Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Κοινωνία - 2 Ιουλίου 2012 18:20 μμ

Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ



Σε αυτή τη βάση μπορούμε να καταλάβουμε την αλτουσεριανή ερμηνεία σαν μια απόπειρα να διασωθεί ο μαρξισμός από την κοινωνιολογία (που σημαίνει να αποσπαστεί από τις συνθήκες της Ευρώπης όπου γεννήθηκε και έγινε πιστευτό ότι θα επιτύχει), και να θεωρηθεί επαρκής για καταστάσεις πολύ διαφορετικές, όπου διέρχεται μια ενεργό φάση. Ανάμεσα στο αφηρημένο εγχείρημα του Αλτουσέρ και στη μάχη των νοτιοαμερικανών μαρξιστών μπορούμε να εγκαταστήσουμε μια σχέση. Αλλά προς τι να διασώσουμε το δόγμα, εάν πρόκειται από αυτό να κατασκευάσουμε αυτόν τον σχολαστικό λόγο, ο οποίος, αφού τεμάχισε τον Μαρξ σε δύο κομμάτια —αυτόν τον Μαρξ του οποίου τις εκρήξεις οργής και γέλιου δεν θέλουμε πια να ακούμε—, κατέβαλε κάθε προσπάθεια να εξοστρακίσει από τον κόσμο τα ίχνη της ανθρώπινης ελευθερίας την στιγμή που οι μαρξιστές υποφέρουν και πεθαίνουν στο όνομά της;

Τα ερωτήματα που διαλύουν το δόγμα

Από ένα επικίνδυνο και οδυνηρό παράδοξο, ο σύγχρονος νους —αυτός τουλάχιστον που έχει επικρατήσει στην Γαλλία— απομακρύνεται από το συγκεκριμένο τόσο περισσότερο όσο το επικαλείται: τα ηθικά και μεταφυσικά ερωτήματα μπαίνουν μέσα στην καθημερινή ζωή, ερωτήματα που αφορούν την προσωπική και συλλογική μας ταυτότητα, το νόημα της δουλειάς μας, της ζωής μας και του θανάτου μας• τόσες πράξεις, που προ ολίγου τις υπαγόρευε ο καταναγκασμός ή ο κονφορμισμός, γίνονται συνειδητές, προβάλλουν την αξίωση των αποφάσεων και των κανόνων… Η δήθεν αναγκαιότητα της εργασίας έχει τεθεί ξανά υπό αμφισβήτηση. Δείτε τις εκτρώσεις, δείτε την απερ-γία στην Lip. Και οι άνθρωποι υποφέρουν τόσο από την ταπείνωση, την πολιτισμική ασφυξία…. Δείτε την Χιλή, την Ισπανία, την Τσεχοσλοβακία. Συνεπώς, είναι αυτή τη στιγμή του πόνου και της απελευθέρωσης που υποστηρίζει κανείς το θάνατο του υποκειμένου, που οπλίζεται με όλους τους ντετερμινισμούς για να αρνηθεί την ίδια τη δυνατότητα μιας απελευθέρωσης.

Αυτός ο αφηρημένος λόγος τείνει αναγκαστικά στον σχολαστικισμό. Ο τελευταίος αυτός δεν μεριμνά για τα υποκείμενα• είναι οι ιδεατές ουσίες που τα αντικαθιστούν. Όταν όμως ο χορός των εννοιών ανοίγει δίοδο μέσα στον κόσμο των ανθρώπων, όπως αυτό συμβαίνει σε ελάχιστες στιγμές στο μικρό σύγ-γραμμα του Αλτουσέρ, τότε οι έννοιες χάνονται μέσα στην νύχτα, και ο αναγνώστης βρίσκεται εγκαταλελειμμένος, «προσγειωμένος» μπροστά στην ζωή που ξαναρχίζει.

Επιστήμη, Φιλοσοφία και Πολιτική

Παρ’ όλα αυτά, ο Αλτουσέρ αρχίζει με μια επίθεση ενάντια στον πλατωνικό ιδεαλισμό: αυτός ο τελευταίος προμήθευσε «την επίσημη φιλοσοφία του Κράτους που στηρίχτηκε στην δουλεία». Είναι απόλυτα σαφές ότι υπάρχουν σταθεροί δεσμοί ανάμεσα στον ιδεαλισμό του Πλάτωνα και στην δουλεία. Το να καταδικάζεις όμως αυτό τον «υπερβατισμό», και όλους όσους επακολούθησαν, με το αιτιολογικό ότι υπήρξαν όργανα και άλλοθι της κατεστημένης εξουσίας, αυτό ισο-δυναμεί με άρνηση της ιστορίας της φιλοσοφίας —και γενικά της ιστορίας—, προς όφελος ενός κοντόφθαλμου και χοντροκομμένου ντε-τερμινισμού. Γιατί, τελικά ο «καρτεσιανός υπερβατισμός» δεν προετοί-μασε το έδαφος για την γαλλική επανάσταση; Και ο «εγελιανός υπερβατισμός», για τον οποίο ο Αλτουσέρ λέει ότι «υπηρέτησε το αστικό Κράτος», είναι το θεμέλιο που δίχως αυτό δεν θα μπορούσε να είχε υπάρξει ο Μαρξ. Ούτε, συνεπώς, ο Αλτουσέρ.

«Η φιλοσοφία είναι η πάλη των τάξεων μέσα στη θεωρία», αυτή τη φόρμουλα που την επαναλαμβάνει ο Αλτουσέρ, πώς την αντιλαμβάνεται; Το αποτέλεσμα, λέει, είναι ότι «η φιλοσοφία εξαρτάται σε τελευταία ανάλυση από την πολιτική». Σε μια σημείωση, στο κάτω μέρος της σελίδας, διευκρινίζει ότι η φιλοσοφία, όντας εξ ολοκλήρου υποταγμένη στην πολιτική, δεν είναι παρά «ο υπηρέτης της». Όμως, η πρωτοκαθεδρία της πολιτικής πάνω στην φιλοσοφία μας εγκλωβίζει σ’ ένα φαύλο κύκλο, αφού, για τους μαρξιστές, η πολιτική αρχίζει με μια θεωρία που είναι ο μαρξισμός. Τότε, είτε θεσπίσουμε ότι αυτή η θεωρία είναι μια «επιστήμη», είτε της απονείμουμε το προνόμιο του κρατικού δόγματος, κάνουμε χρήση αυτού του προνομίου για να υποστηρίξουμε την επιστήμη που διαψεύστηκε από την πραγματικότητα: αυτό είναι που κάνει τον Στάλιν. Όταν ένα κράτος εμπνέεται από μια φιλοσοφία, η υποταγή της φιλοσοφίας στην πολιτική καταλήγει αναπόφευκτα στον ολοκληρωτισμό του ζντανωφικού Parteinost (κομματικό πνεύμα) και στην καταπίεση των θεωρητικών παρεκκλίσεων, που θεωρούνται ταυτόχρονα εχθρικές απέναντι στο Κράτος και αντίθετες προς το επιστημονικό πνεύμα: και εδώ έχει την αρχή της η φυλακή ή (και) η ψυχιατρική κλινική.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...