Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 | Αρχείο | Κοινωνία - 17 Φεβρουαρίου 2012 02:09 πμ

Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών


Ορίζω τα στοιχεία που καθορίζουν τη μετάβαση απ’ τον αισθητό στο φυσικό κόσμο σαν νόμους του φυσικού κόσμου. Τέτοιοι είναι ο χώρος, ο χρόνος και οι νόμοι της φυσικής σύνδεσης.

Φυσικός κόσμος είναι ο κόσμος των υπαρκτών, δηλαδή των φαινομένων που εμφανίζονται μέσα σ’ επιστημονικές κρίσεις. Η είσοδος μέσα στην κρίση έχει για το αισθητό σαν αναγκαίο παρακολούθημα την υπαγωγή σε νόμους.

Για τον αληθινό χαρακτήρα αυτών των νόμων βλ. πιό κάτω.

β) Νοητός κόσμος.

Ορίζω σαν νοητό οτιδήποτε και καθόσο μου δίνεται με τη σκέψη μου˙ την ιδιότητά του να μπορεί να μου δοθεί με τη σκέψη σαν νοητότητα˙ το συγκεκριμένο παρεχόμενο νοητό σαν νόημα και τη δυνατότητα παρουσίας ενός νοήματος μέσα σε μιαν ορθή κρίση σαν ισχύ.

Τα αισθητά δεν είναι τα μόνα αντικείμενα που μπορούμε να συναντήσουμε. Εκτός απ’ αυτά συναντούμε και νοητά αντικείμενα—νοήματα.

Το ότι ο κόσμος των νοημάτων διακρίνεται απόλυτα απ’ τον αισθητό κόσμο των εξωτερικών φαινομένων, το φυσικό κόσμο, δεν θέλει πολλή συζήτηση. Η έννοια του κύκλου π.χ. στην Ευκλείδεια γεωμετρία, οπωσδήποτε κι άν σχηματίστηκε γενετικά, είναι σαν καθαρή γεωμετρική έννοια, χωρίς αντίστοιχο στον πραγματικό κόσμο. Όχι μόνο γιατί ο πραγματικός χώρος δεν είναι Ευκλείδειος, αλλά γιατί (ήδη Πλάτων, Έβδομη Επιστολή 343 α) είναι π.χ. αδύνατο ένας πραγματικός, ξύλινος ή χαραγμένος κύκλος, να μην εφάπτεται σε περισσότερα από ένα διαδοχικά σημεία του με μια πραγματικήν ευθεία.

Περισσότερη δυσκολία παρουσιάζει η διάκριση του νοήματος απ’ το εσωτερικό φαινόμενο που το συνοδεύει, απ’ την ψυχική ενέργεια ενός συγκεκριμένου υποκειμένου που το υποβαστάζει˙ αλλά να ταυτίσουμε γι’αυτό το νόημα με τη ψυχική ενέργεια θα ισοδυναμούσε με το να ταυτίσουμε τον ήχο με τη χορδή. Το ζήτημα άλλως τε λύνεται πολύ απλούστερα με την κατασκευή του: όταν πολλοί άνθρωποι σκέπτονται το ίδιο πράμα (βλ. Κ. Τσάτσου, Το πρόβλημα της ερμηνείας του δικαίου 1932 σ. 21˙ Lask, Die Lehre vom Urteil, στα Ges. Schr. II. σ. 292˙ Husserl, Log. Untersuchungen, Bd. I, passim) π.χ. το α=α, οι ψυχικές του ενέργειες, σαν πραγματικές (συγκεκριμένες) είναι άτομα, διαφορετικές η μια απ’ την άλλη, έχουν όμως εκτός από οποιοδήποτε άλλο, και τούτο το κοινό: ότι αναφέρονται όλες στο α=α και μάλιστα με τέτοιο τρόπο ομοιόμορφα που πάνω στην ομοιομορφία αυτής της αναφοράς να είναι δυνατή η ανοικοδόμηση ολόκληρων συστημάτων συνεννόησης και συμβίωσης. Αυτό, λοιπόν, το κοινό περιεχόμενο, την πρόθεση, την αναφορά, την τάση της ψυχικής ενέργειας, το ονομάζω νόημα της ψυχικής ενέργειας.

Σαν βοήθημα για την κατανόηση της διάκρισης μπορεί να χρησιμέψει η διαστολή συγκεκριμένου κι αφηρημένου: τα αισθητά, ψυχικά και φυσικά, μόνο σα κάτι συγκεκριμένο μπορούν να γίνουν περιεχόμενο μιας perceptio˙ καμιά εμπειρία, φυσική ή ψυχική, δεν μου δίνει actuellement το σκύλο γενικά ή το θυμό γενικά, αλλά πάντα ένα συγκεκριμένο σκύλο ή θυμό. Δεν αίσθάνομαι το σκύλο γενικά ή το θυμό γενικά αλλά τον σκέπτομαι. Αντίθετα, για το συγκεκριμένο έχω πάντα ανάγκη απ’ την παραπομπή στο τόδε τι της αίσθησης.

Τα νοήματα δεν υπάρχουν (αφού η έννοια αυτή έχει καθαρό περιεχόμενο, περιωρισμένο στα αισθητά)˙ για να εκφράσουμε το γεγονός πως μας δίνονται, πως «είναι» (ακυριολεξία) κατά κάποιο τρόπο χρησιμοποιούμε το ισχύειν.

Ορίζω τη νοητότητα σαν το κριτήριο των αντικειμένων των πνευματικών επιστημών. Οτιδήποτε είναι αντικείμενο των πνευματικών επιστημών πρέπει να είναι νοητό, κι οτιδήποτε είναι νοητό πρέπει να είναι αντικείμενο μιας πνευματικής επιστήμης.

Ορίζω το σύνολο των νοητών σα νοητό κόσμο και το σύνολο των ισχυόντων σα λογικό κόσμο.

Ο λογικός κόσμος περιλαμβάνει μόνο τα ορθά νοήματα˙ για όλο το ζήτημα πιο κάτω.

Ορίζω σαν αντικειμενικότητα ενός νοήματος την ανεξάρτητη από οποιαδήποτε συγκεκριμένη υποκειμενική πράξη αναγνώρισης, όχι όμως κι απ’ την υποκειμενικότητα γενικά, ορθότητα του νοήματος.

Για το χαρακτήρα της αντικειμενικότητας: α) ανεξαρτησία από οποιαδήποτε συγκεκριμένη υποκειμενική στάση απέναντι στο νόημα˙ το νόημα δεν παύει να είναι ορθό ή εσφαλμένο κι αν θεωρείται από όλους εσφαλμένο ή ορθό, β) εφ’ όσον η αντικειμενικότητα ορίζεται σαν ορθότητα, επιβαρύνεται με κάποιον υποκειμενικό χαρακτήρα, που προσδίδει και τη δυνατότητα του αντιθετικού χαρακτηρισμού σαν ορθού ή εσφαλμένου. Για όλο το ζήτημα, κεντρικό σημείο κάθε έρευνας του νοητού κόσμου, βλ. Lask, Die Lehre vom Urteil, passim και πιο κάτω.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Κ. Καστοριάδης: Εισαγωγή στη θεωρία των κοινωνικών επιστημών
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 12, Μάιος – Ιούνιος 1977 Η θεωρία των κοινωνικών επιστημών, τμήμα όχι βέβαια της επιστήμης της ίδιας, αλλά της φιλοσοφίας –...


Daniel Bell: Συνομιλία με την Ζηνοβία Δρακοπούλου
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Εποπτεία, τεύχη 11 – 14, Μάιος – Σεπτέμβριος 1977 Ζ.Δ. Κύριε Καθηγητά, αρχίσατε την πνευματική σας καριέρα ως σοσιαλιστής. Πώς κρίνετε τα νεανικά σας όνειρα...


Αλληλογραφία Freud – Jung
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Ψυχολογία
Αλληλογραφία Freud - Jung

Εποπτεία, τεύχη 11-12, Μάιος-Ιούνιος 1977 Αλληλογραφία Freud – Jung.  Μετάφραση Ζηνοβίας Δρακοπούλου Jung Burghölzli – Zürich, 31 Μαρτίου 1907. Αγαπητέ καθηγητά Freud, Χωρίς αμφιβολία θάχετε...


Παν. Δρακόπουλος, Για την έννοια της Παιδείας
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχη 13-14, καλοκαίρι 1977 Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βρίσκεται στο ζενίθ της. Η διαπίστωση αυτή δεν συνεπάγεται αναγκαίως και κατάφαση στις προθέσεις και...


Παν. Δρακόπουλος, Ερήμην του Λαού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 17, Δεκέμβριος 1977 Τώρα που οι εκλογές τέλειωσαν και δεν υπάρχει λόγος να βεβαιώνουμε το λαό πως είναι υπερώριμος, επιτρέπεται να...


Παν. Δρακόπουλος, Η «διαλεκτική» του μικροαστού
Κατηγορία: Έτος 2, 1977, τεύχη 7-17 / Κοινωνία / Παν. Δρακόπουλος

Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 15, Οκτώβριος 1977 Είθισται, οι περισσότερες συζητήσεις για τα πνευματικά προβλήματα του τόπου μας, ν’ αρχίζουν μ’ ένα υβρεολόγιο εναντίον της...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.