Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 | Αρχείο | Κοινωνία - 17 Φεβρουαρίου 2012 02:09 πμ

Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών


β) Αποφυγή διάσπασης της συνέχειας του τρόπου του σκέπτεσθαι της συγκεκριμένης επιστήμης, εκτός από περιπτώσεις άφευκτης ανάγκης ή προφανούς ωφέλειας, και τότε με άμεσην απόδειξη της ανάγκης ή της ωφέλειας. Έτσι π.χ. αποφυγή ασκόπων αλλαγών εννοιών ή του περιεχομένου τους.

γ) Μονοσήμαντη διατύπωση των προβλημάτων.

δ) Έρευνα της δυνατότητας του προβλήματος (δυνατότητα μονοσήμαντου καθορισμού του νοήματος μιάς τουλάχιστον λύσης του).

ε) Αυστηρή αποδεικτική διαδικασία. Δεν μπορεί φυσικά ν’ αποκλειστεί κατ’ αρχήν η ανακοίνωση των εμπνεύσεων, που πολλές φορές γίνεται εξαιρετικά γόνιμη αφορμή υποβοήθησης ή ολοκλήρωσης των εργασιών των άλλων, όμως πρέπει αυστηρά πάντα να διακρίνεται ο νόμος από την υπόθεση, εκείνο που έχει με ακρίβεια αποδειχτεί (σύμφωνα με τις εκάστοτε απαιτήσεις της επιστημονικής αποδεικτικής) από εκείνο που ακόμα άπλά υποτίθεται, μ’ όλη την ενδεχόμενα τεράστια ευρετικήν και όποιαν άλλη ν αξία του.

Η πιο πρόχειρη επισκόπιση της σημερινής κατάστασης των κοινωνικών επιστημών αρκεί για να δείξει πώς:

α) Πουθενά σχεδόν δεν γίνεται προσπάθεια (απ’ τις επιφανέστερες εξαιρέσεις: η Wirtschaft und Gesellschaft του Max Weber) χρησιμοποίησης μόνο καθορισμένων εννοιών.

β) Πουθενά δεν γίνεται προσπάθεια συνέχισης ή έστω συστηματικής, και όταν αρνητικής, αναφοράς στο παρελθόν και στο παρόν της επιστήμης: δεν υπάρχει σχεδόν στις κοινωνικές επιστήμες θεωρητικός που να σέβεται τον εαυτό του, που να μη χρησιμοποιεί ολόκληρο σύστημα από έννοιες δικές του ή που αυτός τις ορίζει (ρητά, ή το χειρότερο, συνήθως, σιωπηρά) με δικό του τρόπο και μάλιστα, κατά κανόνα χωρίς να κατορθώνει να πείθει για το αναπόφευκτο τους και οπωσδήποτε χωρίς να αποδείχνει το άχρηστο των παληών.

γ) Αφήνοντας τα άλλα, ας τονιστεί ακόμα πόσο καθυστερημένο είναι το αποδεικτικό στοιχείο στις κοινωνικές επιστήμες. Αν αφήσει κανείς ορισμένες προτάσεις, που η ενάργειά τους στηρίζεται στην ταυτολογικότητά τους, πολύ σπάνια θα μπορέσει να βρει μέσα στις κοινωνικές επιστήμες εκείνο που λέγεται αυστηρή επιστημονική απόδειξη. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για πιθανολογήσεις ή καταδείξεις της (απλής) δυνατότητας εκείνου που πρέπει να αποκαλυφθεί στην αναγκαιότητά του.

Η συνηθισμένη ένταση, ότι στο χώρο των κοινωνικών επιστημών δεν υπάρχει η δυνατότητα της απόδειξης, — δηλαδή τελικά, ότι κοινωνική επιστήμη δεν μπορεί να υπάρξει, θ’ ανασκευαστεί μ’ ολόκληρη την παρακάτω έρευνα, που σκοπεύει να δείξει ακριβώς τη δυνατότητα κοινωνικής επιστήμης και τους όρους της.

Τέταρτο και κυριώτερο σύμπτωμα είναι η έλλειψη του εξαναγκαστού χαρακτήρα απ’ τα πορίσματα των κοινωνικών επιστημών. Το σύμπτωμα αυτό είναι βέβαια απλή συνάρτηση των τριών άλλων. Η λογική στερεότητα της μαθηματικής ή της φυσικής είχε ένα πραγματικό αντίστοιχο, έναν κοινωνικό αντιπρόσωπο κι εγγυητή στην πραγματική συμφωνία των επιστημόνων, που χρησίμευε και σαν εξωτερικό τεκμήριο για το πέρασμα μιας θεωρίας απ’ την υπόθεση στην τάξη του επιστημονικού νόμου. Στο χώρο των κοινωνικών επιστημών η έλλειψη οποιασδήποτε τέτοιας συμφωνίας οδήγησε και στην διατύπωση θεωριών, που αμφισβητούν και την ίδια την αντικειμενική δυνατότητα μιας ενιαίας και σωστής κοινωνικής επιστήμης.

Κανείς δεν είναι τόσο αφελής, ώστε να φαντάζεται πως στα φυσικά ή στα μαθηματικά επικρατεί σε κάθε στιγμή μια απόλυτη ομοφωνία ανάμεσα σ’ όλους τους ερευνητές πάνω σ’ όλα τα ζητήματα˙ όμως ο κυματισμός των απόψεων είναι περιορισμένος σε λίγα συγκεκριμένα σημεία και διαρκεί ένα ορισμένο χρονικό διάστημα. Στις κοινωνικές επιστήμες εκτείνεται σχεδόν σ’ όλα τα θέματα και δεν έχει τέλος. Για τις σκεπτικιστικές τάσεις απέναντι στο ενιαίο της κοινωνικής επιστήμης βλ. Κ. Mannheim, Ideologie u. Utopia, 1930, passim και άρθρο Wissenssoziologie στo Handbuch d. Soziologie του A. Vierkandt, 1931.

Τo πρόβλημα πρέπει νa τοποθετηθεί γενικώτεραστη ρίζα του υπάρχει το ζήτημα της σχέσης του αντικειμενικού και του ιστορικού, που δεν μπορεί να συζητηθεί εδώ ούτε στη γενική του θέση, ούτε στην αναφορά του στο γνωστικό πεδίο. Νύξεις γι’ αυτό θα δοθούν πιό κάτω.

Οι αιτίες αυτού του φαινομένου είναι απ’ τη μια συμφυείς με τον ως τώρα τουλάχιστον χαρακτήρα των κοινωνικών επιστημών τέτοιες πρέπει να θεωρηθούν η έλλειψη της δυνατότητας του πειράματος κι’ η μη χρησιμοποίηση του μαθηματικού οργάνου. Απ’ την άλλη συνδέονται με το αντικείμενο των κοινωνικών επιστημών και την άμεση ολόπλευρη εξωεπιστημονική σχέση του παρατηρητή μαζί του. Και ο συνειδητός και κυριώτερα ο ασυνείδητος επηρεασμός του επιστήμονα απ’ την κοινωνική (ταξική και πολιτική) του τοποθέτηση είναι απ’ αυτήν την άποψη καθοριστικός.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 12, Μάιος – Ιούνιος 1977 Η θεωρία των κοινωνικών επιστημών, τμήμα όχι βέβαια της επιστήμης της ίδιας, αλλά της φιλοσοφίας –...


Daniel Bell: Συνομιλία με την Ζηνοβία Δρακοπούλου
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 14, Μάιος – Σεπτέμβριος 1977 Ζ.Δ. Κύριε Καθηγητά, αρχίσατε την πνευματική σας καριέρα ως σοσιαλιστής. Πώς κρίνετε τα νεανικά σας όνειρα...


Αλληλογραφία Freud – Jung
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Ψυχολογία
Αλληλογραφία Freud - Jung

Εποπτεία, τεύχη 11-12, Μάιος-Ιούνιος 1977 Αλληλογραφία Freud – Jung.  Μετάφραση Ζηνοβίας Δρακοπούλου Jung Burghölzli – Zürich, 31 Μαρτίου 1907. Αγαπητέ καθηγητά Freud, Χωρίς αμφιβολία θάχετε...


Παν. Δρακόπουλος, Για την έννοια της Παιδείας
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχη 13-14, καλοκαίρι 1977 Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βρίσκεται στο ζενίθ της. Η διαπίστωση αυτή δεν συνεπάγεται αναγκαίως και κατάφαση στις προθέσεις και...


Παν. Δρακόπουλος, Ερήμην του Λαού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 17, Δεκέμβριος 1977 Τώρα που οι εκλογές τέλειωσαν και δεν υπάρχει λόγος να βεβαιώνουμε το λαό πως είναι υπερώριμος, επιτρέπεται να...


Παν. Δρακόπουλος, Η «διαλεκτική» του μικροαστού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 15, Οκτώβριος 1977 Είθισται, οι περισσότερες συζητήσεις για τα πνευματικά προβλήματα του τόπου μας, ν’ αρχίζουν μ’ ένα υβρεολόγιο εναντίον της...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.