Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 18 Φεβρουαρίου 2012 03:19 πμ

Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς


Στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου του εξετάζει ο Γιάσπερς το πρόβλημα της μεθόδου, όπως τό έθεσε και το έλυσε ο Ντεκάρτ. Εδώ μας δείχνει ο Γιάσπερς ότι και η θεμελιακή απαίτηση του Ντεκάρτ για την «καθολική μάθηση» (Mathesis universalis)—μια απαίτηση, που αποβλέποντας στην αναγωγή των πάντων σε μιαν ενότητα, ξεπηδάει από μια γνήσια φιλοφική πηγή— παίρνει ένα δρόμο, που πρέπει να θεωρηθεί σαν μία παρέκκλιση. Την ενότητα τη ζητάει ο Ντεκάρτ, περιορίζοντας καταπληκτικά τη γνώση, στη μέθοδο κι έτσι στενεύει τον κόσμο για να τον κάνει να χωρέσει σε όσα η μέθοδός του μπορεί θετικά νά συλλάβει. Το ότι υπάρχουν Ιεραρχίες αντικειμένων, που υπόκεινται στη γνώση, το ότι η μέθοδος δεν μπορεί να υπάρχει ποτέ «καθ’εαυτήν», αλλά υπάρχει «κατ’ αναφοράν» προς «κάτι», αυτό δεν θέλησε ο Ντεκάρτ να το νοιώσει. Έτσι, αντί να ζητήσει την ενότητα στην «ιδέα» της ενότητας, την ζητάει στα ίδια τα πράγματα και την πετυχαίνει, αποκλείοντας και διώχνοντας τα πιο πολλά από τον κόσμο του, αποκλείοντας και διώχνοντας όλα εκείνα, που δεν μπορούν να συλληφθούν με τη θετική του μέθοδο, με τον κοινό νου. Η συνειδητή τάση του Ντεκάρτ περιορίζεται στη γνώση μιας αλήθειας, που το περιεχόμενό της είναι για όλους —δηλαδή για όλα τα όντα, τα προικισμένα με τον κοινό νου —«το αυτό». Το περιεχόμενο μιας τέτοιας αλήθειας είναι υπαρξιακά αδιάφορο. Ζητώντας ο Ντεκάρτ μια βεβαιότητα, που είναι «ισότιμη με τις αριθμητικές και γεωμετρικές (όπως λέει ο ίδιος) αποδείξεις», περιορίζει τη συνείδησή του σε κάτι, που είναι φιλοσοφικά ουδέτερο, δεν εγγίζει καμιάν υπαρξιακή πραγματικότητα. Μόνον όσες φορές ξεφεύγει από τη συνειδητή του τάση—κι αυτό έγινε προ πάντων στα ηθικά του αιτήματα— φιλοσοφεί αληθινά και ξαναγυρίζει στην πηγή, που υπάρχει μέσα του.

Το τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου του Γιάσπερς, όπου εξετάζεται ο συνολικός χαρακτήρας της φιλοσοφίας του Ντεκάρτ, αρχίζει με το ερώτημα: πού υπάρχει ο Λόγος και πού η Πίστη στο σύστημα και στην ύπαρξη του Ντεκάρτ; Ο Γιάσπερς μας δείχνει, ότι ούτε ο λόγος του Ντεκάρτ είναι ολόκληρος ο Λόγος, ούτε η πίστη είναι η Πίστη ολόκληρη. Για τον Ντεκάρτ υπάρχουν δύο αλήθειες, η θεωρητική και η πρακτική. Την πρώτη μας την δίνει ο λόγος. Την δεύτερη —έστω κι αν ο λόγος αμφιβάλλει και δεν έφθασε στην αλήθεια του— πρέπει να μας την δώσει η πίστη και η υποταγή μας στις πολιτικές, κοινωνικές και θεολογικές εξουσίες. Ο Ντεκάρτ δεν έχει συνείδηση του γεγονότος, ότι μ’ αυτόν τον διχασμό ο λόγος πολεμάει και αρνιέται στο βάθος τις εξουσίες, που η θέλησή του έχει αναγνωρίσει ως αλάνθαστες και ακλόνητες. Η υποταγή του στις εξουσίες γίνεται ανώδυνα, (δίχως τη συνείδηση της αντινομίας). Αν δεν έκανε ο Ντεκάρτ αυτήν την τεχνητή διαίρεση, που δεν αφήνει ούτε το Λόγο ούτε την πίστη να εκδηλωθούν στην ολότητά τους, αν μ’ άλλα λόγια η αμφιβολία, που αποτέλεσε το ορμητήριό του, ήταν υπαρξιακή, τότε θάταν και η βεβαιότητά του «Cogito ergo sum» βγαλμένη από τα βάθη του εαυτού του και η θα εσήμαινε την απολύτρωσή του από κάθε εξουσία και υποταγή ή θα οδηγούσε στον θετικό συνδυασμό της εξουσίας μ’ αυτήν την βεβαιότητα. Ο Ντεκάρτ, απο-φεύγοντας την αντινομία με μια τεχνητή δαίρεση του υπαρξιακού εαυτού του, περιορίζει και το Λόγο στη σφαίρα του κοινού νου (που είναι, όπως είπαμε, μια σφαίρα φιλοσοφικά αδιάφορη) και την πίστη —την υποταγή στις εξουσίες— την κατεβάζει σ’ένα έδαφος χαμηλό και αφελέστατο. Όταν η υποταγή στις εξουσίες είναι αναντίρρητη, ο λόγος φέρνει τις αντιρρήσεις του στο κενό. Η ελευθερία, που κι αυτήν την πραγματεύεται ο Ντεκάρτ και την βρίσκει στη λογική ενέργεια, καταντάει —εφ’ όσον η λογική ενέργεια δεν αγγίζει την συνολική προσωπικότητα του ανθρώπου— μια απολύτρωση του ανθρώπου, μέσα στο «κενό». Έτσι, όχι μόνον οι πρακτικοί προσανατολισμοί του ανθρώπου στερημένοι από κάθε αναφορά στο Λόγο, πέφτουν στο επίπεδο μιας δογματικής αφέλειας, αλλά και οι λογικοί προσανατολισμοί, στερημένοι από κάθε αναφορά στη ζωή, καταντούν δογματισμός. Κι είναι βαθύτατα συγκλονιστικό και σχεδόν ανατριχιαστικό το θέαμα ενός ανθρώπου, που, ζητώντας την ελευθερία και την απόλυτη βεβαιότητα, την βρίσκει —κόβοντας τον εαυτό του στα δύο— στο κενό, και γίνεται, μ’ ένα βαθύτατο μάλιστα πάθος, ο φορέας αυτού του κενού.




Αγοραίος

Αγοραίος
ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ Ελέχθη ότι με τη συμφωνία των Πρεσπών «οι ΗΠΑ κέρδισαν τα Βαλκάνια διώχνοντας τη Ρωσία», αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ακόμη κι αν δεν...

Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.