Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Μαρτίου 2012 10:27 πμ

Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι



Η φιλοσοφία πάντως αυτή έδειξε μονάχη της, ότι δεν είχε εμπιστοσύνη στον εαυτό της. Ο απεριόριστος σεβασμός της εποχής για τις θετικές εμπειρικές επιστήμες τις ανύψωσε αυτές σε πρότυπο. Μπροστά στο δικαστήριο των επιστημών ζήτησε η φιλοσοφία να ξανακερδίσει την χαμένη υπόληψή της, παρουσιάζοντας την ίδια θετική ακρίβεια, που χαρακτηρίζει κι εκείνες. Όλα τ’ αντικείμενα της έρευνας είχαν βέβαια μοιρασθεί και δοθεί στις ειδικές επιστήμες. Μ’ όλα ταύτα η φιλοσοφία ζήτησε να βρει πλάϊ σ’ αυτές μια δικαίωση ανάγοντας το Όλον σε αντικείμενο επιστημονικό, το Όλον της γνώσης με την γνωσιολογία (αφού το γεγονός της επιστήμης γενικά δεν το ερευνούσε ως αντικείμενο καμιά ειδική επιστήμη), το Όλον του κόσμου με μια μεταφυσική, που διαμορφώθηκε νοητικά κατ’ αναλογίαν προς τις φυσικοεπιστημονικές θεωρίες και με την βοήθεια αυτών των θεωριών, το Όλον των ανθρώπινων ιδεωδών με μια διδασκαλία, που τάχθηκε να θεσπίσει τις καθολικές• κι’ απόλυτες στο κύρος τους αξίες. Όλα αυτά παρουσιάσθηκαν ως αντικείμενα, που δεν ανήκαν σε καμιάν ειδική επιστήμη και που έπρεπε μ’ όλα ταύτα να μπορούν να ερευνηθούν με μια επιστημονική μέθοδο. Η θεμελιακή όμως στάση του πνεύματος στον φιλοσοφικόν αυτόν δρόμο είχε μια διφορούμενη επίδραση, γιατί ήταν μια στάση ταυτόχρονα επιστημονικά αντικειμενική και ηθικά προστακτική. Και ενομίσθηκε, ότι κατάφερε να εναρμονίσει τις «ανάγκες του εσωτερικού ανθρώπου» με τα «πορίσματα της επιστήμης». Στο τέλος μάλιστα νομίσθηκε και δηλώθηκε, ότι αποβλέπει να συλλάβει αντικειμενικά μονάχο όλες τις δυνατές κοσμοθεωρίες και αξίες, καταλήγοντας όμως και στη θέσπιση της μιας και αληθινής κοσμοθεωρίας, δηλαδή της επιστημονικής.

Τους νέους τους βρήκε τότε μια βαθειά απογοήτευση. Δεν ήταν αυτή η φιλοσοφία, που ζητούσαν. Η αγάπη για μια φιλοσοφία θεμελιωτική ζωής δεν μπορούσε ν’ ανεχθεί αυτήν την επιστημονική φιλοσοφία, που oι μεθοδικοί μόχθοι της και τα αιτήματά της για μιαν επίπονη σκέψη έκαναν βέβαια εντύπωση και ασκούσαν μια παιδαγωγική επίδραση, μα που η ύπαρξή της ήταν στο βάθος υπερβολικά επιφανειακή και υπερβολικά τυφλή μπροστά στην πραγματικότητα. Η τάση προς την πραγματικότητα δεν μπορούσε να παραδεχθεί αυτές τις εννοιολογίες, που δεν έλεγαν τίποτα και που μ’ όλη την συστηματικότητά τους μοιάζανε σαν παιχνίδια, δεν μπορούσε παρά ν’ απορρίψει τις αποδείξεις, που μ’ όλη την πνευματική δαπάνη, που απαιτούσαν, δεν αποδεικνύανε τίποτε. Κάμποσοι αντιληφθήκανε την συγκαλυμμένη αυτοκαταδίκη αυτής της φιλοσοφίας, που ζητούσε να μετρήσει τον εαυτό της με τα μέτρα των εμπειρικών επιστημών. Όσοι το αντιληφθήκανε στράφηκαν άμεσα στίς ίδιες τις εμπειρικές επιστήμες, εγκαταλείποντας αυτήν την φιλοσοφία και πιστεύοντας ίσως σε μιαν άλλη, που όμως δεν τους είχε ακόμα αποκαλυφθή.

Απερίγραπτος ήταν ο ενθουσιασμός των φοιτητών εκείνων, που έπειτα από μερικά πανεπιστημιακά εξάμηνα φιλοσοφικών σπουδών έφευγαν και πήγαιναν ν’ αφοσιωθούν στις φυσικές επιστήμες, στην ιστορία και στις άλλες ερευνητικές επιστήμες! Εδώ πια εύρισκαν μπροστά τους πραγματικότητες. Εδώ μπορούσε να ικανοποιηθεί η βούλησή τους για την μάθηση: εκπληκτικά, τρομακτικά, μα κι ελπιδοφόρα πρόβαλαν τα φαινόμενα του φυσικού κόσμου, της ανθρώπινης ζωής, της κοινωνίας, του ιστορικού γίγνεσθαι! Ό,τι είχε τονίσει για τις φιλοσοφικές σπουδές στα 1840 ο Liebig εξακολουθούσε και κάμποσες δεκαετίες αργότερα να ισχύει: «Κι έγώ», είχε γράψει ο Liebig, «έζησα αυτήν την τόσο πλούσια σε λέξεις και σε ιδέες, μα τόσο φτωχή σε αληθινή γνώση και σε γνήσια μάθηση περίοδο. Αυτή μου στοίχισε δύο ολόκληρα πολύτιμα χρόνια της ζωής μου».

Όσοι όμως συλλαμβάνανε τις επιστήμες σαν κάτι, που μέσα του κι’ όλας έπρεπε ν’ αναζητηθεί η αληθινή φιλοσοφία, όσοι ζητούσαν απ’ τις επιστήμες ό,τι είχαν μάταια ζητήσει απ’ την φιλοσοφία, αυτοί ήσαν εκτεθειμένοι σε μερικές τυπικώτατες πλάνες: ζητούσαν μιαν επιστήμη, που θα τους έλεγε, ποιοι είναι οι σκοποί της ζωής, ζητούσαν μιαν επιστήμη, που θ’ αξιοδοτούσε• απ’ την επιστήμη ζητούσαν ν’ αντλήσουν το μέτρο της ορθής δράσης˙ και μας έκαναν πως ήξεραν μέσω της επιστήμης ό,τι στ’ αλήθεια ήταν το περιεχόμενο μιας πίστης (πάντως μιας πίστης σχετικής με πράγματα εγκόσμια). Άλλοι πάλι καταλήγανε στο αντίθετο άκρο, απελπίζονταν απ’ την επιστήμη, γιατί δεν ήταν σε θέση να τους δώσει ό,τι ήταν σημαντικό για τη ζωή και μάλιστα γιατί η επιστημονική σκέψη εσκότωνε τη ζωή. Έτσι ταλαντεύονταν τα πνεύματα ανάμεσα σε μιαν επιστημονική δεισιδαιμονία, που ανύψωνε σε απόλυτα ορμητήρια του πνεύματος μερικά νομιζόμενα επιστημονικά πορίσματα, και σε μιαν εχθρότητα προς την επιστήμη, που καταντούσε ν’ αρνιέται κάθε επιστημονική έρευνα ως νοηματικά αδειανή και να την πολεμάει ως καταστρεπτική. Αυτές όμως oι πλάνες εκδηλώθηκαν μονάχα στο περιθώριο. Μέσα στις επιστήμες γεννήθηκαν οι δυνάμεις, που εδάμασαν τις πλάνες και που τις εδάμασαν, γιατί απλούστατα η γνώση ξεκαθαρίζει μονάχη τον εαυτό της.






Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...