογικό...


Νίκος Καζαντζάκης: Ξεκίνημα
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Νίκος  Καζαντζάκης: Ξεκίνημα

Από το Ταξιδεύοντας (Ὁ Μοριᾶς), ἐκδ. Ἑλ. Καζαντζάκη, Ἀθήνα 1969 Τὸ πρόσωπο τῆς Ἑλλάδας εἶναι ἕνα παλίμψηστο ἀπὸ δώδεκα κύριες ἀπανωτὲς γραφές: Σύγχρονη, τοῦ Εἰκοσιένα,...


Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Γιάννης Κοντός: Ανασκαφές 1972

Από Τά ἀπρόοπτα , ἐκδ. Κέδρος, Ἀθήνα 1975 Οί λέξεις κύλησαν ἀπό τό στόμα. Σβήσανε μές στό σκοτάδι. Κοιτάζεις τήν ἄλλη μεριά τοῦ σήμερα καί...


Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο
Κατηγορία: Ζώντας ανάμεσα στα ερείπια
Ζήσιμος Λορεντζάτος: Ημερολόγιο

Ἀθήνα 1951 Κάμιρος! πρόβαλες πεθαμένη κάτω ἀπὸ τὰ χωράφια, λησμονημένη …ἀπ’ ὅλους κι ἀπὸ τὸν Ὅμηρο. Μόνο μιὰ λέξη στὴν Ἰλιάδα… καθὼς λέει ὁ ποιητής,...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.