Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Μαρτίου 2012 10:27 πμ

Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι



Κι ας εξηγηθούμε πιο καλά: αν το παράκαναν oι επιστήμες με τους ισχυρισμούς τους, που πολλοί απ’ αυτούς δεν στηρίζονταν σε καμιάν απόδειξη, αν μέσα στο πλαίσιο των επιστημών πρόβαλαν oι πιο γενικές θεωρίες σαν μια απόλυτη γνώση της πραγματικότητας και αν κάμποσα αυτονόητα, που δεν είχαν καμιά ουσιαστική σημασία, πήραν καθολικό κύρος—αυτό έγινε π.χ. με την θεμελιακή αντίληψη του φυσικού μηχανισμού και με τις πολλές εκείνες θεωρίες, που ήσαν γεμάτες προκαταλήψεις, με την θεωρία για την γνωστικά συλληπτή αναγκαιότητα του ιστορικού γίγνεσθαι—, αν τέτοια ηταν η κατάσταση των επιστημών, αυτό εσήμαινε βέβαια, ότι η κακή φιλοσοφία, που είχε εγκαταλειφθεί, επρόβαλε με μια μορφή ακόμα χειρότερη μέσα στο πλαίσιο των επιστημών, αλλά εσήμανε απ’ την άλλη μεριά και κάτι άλλο: μέσα στο πλαίσιο, των επιστημών ζούσε και δρούσε — κι αυτό είναι ακριβώς το θαυμάσιο, που έδωσε νέα φτερά στο πνεύμα— η κριτική και μάλιστα όχι το αιώνιο στριφογύρισμα της φιλοσοφικής πολεμικής, που δεν οδηγεί ποτέ σε συνεννόηση, αλλά η κριτική η δραστική, που ακολουθώντας βήμα προς βήμα την αλήθεια την βρίσκει οριστικά για όλους. Η κριτική αυτή αφάνισε τις πλάνες και κατάφερε ταυτόχρονα ν’ αδράξει όλο και καθαρότερα, όσο αφανίζονταν oι πλάνες, ό,τι είναι πραγματικά υποκείμενο σε γνώση.

Έτσι εκδηλώθηκαν τα μεγάλα επιστημονικά γεγονότα, που έσπασαν όλους τους δογματισμούς. Στην αρχή του αιώνα μας άρχισε με την εφεύρευση της ραδιοενέργειας και με τις πρώτες συλλήψεις της θεωρίας των quanta η νοητική ταυτόχρονα σχετικοποίηση της απολιθωμένης κατασκευής της μηχανικής θεωρίας του φυσικού κόσμου. Κι άρχισε να στήνεται —πράγμα, που ως τα σήμερα συνεχίζεται— η οικοδομή αποκαλυπτικών ιδεών, που έπαψαν νάναι στριμωγμένες και μπερδεμένες μέσα στον στενό χώρο ενός καθ’ εαυτό υπαρκτού και αυτονόητου φυσικού Είναι. Άλλοτε εδιάλεγε κανείς ανάμεσα σε δύο δρόμους: ή ενόμιζε ότι συλλαμβάνει με τη γνώση την ίδια την πραγματικότητα του φυσικού κόσμου, ή επίστευε, ότι δουλεύει με απλά διανοητικά πλάσματα για να περιγράψει με τον συντομώτερο τρόπο τα φυσικά φαινόμενα. Το δίλημμα αυτό δεν υπάρχει πιά. Σπάζοντας το πνεύμα καθετί το απόλυτο, βρέθηκε πια μπροστά στην ίδια την πραγματικότητα, που υπόκειται στην έρευνα.

Στις κατά μέρος επιστήμες σημειώθηκε παντού —με τρόπο βέβαια λιγώτερο θαυμάσιο—κάτι το ανάλογο: Κάθε απόλυτη προϋπόθεση εγκαταλείφθηκε. Έτσι π.χ. στην ψυχιατρική αμφισβητήθηκε το παλαιό δόγμα του ΙΘ’ αιώνα, που έλεγε, ότι «οι διανοητικές ασθένειες είναι ασθένειες του εγκεφάλου». Η εξάπλωση της πραγματικής γνώσης—μια εξάπλωση, που έγινε εκτοπίζοντας το σχεδόν μυθολογικό συγκρότημα, που εξαρτούσε τις διανοητικές διαταραχές από απόλυτα άγνωστες εγκεφαλικές αλλοιώσεις— σημειώθηκε ακριβώς με την εγκατάλειψη του δόγματος, που εστένευε τη θέα. Η έρευνα βάλθηκε να γνωρίσει, ως ποιο σημείο oι διανοητικές ασθένειες είναι ασθένειες εγκεφαλικές, κι’ έμαθε ν’ αποφεύγει τις γενικότητες, που δένουν το πνεύμα σε προκαταλήψεις. Ενώ επεκτάθηκαν εξαιρετικά oι ρεαλιστικές γνώσεις για την ύπαρξη του ανθρώπου, ο ίδιος ο άνθρωπος έμεινε ασύλληπτος. Παρουσιάσθηκαν βέβαια και oι μεγάλες μορφές αξιοσέβαστων ερευνητών, που ήσαν το ίδιο αμείλικτοι στην αυτοκριτική, όσο ήσαν και γόνιμοι στις αποκαλύψεις τους.

Ο Max Weber αποκάλυψε την πλάνη, που υπάρχει στην άποψη, ότι με την επιστήμη— π.χ. με την πολιτική οικονομία και με την κοινωνιολογία— μπορούμε και οφείλουμε να βρούμε και να καταδείξουμε το τι «δέον» να πράξουμε. Η επιστήμη, που δουλεύει μεθοδικά, συλλαμβάνει και γνωρίζει γεγονότα και δυνατότητες. Αν θέλει ο ερευνητής να γνωρίσει τα γεγονότα και τις δυνατότητες με τρόπο, που νάχει κύρος αντικειμενικό, είναι υποχρεωμένος τις αξιολογικές του κρίσεις και ιδιαίτερα τους πόθους του, τις συμπάθειες και τις αντιπάθειές του, που στον δρόμο της γνώσης μπορεί να του εχρησίμευσαν ως γόνιμο κίνητρο και ν’ άνοιξαν τα μάτια του, είναι υποχρεωμένος, όλες τις αξιολογίες και τις επιθυμίες να τις αναστέλλει την ώρα, που εκτελεί την γνωστική του πράξη, για να μπορεί να διώχνει τα συγκαλυπτικά πέπλα και τις μονομέρειες, που βγαίνουν από μέσα τους. Η επιστήμη δεν είναι τίμια παρά μόνο ωςεπιστήμηελεύθερη απο κάθε αξιολόγηση. Πάντως κι’ αυτή η ελεύθερη επιστήμη καθοδηγείται, όπως μας έδειξε ο Max Weber, στην εκλογή των προβλημάτων και των αντικειμένων γενικά από αξιολογήσεις, που μπορεί μάλιστα ταυτόχρονα να τις διαβλέπει. Το πάθος της αξιολογίας—που στη ζωή έχει τα νόμιμα πρωτεία και που θεμελιώνει ακριβώς και την αρχή, ότι η επιστήμη δέον να υπάρχει—το πάθος αυτό απ’ τη μια μεριά και η υπερνίκηση του εαυτού μας απ’ την άλλη, η υπερνίκηση, που σημειώνεται με την αναστολή των αξιολογιών την ώρα της γνωστικής ενέργειας, αυτά τα δυο μαζϊ είναι απαραίτητα για να προσδιορίσουν τη δύναμη της έρευνας.






Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...