Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου



9. Νομίζω ότι ορθώς ό C. Levi-Strauss «(Introduction a Γ ceuvre de Marcel Mauss» εις Marcel Mauss, Sociologie et anthropologic, Paris 1966) υποπτεύεται ότι η γλώσσα, η κοινωνία και ο νόμος της αιμομιξίας εμφανίσθηκαν ταυτοχρόνως.

10. Για μια πλήρη περιγραφή του ανιμισμού σαν παμψυχισμού, ίδε: Ε.Β. Tylor, Primitive Culture, London 1871 (v. New York 1958 ed.) Οι θεωρίες του Tylor υπέστησαν σκληρή κριτική και ή κοινωνική ανθρωπολογία δεν τις θεωρεί, πλέον, έγκυρες. Εν τούτοις, κι όταν ακόμη ο σύγχρονος φιλοσοφικός και επιστημονικός στοχασμός απορρίπτει τις θεωρίες του Tylor, διατηρεί συνήθως μιαν ανομολόγητη πίστη στη θεωρία του «Urdummheit», θεωρία η οποία εισηγείται πως η τέχνη και η θρησκεία κατάγονται από την «αρχέγονη ηλιθιότητα». Η θεωρία αυτή, διατυπωμένη από τον Κ.Τ. Preuss («Der Ursprung der Religion und Kunst», εις Globus, Bd LXXXVI. 1904-1905), αποτελεί προσπάθεια μεταφοράς στον χώρο του πνεύματος βιομηχανιστικών συλλήψεων. Έτσι, όπως η ζωή θεωρείται πως άρχισε με τυχαίες ενώσεις πρωτεϊνών μέσα στην «αρχέγονη σούπα» -τη θάλασσα-, και το πνεύμα θεωρείται πως άρχισε με τυχαίες ενώσεις ατελών σκέψεων μέσα στην «αρχέγονη βλακεία», τη σούπα του εγκεφάλου των πρωτογόνων. Η θεωρία αυτή υιοθετείται εν κρύπτω ακόμη και από φιλολόγους (ομνύοντες στον στρουκτουραλισμό και καταδικάζοντες βιαίως τον Tylor) όταν επιχειρούν να ερμηνεύσουν τη γέννηση της φιλοσοφίας και ειδικώς τους προσωκρατικούς. Η προσπάθεια εξηγήσεως της ιστο¬ρίας του πνεύματος με βιολογικούς ή και φυσικούς όρους είναι, βεβαίως, παμπάλαια• όχι όμως, για τούτο, και λιγότερο σοφιστική. Η μεταφορά αναλογιών από το ένα επίπεδο στο άλλο δεν είναι δύσκολο να επιτύχει φαντασμαγορικές «εξηγήσεις». Δύσκολο είναι να χειραφετήσει το νόημα από την κυριαρχία του παραδείγματος και μάλλον αδύνατο να επιτύχει τον αναγκαίο όρο κάθε αληθινής πνευματικής δημιουργίας: την αναγνώριση του ιερού και την ταπείνωση ενώπιον του.

11. Roderyk Lange, The Nature of Dance. An Anthropological Perspective, London 1975.

12. Douglas Lockwood, We, The Aborigines, Melbourne 1963.

13. Rina Singha και Reginald Massey, Indian Dances: Their History and Growth, London 1967.

14. Α. Leroi – Gourhan, Le geste et la parole, Paris 1964.

15. C. Sachs, World History of Dance, tr. C.B. Schonberg, London 1937. Επίσης: Ε.Ε. Evans – Pritchard, «The Dance», εις Africa, vol. I, no 4; 446-62 pp. Ο R. Sonner συνδέει τον εκφυλισμό του τελεστικού χορού και τη μετατροπή του σε «όργανο ηδονής» με την εμφάνιση της αρχιτεκτονικής. Κατά τον Sonner, ο χορός ήταν η κατ’ εξοχήν χωρική εμπειρία του ανθρώπου. Αλλ’ από τη στιγμή που έγινε δυνατή η ανέγερση ναών, οικιών και πόλεων, ό άνθρωπος απέκτησε άλλο μέσο κατανοήσεως -και, επί πλέον, διαμορφώσεως- του χώρου. Σχετικώς, Υδε R. Sonner, Music una Tanz: vom Kulttanz zum Jazz.

16. W.F. Albright – Τ.Ο. Lambdin, «The Evidence of Language» εις CAH, 3th ed., vol. I, part 1, p. 130 ff. Για τη σημασία και λειτουργία των δρωμένων ίδε: Κ. Κακούρη, Προϊστορία του Θεάτρου, Αθήναι, 1974.

17. Να σημειωθεί ότι τα κέντρα ρυθμού, μουσικής και χορού βρίσκονται στο δεξιό ημισφαίριο του εγκεφάλου, ενώ τα κέντρα λόγου κυρίως στο αριστερό. Αυτό το γεγονός, καθώς με εξαίρετη σωφροσύνη παρατηρεί ο R.W. Sperry [«Hemispheric Interaction and the Mind-brain Problem» εις Brain and Conscious Experience, ed. J.C. Eccles, New York 1966] εμποδίζει την ορθή κατανόηση όλων των δομών και δυνάμεων πού εδράζονται στο δεξιό ημισφαίριο. «Δεν είμαστε σε θέση» λέγει, «να κατανοήσουμε τη γλώσσα του ρυθμού, Όμηρος της οποίας είναι τα δρώμενα». Άραγε, υπήρξε εποχή κατά την οποία ό εγκέφαλος ήταν μονοσφαιρικός, ή απλώς στον homo erectus το ισχυρότερο ημισφαίριο ήταν το δεξιό; Οπωσδήποτε, με την εμφάνιση του έναρθρου λόγου ό εγκέφαλος υφίσταται σοβαρές μεταλλαγές και ο homo sapiens sapiens τελεί υπό την κυριαρχία του αριστερού ημισφαιρίου. Αρκετοί επιστήμονες εργάζονται για τη διερεύνηση των σχέσεων λόγου, ρυθμού και εγκεφάλου. Έχει διαπιστωθεί, αίφνης, ότι παρ’ όλη τη συγκέντρωση των γλωσσικών περιοχών στο αριστερό ημισφαίριο, το δεξιό δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί αφασικό. Ασθενείς με αιμορραγίες στον φλοιό του αριστε¬ρού ημισφαιρίου δεν ομιλούν αλλά ακούν και καταλαβαί¬νουν [Ε.Η. Lenneberg, «Biological Aspects of Language» εις Psychology and Communication, ed. G.A. Miller, Washington 1974]. Με την καλούμενη «δοκιμασία Wada» ο ασθενής δεν ομιλεί αλλά ακούει και εκτελεί οδηγίες [J. Wada – Τ. Rasmussen «Intracarotid Injection of Sodium Amytal for the Lateralization of Cerebral Speech Dominance» εις Journal of Neurosurgery, 17, (1960) 266-82]. Μετά από ορισμένες εγχειρήσεις στον εγκέφαλο, οι ασθενείς δεν ομιλούν αλλά καταλαβαίνουν, άλλοι χάνουν τη δυνατότητα ομιλίας για λίγους μήνες και άλλοι δεν παρουσιάζουν πρόβλημα — άγνωστο γιατί [Aaron Smith, «Speech and Other Functions after Left (dominant) Hemispherectomy» εις Journal of Neurology – Neurosurgical Psychiatry, 29, 467-71. Επίσης: M.S. Gazzaniga, J.E. Bogen, R. W. Sperry, «Laterality Effects in Somesthesis Following Cerebral Commisurotomy in Man», εις Neuropsychologic 1, 209-15. Επίσης: R.W. Sperry, «Hemisphere Deconnection and Unity in Conscious Aware-ness» εις American Psychologist, 23 (1968) 723-33. Για γενικότερη διαπραγμάτευση των σχετικών ερευνών, ίδε: J.E. Bogen «The Other Side of the Brain, II: An appositional mind» εις Bulletin of the Los Angeles Neurological Society, 34 (3), 1969, 135-62 και το έργο του Μ. Gazzaniga The Bisected Brain, New York, 1970]. Μακροχρόνιες έρευνες και δοκιμασίες γλωσσικές, οπτικές, οσφρητικές, ακουστικές κ.ά. μαρτυ¬ρούν ότι α) το αριστερό ημισφαίριο είναι πρωτίστως γλωσσι¬κό και αναλυτικό, ενώ το δεξιό είναι πρωτίστως συνθετικό, μορφοαντιληπτικό και ρυθμικοχωρικό, και ότι β) ο εγκέφα¬λος δεν έχει αμετακίνητα και προσδιορισμένα κέντρα λει¬τουργίας όπως ένα computer: ό εγκέφαλος συχνά διορθώνει βλάβες, αναπληρώνει απώλειες, μεταθέτει λειτουργίες και διαθέτει πολλαπλά κέντρα ελέγχου των αντιδράσεων. Από την εκτενέστατη επί των θεμάτων αυτών βιβλιογραφία, αποσπώ ορισμένα άρθρα τα οποία είναι πάρα πολύ χρήσιμα καίτοι διόλου εύχρηστα λόγω της ειδικεύσεως των: M.S. Gazzaniga – J.E. Bogen – R.W. Sperry, «Observations on Visual Perception after Disconnection of the Cerebral in Man», Brain’, 1965, 8, 221-36. M.S. Gazzaniga – R.W. Sperry, «Language after section of the Cerebral commisures», Brain, 1967, 90, 131-48. H. Gordon – R.W. Sperry, «Olfaction Following Surgical Disconnection of the Hemisphere in Man», Proceedings of the Psychonomic Society, 1968. Η. Hecaen, «Clinical Symptomatology in Right and Left Hemispheric Lesions», Interhemispheric Relations and Cerebral Dominan ce, ed: V.B. Mountcastle, Baltimore 1962. Norman Geschwind, «The Brain and Language», Psychology and Communi¬cation, ed: G. A. Miller, Washington 1974. Περισσότερο προσιτό και εύχρηστο υλικό παρέχει η αξιόλογη έκδοση Foundations of Language Development. A Multidisciplinary Approach, ed.: E.N. Lenneberg και Ε, Lenneberg, τόμοι 2, London 1975. Πρόκειται για τα πρακτικά συνεδρίου της UNESCO με θέμα «Brain Research and Human Behaviour», Παρίσι 1968.






Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....


Παν. Δρακόπουλος, Η καταγωγή του συμβόλου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Παν. Δρακόπουλος

Δοκίμιο για τη γένεση του έναρθρου λόγου από: “Θεωρία της Γλώσσας”, εκδόσεις IMAGO, Αθήνα 1982 Το ερώτημα για την καταγωγή του έναρθρου λόγου παραμένει ανοικτό...


Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 9, 1984, τεύχη 86-96 / Παν. Δρακόπουλος
Παν. Δρακόπουλος, Ο Μύθος του Μύθου και η πραγματικότητα του

Από την Εποπτεία, σε τρεις συνέχειες σε τεύχη του 1984. Αναδημοσιεύθηκε στο Παν. Δρακόπουλου, Κείμενα με Σπασμένη Ενότητα, εκδ. Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη, 1995.   ΑΣ ΕΛΘΟΥΜΕ...