Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Μαρτίου 2012 10:27 πμ

Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι



Τ ρ ί τ ο ν : το φιλοσοφείν, που δεν είναι βέβαια ονειροπόληση, μα ζήτηση της αλήθειας, πρέπει να υιoθετεί την επιστημονική σταση του πνεύματος ή τον επιστημονικό χαρακτήρα του σκέπτεσθαι. Την επιστημονική στάση του πνεύματος την χαρακτηρίζει πρώτα απ’ όλα όχι μόνο η γνώση, μα και ο συνδυασμός της με την γνώση του δρόμου, που οδήγησε στην κατάκτησή της, την χαρακτηρίζει όχι μόνο η γνώση, μα και ο συνδυασμός της με την γνώση του νοήματος, που στα όριά του μπορεί να διεκδικήσει το κύρος της. Επιστημονική στάση είναι εξ άλλου η προθυμία του ερευνητή να δεχθεί κάθε κριτική στους ισχυρισμούς του. Για τον ερευνητή είναι η κριτική όρος ζωής. Όσο και να του αμφισβητούν τα πορίσματα, ποτέ η αμφισβήτηση δεν είναι αρκετή για να προκαλέσει τον τελειωτικό έλεγχο της αντοχής τους. Ακόμα και το να υποστεί μιαν αδικαιολόγητη κριτική έχει μέσα στον γνήσιο ερευνητή ένα δημιουργικό αντίκτυπο. Όποιος αποφεύγει τήν κριτική, αποφεύγει απλούστατα τη γνώση.—Χάνοντας λοιπόν κανείς την επιστημονική στάση και τον επιστημονικό χαρακτήρα του σκέπτεσθαι, χάνει ταυτόχρονα και στο φιλοσοφείν κάθε αληθοσύνη.

Όλα λοιπόν συντρέχουν για να δέσουν τη φιλοσοφία στην ε π ι σ τ ή μ η. Η φιλοσοφία αδράχνει τις επιστήμες έτσι, ώστε το νόημά τους να της είναι πάντα παρόν. Συζώντας με τις επιστήμες, διαλύει η φιλοσοφία τον δογματισμό, αυτό το συγκεχυμένο αναπλήρωμα της φιλοσοφίας, που όλο και αναπτύσσεται πάλι στις επιστήμες. Προ πάντων όμως αναλαμβάνει η φιλοσοφία να εγγυηθεί συνειδητά την επιστημονικότητα ενάντια στους εχθρούς της επιστήμης. Το «φιλοσοφικώς ζην» είναι αχώριστο απ’ την πνευματική εκείνη διάθεση, που ζητάει απεριόριστα η επιστήμη.

Μαζί μ’ αυτό το ξεκαθάρισμα των ορίων και του νοήματος των επιστημών αναπτύχθηκε και η ανεξαρτησία της φιλοσοφικής πηγής. Μόνο το γεγονός, ότι, στο φωτεινό χώρο των επιστημών, εκτεθειμένη η φιλοσοφική σκέψη—όσες φορές διατύπωνε κανέναν επιπόλαιο ισχυρισμό— στην κριτική οξύτητα αυτού του φωτός, απέκτησε μ’ όλα ταύτα έτσι τη συνείδηση της αυτόνομης πηγής της, μόνο τό γεγονός αυτό έκανε την μία και προαιώνια φιλοσοφία στις μεγάλες εμφανίσεις της να ξαναγίνει ορατή και ακουστή. Ήταν σαν να ξανάρθανε στο φως απ’ το μυστικό τους καταφύγιο κείμενα από καιρό γνωστά και σαν να μάθανε oι άνθρωποι τώρα μόλις για πρώτη φορά να τα διαβάζουν αληθινά με μάτια καινούργια. Ο Kant, ο Hegel, ο Schelling, ο Cusanus, ο Anselm του Canterbury, ο Πλωτίνος, ο Πλάτων και μερικοί άλλοι έγιναν ξαφνικά τόσο νέοι στη σημερινή τους παρουσία, ώστε βγήκε αληθινή κι έγινε στήν αλήθεια της αντιληπτή η φράση του Schelling, που λέει, ότι η φιλοσοφία είναι ένα «φανερωμένο μυστικό». Μπορεί να γνωρίζουν πολλοί τα κείμενα, μπορεί να τα καταφέρνουν ν’ αναπαριστούν με ακρίβεια τη συστηματική κατασκευή των σκέψεων κι’ όμως να μην καταλαβαίνουν τίποτα.

Απ’ αυτές τις πηγές πρέπει ν’ αντλήσει και να μάθει ο άνθρωπος όσα καμιά επιστήμη δεν διδάσκει. Η φιλοσοφία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, βγαλμένη μονάχα από τον επιστημονικό τρόπο του σκέπτεσθαι κι από την επιστημονική γνώση. Η φιλοσοφία ζητάει έναν άλλο τρόπο του σκέπτεσθαι, έναν τρόπο, που ενώ με κάνει να γνωρίζω, μου δίνει ταυτόχρονα την ανάμνηση του εαυτού μου, με κάνει ξύπνιο, με φέρνει στον εαυτό μου, με μεταμορφώνει.

Με την καινούργια όμως ανακάλυψη της φιλοσοφικής πηγής μέσα στα κείμενα, που μας παραδόθηκαν απ’ το παρελθόν, με την πράξη αυτή αποκαλύφθηκε αμέσως και τούτο: ότι είναι αδύνατο,να βρούμε την αληθινή φιλοσοφία έτοιμη στο παρελθόν.Η παλαιά φιλοσοφία δεν μπορεί ποτέ, έτσι ακριβώς όπως είναι, να γίνει δική μας.

Στην παλαιά φιλοσοφία αντικρύζουμε βέβαια το ιστορικό ορμητήριο του δικού μας φιλοσοφικού λογισμού και την δική μας σκέψη στην αναγκαία διαύγεια. Η φιλοσοφική όμως σκέψη είναι αν θέλει νάναι γνήσια, πάντα πηγαία και πρωταρχική και πρέπει σε κάθε εποχή να πραγματοποιείται ιστορικά μέσα στις νέες συνθήκες, που προκύπτουν απ’ την εποχή.

Απ’ τις νέες συνθήκες, που εγέννησε η δική μας εποχή, η πιο χτυπητή και σημαντική είναι η ανάπτυξη αμιγών επιστημών, που μας απασχόλησε πιο πάνω. Η φιλοσοφία δεν μπορει πια να είναι αφελής και να μείνει ταυτόχρονα αληθινή. Άλλοτε επικρατούσε μια αφελής ενότητα φιλοσοφίας και επιστήμης, που, αν και αποτελούσε τότε ένα θαυμαστά διεισδυτικό και στην πνευματική κατάσταση της εποχής αληθινό συνθηματικό σημείο, δεν είναι σήμερα πια δυνατή παρά μόνο σαν ένα θολό ανακάτεμα και πρέπει επομένως ριζικά να υπερνικηθεί. Έτσι σήμερα, με την αυτεπίγνωση, που απέκτησε η καθεμιά χωριστά —η επιστήμη και η φιλοσοφία—, εντείνεται η συνειδητότητα. Η φιλοσοφία τάσσεται να πραγματοποιήσει τώρα με την επιστήμη τον φιλοσοφικό λογισμό, που προέρχεται από μια πηγή άλλη και διαφορετική απ’ την επιστημονική.






Karl Jaspers: Προϋποθέσεις για μια φιλοσοφική κατανόηση του Nietzsche
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος δεύτερο, Μάιος 1976.  Μετάφραση Παναγιώτη Κανελλόπουλου Φαίνεται εύκολο σε πολλούς να διαβάζουν τον Nietzsche˙ όπου κι αν ανοίξει κανείς τα έργα του, μπορεί...


Karl Jaspers: Ο δρόμος προς το Είναι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Τεύχος πρώτο, Απρίλιος 1976.  Μετάφραση: ΠΑΝ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Από χειρόγραφο που του είχε στείλει ο συγγραφέας Η φιλοσοφία προβάλλει σήμερα εν μέρει με τ ’ όνομα...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ένας αναγκαίος επίλογος
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 2, Μάιος 1976 Ο Karl Jaspers, καθηγητής της φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αϊδελβέργης, μας έστειλε —πράγμα, που οφείλεται κυρίως στην αγάπη του για...


Παναγιώτης Κανελλόπουλος: Ντεκάρτ και Γιασπερς
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Μια φιλοσοφική κριτική ενός φιλοσοφικού συστήματος είναι απ’ τα πιο δύσκολα και σπάνια κατορθώματα. Οι πιο πολλές...


Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία
Παν. Δρακόπουλος: Ιστορίες του Ξοσιπίλλι

Raphael Maya (ψευδώνυμο του Παναγιώτη Δρακόπουλου) __ Ιστορίες του Ξοσιπίλλι κ’ η μαριονέτα με τ’ όνομα «Θάνατος — Θάνατος» Πρώτη δημοσίευση στην Εποπτεία, τεύχος 4,...


Παν. Δρακόπουλος: Άλλοσε, άλλοτε
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

Από το πρώτο τεύχος της ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ, Απρίλιος 1976 Ημέρα πρώτη. Ήταν νύχτα και πεινούσε και κρύωνε. Το κορμί του ήταν σπασμένο και πεταγμένο πάνω στα...


Αριστοτέλους, Μετά τα φυσικά
Κατηγορία: Έτος 1, 1976, τεύχη 1-6 / Παν. Δρακόπουλος / Φιλοσοφία

ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ Α 980α22 983α24. Μεταφραστική πρόταση(1) Παν. Δρακόπουλος. Πρώτη δημοσίευση: Εποπτεία, τεύχος 1, Ιούνιος 1976 980 a 22 Ολοι οι άνθρωποι έχουν έμφυτη...