Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία


Roger Scruton: Ο Μπέκετ διδάσκαλος της συμπόνιας



Το να παρατηρείς το υποκείμενο σημαίνει επίσης και να το καταργείς. Το υποκείμενο αποσύρεται μπροστά σε κάθε χειρονομία. Αφού ποτέ δεν μπορεί νάναι αντικείμενο, πρέπει να αποφεύγει καθε συμπόνια που δεν είναι καθαρά ανίσχυρη». Το Ρόκεμπυ είναι το τελευταίο σημείο αυτού του προσκυνήματος προς το άφατο. Τι μπορεί να κάνει τώρα ο Μπέκετ εκτός από του να επαναλάβει τον εαυτό του, ανακαλύπτοντας νέους τρόπους αποφυγής του εαυτού που επαναλαμβάνει; Ωστόσο, φαίνεται πως έχει να μας δείξει περισσότερα γύρω από την «καταστροφή» των Λάκυ και Πότσο. Το καλοκαίρι του 1982 έγινε ένα αξιόλογο φεστιβάλ στην Αβινιόν, που οργάνωσε η Association Internationale de Défense des Artistes (AIDA). Έλαβαν μέρος αρκετοί συγγραφείς με έργα αφιερωμένα στον φυλακισμένο Τσέχο συνάδελφό τους Χάβελ, καταδικασμένο σε έξη χρόνια καταναγκαστικής εργασίας διότι ένιωσε πολύ μεγάλη συμπόνια για την ανθρωπότητα που βρίσκει μια φωνή όπως στο Ρόκεμπυ. Η συνεισφορά του Μπέκετ στο φεστιβάλ είχε τον τίτλο Καταστροφή. Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο πρωταγωνιστής ενός ακαθόριστου έργου, παραμένει εντελώς σιωπηλός, ενώ ο παραγωγός, η βοηθός του κι ένας μηχανικός φωτισμού τον ετοιμάζουν για την παράσταση. Οι άλλοι κυκλώνουν τον πρωταγωνιστή, δίνουν διαταγές γαυγίζοντας, κρατώντας σημειώσεις, διορθώνουν κάθε τόσο τη στάση του. Ο πρωταγωνιστής απλώς τρέμει ελαφρά, ενώ το κεφάλι του είναι σκυμμένο• σταδιακά, οι νευρικές οδηγίες του παραγωγού παρέχουν ένα πάθος που φαίνεται ότι προτίθενται ν’ αποφύγουν. Κάποια στιγμή η βοηθός σηκώνει το καπέλλο του πρωταγωνιστή. «Le sinciput te plaît?» ρωτάει. «Faudra blanchir», είναι η λακωνική απάντηση. Η βοηθός αφήνει το καπέλλο να πέσει, και, παίρνοντας το σημειωματάριο της, σημειώνει «Blanchir crâne». Από πολλές απόψεις ο πρωταγωνιστής επιστρέφει στην «καταστροφή» των Λάκυ και Πότσο. Ωστόσο, πέρα από την τραχιά τυραννία του παραγωγού, νιώθει κανείς την ανίσχυρη συμπόνια της βοηθού, η οποία δεν μπορεί να κάνει τίποτα παρά να υπακούει. Αισθανόμαστε ότι στα μάτια της, ο πρωταγωνιστής παραμένει ένα αισθαντικό υποκείμενο, μια προοπτική στον κόσμο που την περιέχει. Ως εκ τούτου, για κείνη, αυτός διατηρεί την αβάστακτη αξία του, μιαν αξία απρόσιτη, κάτι περί του οποίου τίποτα δεν μπορεί ποτέ να λεχθεί. Τελικά η σιωπή θριαμβεύει —όπως σε κάθε έργο του Μπέκετ. Αισθάνεται τότε κανείς την αλήθεια στα τελευταία λόγια του παραγωγού: «Il va faire un malheur. J’ entends ça içi».

Είναι ακριβώς μια malheur που η κατάσταση του Τσέχου προετοίμασε για τον εαυτό της. Ο Χάβελ έκανε το λάθος ν’ αρνηθεί ν’ αντιμετωπίσει τους συμπατριώτες του σαν αντικείμενα, ν’ αρνηθεί να τους επισκεφθεί στα «άλλα μοναχικά τους παράθυρα» που οι γρίλιες είναι κλειστές. Αυτό, προφανώς, ήταν η πράξη ενός ασυλλόγιστου εγκληματία, που του άξιζε να εξανδραποδισθεί. Όπως όμως δείχνει ο Μπέκετ, τίποτα δεν μπορεί ν’ αποζημιώσει για την απώλεια της υποκειμενικής προοπτικής. Η απώλεια της συμπόνοιας σημαίνει την απώλεια του «περί», και έτσι την απώλεια του κόσμου. Αυτή είναι η malheur που προβλέπει ο παραγωγός και την οποία ο Μπέκετ καταδικάζει τόσο εύγλωττα σ’ όλα τα τελευταία έργα του.






Γιώργος Γαλάβαρης: H Εικόνα Σημάδι της Γέννησης του Θεού στις «Προσευχές» του Ρίλκε
Κατηγορία: Έτος 11, 1986, τεύχη 108-118 / Φιλοσοφία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 108, Ιανουάριος 1986 Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ άνθρωπος πρόσφερε πολλά στην Ευρώπη με την αρχιτεκτονική και ζωγραφική του βούληση, που δεν πρέπει να ζητηθή μόνο...


Roger Scruton: Ο Μπέκετ διδάσκαλος της συμπόνιας
Κατηγορία: Έτος 11, 1986, τεύχη 108-118 / Φιλοσοφία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 110, Μάρτιος 1986.  Minimal Beckett, Encounter March 1983.  Μετάφραση Ζηνοβία Δρακοπούλου. ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ να σκεφθώ χωρίς το σκέπτεσθαι να αναφέρεται σε κάτι, ή...