Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Μαρτίου 2012 10:27 πμ

Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι



Τα τέτοια βήματα στην επιστήμη δίδαξαν ταυτόχρονα και την δυνατότητα μιας εκάστοτε απόλυτα ορισμένης και συγκεκριμένης γνώσης και την αδυναμία του να βρεθεί στην επιστήμη ό,τι είχε μάταια ζητηθή στην φιλοσοφία της εποχής εκείνης. Όποιος είχε ζητήσει στην επιστήμη τον θεμελιακό λόγο της ζωής του, την οδηγητική γραμμή των πράξεών του και το ίδιο το Είναι, αυτός ήταν επόμενο ν’ απογοητευθεί.

Έτσι επρόβαλε η ανάγκη να ξαναβρεθεί ο δρόμος, που πάει στη φιλοσοφία.

Η σημερινή φιλοσοφική σκέψη βρίσκεται προσδιωρισμένη απ’ τις συνθήκες, που επροκάλεσε η πείρα αυτή του πνεύματος μέσα στο χώρο των επιστημών. Ο δρόμος, που οδήγησε απ’ την απογοητευτική επίδραση της ξεπεσμένης φιλοσοφίας προς τις ρεαλιστικές επιστήμες και απ’ τις επιστήμες πάλι προς την αληθινή φιλοσοφία, ο δρόμος αυτός ήταν απ’ τη φύση του καμωμένος να συμβάλλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση του τρόπου του φιλοσοφείν, που είναι σήμερα δυνατός. Προτού σκιαγραφήσουμε τον δρόμο, που σημειώνει την επιστροφή στη φιλοσοφία, πρέπει νά ορίσουμε τη σχέση της σημερινής φιλοσοφικής σκέψης προς την επιστήμη, μια σχέση, που δεν είναι διόλου απλή και μονοσήμαντη.

Πρώτα απ’ όλα εκείνο, που ξεκαθαρίστηκε, είναι τα όρια της επιστήμης. Συνοπτικά μπορούμε να τα περιγράψουμε ως εξής:

Η επιστημονική γνώση που αναφέρεται στα πράγματα, δεν είναι γνωση που αναφέρεται στο Είναι. Η επιστημονική γνώση είναι προσανατολισμένη μερικά σε ορισμένα αντικείμενα και όχι στο ίδιο το Είναι. Έτσι η επιστήμη προκαλεί φιλοσοφικά, ακριβώς με την γνώση, την πιο φανερή και καθαρή γνώση για την Άγνοια, για την άγνοια δηλαδή του στοιχείου εκείνου, που αποτελεί ακριβώς το Είναι.

β) Η επιστημονική γνώση δεν μπορεί να δώσει κανένα σκοπό κατάλληλο για τή ζωή. Δεν θεσπίζει αξίες ικανές να σταθούν στη ζωή. Δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως οδηγός. Με την ακρίβεια και με την οριστικότητά της μας παραπέμπει σε μιαν άλλη πηγή της ζωής μας.

γ) Η επιστήμη δεν μπορεί να δώσει καμιάν απάν τηση στο ερώτημα, που αναφέρεται στο ίδιο της το νόημα. Το ότι υπάρχει η επιστήμη, αυτό οφείλεται σε μιαν ώθηση, που όμως η ίδια δεν μπορει ν’ αποδειχθεί επιστημονικά ως αληθινή και ως άξια να υπάρχει.

Μαζϊ με τα όρια της επιστήμης ξεκαθαρίσθηκε και η θετικη σημασία της επιστήμης για τη φιλοσοφία, και το γεγονός, ότι η επιστήμη είναι απαραίτητη για τη φιλοσοφία.

Πρώτον: η επιστήμη, που ξεκαθαρίσθηκε στους τελευταίους αιώνες μεθοδικά και κριτικά –αδιάφορο, αν σπάνια oι ερευνητές την πραγματοποιήσανε απόλυτα στην καθαρή της υπόσταση— εξασφά λισε για πρώτη φορά την πιθανότητα, δίνοντας την ευκαιρία ν’ αντιπαραβληθεί προς τη φιλοσοφία, να συνειδητοποιηθεί και να υπερνικηθεί το θολό κράμα φιλοσοφίας και επιστήμης.

Ο δρόμος της επιστήμης είναι αναπόφευκτος για την φιλοσοφία, γιατί μονάχα η γνωριμία μας με τον δρόμο αυτόν μπορεί να μας κάνει ν’ αποφύγουμε την ώρα, που φιλοσοφούμε, να ξανακάνουμε —και μάλιστα με τρόπο διόλου καθαρό, μέ τρόπο υποκειμενικό— γνωστικούς ισχυρισμούς, που αναφέρονται στα πράγματα και που η θέση τους είναι σε μια μεθοδικά θετική έρευνα.

Αλλά και η φιλοσοφική διαύγεια είναι απ’ την άλλη μεριά κι’ αυτή απαραίτητη για τη ζωή και για την καθαρότητα της γνήσιας επιστήμης. Δίχως τη φιλοσοφία δεν νοιώθει η επιστήμη τον εαυτό της˙ ακόμα και ο ερευνητής —έστω και αν, βασίζοντας τη σκέψη του απάνω στα πορίσματα των μεγάλων διδασκάλων, τα καταφέρνει να συνεχίσει για λίγο ειδικές επιστημονικές έρευνες— παρατάει την επιστήμη στο σύνολό της όσες φορές καταντάει, μη έχοντας τη φιλοσοφία ως βοηθό του, να τα χάνει.

Αν είναι λοιπόν αλήθεια, ότι απ’ τη μια μεριά η φιλοσοφία και η επιστήμη είναι αδύνατες χωρίς την αμοιβαία συνδρομή τους κι ότι απ’ την άλλη μεριά το θολό κράμα και των δύο μαζί είναι σήμερα πια απαράδεκτο, τότε η αποστολή μας σήμερα είναι να πραγματοποιήσουμε την αληθινή ενότητα και των δύο, έπειτα ακριβώς από τον χωρισμό τους. Το φιλοσοφείν ως ουσιαστικό διανοείσθαι δεν μπορεί νάναι ούτε το αυτό, ούτε όμως και αντίθετο προς το επιστημονικό διανοείσθαι.

Δεύτερον: μονάχα oι επιστήμες, που ερευνούν και που μας δίνουν έτσι μιαν αναντίρρητη γνώση αντικειμένων, μας οδηγούν μπροστά στο γεγονός, ότι προβάλλει κάτι ως φαινόμενο οτα μάτια μας. Μόνο με τις επιστήμες μαθαίνω να γνωρίζω σε όλες τις περιπτώσεις και να λέω: τούτο εδώ είναι έτσι κιόχι αλλιώς. Χωρίς την γνωριμία των επιστημών θάμενε εκείνος, που φιλοσοφεί, στερημένος από την καθαρή γνώση του κόσμου, σαν νάταν τυφλός.






Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...