Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Βιβλιοθήκη | Αρχείο | Κοινωνία | Στο Πατάρι - 2 Οκτωβρίου 2012 10:42 πμ

Άρθουρ Καίστλερ: Το Ψευτοδίλημμα



Η Ευρώπη ζει μέσα σ’ ένα πολιτικό κλίμα στο οποίο οι λέξεις δεν παίρνονται πια στα σοβαρά. Ή -για να ποικίλουμε την προηγούμενη παραβολή μας- ζούμε μέσα σ’ ένα γλωσσικό πληθωρισμό, που δημιούργησε μια μαύρη αγορά της γλώσσας στην οποία παζαρεύει κανείς τις λέξεις σε τιμές παράνομες που είναι ριζικά διάφορες από την επίσημη τιμή τους. Αυτό δεν άφορα μόνο το άθλιο μαυρεμπόριο που διεξάγεται τώρα με εκφράσεις όπως «η λαϊκή δημοκρατία» ή «επίθεση ειρήνης». Η εννοιολογική αλλαγή και η εννοιολογική παρακμή στην πολιτική της ορολογίας είναι πολύ παλαιότερη, γεγονός για το οποίον ένα διδακτικό παράδειγμα μας παρέχει η δημόσια σταδιοδρομία της λέξης «σοσιαλισμός».

Εκ πρώτης όψεως, το δίλημμα «Σοσιαλισμός ή καπιταλισμός» φαίνεται πολύ πιο συγκεκριμένο και μεστό εννοίας από την παραπλανητική αντίθεση «δεξιά ή αριστερά». Αλλά ύστερα από μια λεπτομερέστερη έρευνα η βεβαιότητά μας και πάλι κλονίζεται. Η επίσημη τιμή της λέξης «σοσιαλισμός» δεν είναι μόνο βασικά διάφορη από τη μια και την άλλη όχθη του Έλβα, αλλά ποικίλλει επίσης σημαντικά στις διάφορες χώρες της δύσης. Ο γερμανικός εθνικοσοσιαλισμός, ο ρωσικός σοβιετικός σοσιαλισμός, ο αγγλικός σοσιαλισμός που αρνείται τον Μαρξ και ο γαλλικός που τον αναγνωρίζει με κάποια συγκατάβαση, ο παλαιστινιακός συνδικαλιστικός καπιταλισμός και το εμπνευσμένο από τον Προυντόν συνεταιριστικό σχέδιο του Ντε Γκώλ, όλα αυτά έχουν ή είχαν μια κινητήριο δύναμη παράγωγο της κυριολεκτικά φετιχιστικής δύναμης έλξης της λέξης «σοσιαλισμός», αν και καθένα απ’ αυτά απέδιδε στη λέξη διαφορετική σημασία. Αν απαλλάξουμε τον εαυτό μας από κάθε λεκτικό σχολαστικισμό, θα μπορέσουμε πιθανότατα να συμφωνήσουμε με βάση μιαν οποιαδήποτε ελαστική φόρμουλα για τις βασικές επιδιώξεις του ιστορικού κινήματος του σοσιαλισμού. Αλλά αν τότε εφαρμόσουμε τα στοιχειώδη αυτά κριτήρια στα κόμματα που αυτοαποκαλούνται σοσιαλιστικά, βλέπομε όχι μόνο ότι τα κόμματα αυτά πρόδωσαν ή παραμέλησαν πλείστες όσες βασικές σοσιαλιστικές αρχές, αλλά και ότι οι καπιταλιστικοί τους αντίπαλοι ακολουθούν όπως και αυτά μια σοσιαλιστική πολιτική σε διάφορα βασικά προβλήματα.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα τις διεθνείς σχέσεις. Μια από τις ουσιώδεις βασικές αρχές της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, από τη στάση των δούλων υπό την αρχηγία του Σπάρτακου ως την ουτοπία του Τόμας Μουρ, από τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες ως τον Μαρξ, είναι η τάση προς τη διεθνή συναδέλφωση. Ο σοσιαλισμός αγωνιζόταν πάντοτε εναντίον του σωβινισμού, του εθνικισμού, του ιμπεριαλισμού και υπέρ του διεθνισμού και του κοσμοπολιτισμού, υπέρ της κατάρριψης των πολιτικών και ιδεολογικών φραγμών ανάμεσα στους λαούς. Αλλά στη Σοσιαλιστική Σοβιετική Δημοκρατία της σήμερον η λέξη «κοσμοπολιτισμός» κατάντησε ύβρις και η εθνική κυριαρχία ένα είδος φετίχ, στο όνομα του οποίου το σοβιετικό κράτος αποκρούει κάθε αποτελεσματικό διεθνή έλεγχο των εξοπλισμών. Συγχρόνως, σε ένα συνέδριο του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος μπορούσε κανείς να διάβαση τα έξης πολύ διαφανή: «Πραγματικός διεθνιστής είναι όποιος είναι έτοιμος να υπερασπίσει τη Σοβιετική Ένωση χωρίς επιφύλαξη και χωρίς όρους.» Αυτή είναι η ρωσική εκδοχή του διεθνισμού.

Στη Δύση η Μεγάλη Βρετανία ύστερα από τον πόλεμο ήταν επί πολλά χρόνια η μόνη μεγάλη δύναμις με σοσιαλιστική κυβέρνηση. Το εργατικό κόμμα αμέσως ύστερα απ’ τον πόλεμο κατέλαβε την αρχή στο κράτος εκείνο που εξακολουθούσε ακόμη να είναι το πιο σημαντικό της Δυτικής Ευρώπης. Αυτό, ακριβώς στη ν αποφασιστική στιγμή κατά την οποία δεν ήταν ανάγκη να έχει κανείς σοσιαλιστική μόρφωση για να αντιληφθεί ότι η Ευρώπη έπρεπε ή να συσσωματωθεί ή να παρακμάσει. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία δε δόθηκε στο σοσιαλισμό μια τέτοια ιστορική ευκαιρία σαν κι’ αυτή που δόθηκε στο νικηφόρο εργατικό κόμμα στη νικηφόρο Αγγλία. Πως το εργατικό κόμμα χρησιμοποίησε την ευκαιρία αυτή είναι σ’ όλους μας γνωστό, ώστε να περιττεύουν εδώ οι λεπτομέρειες. Εν συντομία: το εργατικό κόμμα αντετάχθη σε κάθε προσπάθεια που θα μπορούσε να οδήγηση στην ένωση της Ευρώπης. Οι μη σοσιαλιστικές κυβερνήσεις της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας είχαν πιο σοσιαλιστικό φρόνημα από τη σοσιαλιστική Αγγλία. Η κατάσταση ήταν περίπου η ίδια όπως την εποχή των Στρέζεμαν, Μπριάν, όταν και πάλι η Αγγλία προκάλεσε την αποτυχία του Ευρωπαϊκού σχεδίου του Μπριάν.

Ξέρουμε φυσικά ότι η Αγγλία βρίσκεται σε μια πολύ λεπτή θέση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Κοινοπολιτεία και ότι θα προβάλλει πάντοτε ευλογοφανή επιχειρήματα για να αποφύγει τις ιστορικές αποφάσεις. Αλλά το αποφασιστικό δίδαγμα είναι ότι ο βρετανικός σοσιαλισμός όχι μόνο δεν κατάφερε να υπερνικήσει τον βρετανικό νησιωτισμό, αλλά αντίθετα τον ενίσχυσε ακόμη περισσότερο.






Γιώργος Βέης: Encore / Ακόμη
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Ψυχολογία
Γιώργος Βέης: Encore / Ακόμη

«Η κοινωνία εδράζεται σε ένα κοινό σφάλμα, σε ένα έγκλημα που διαπράχθηκε από κοινού». Σίγκμουντ Φρόιντ Έχει ειπωθεί με την ανάλογη μάλιστα έμφαση ότι για...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Πρόλογος του συγγραφέα στο “Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας”, Δεκέμβριος 1974, εκδ. Κέδρος. Αυτό το βιβλίο μπορεί να φανεί ανομοιόμορφο. Και είναι, από μια άποψη,...


Albert Camus: Το παράλογο και η αυτοκτονία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Φιλοσοφία
Albert Camus: Το παράλογο και η αυτοκτονία

Από τον “Μύθο του Σίσυφου”, μτφ. Βαγγέλη Χατζηδημητρίου, εκδόσεις Μπουκουμάνη, Αθήνα 1973. Δεν υπάρχει παρά ένα μονάχα φιλοσοφικό πρόβλημα πραγματικά σοβαρό: το πρόβλημα της αυτοκτονίας....


Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Carl Jung: Η δεινή κατάσταση του ατόμου στη σύγχρονη κοινωνία

Από το “Ο Ανεξερεύνητος Εαυτός”, εκδόσεις Ιάμβλιχος, 1988. Τι επιφυλάσσει το μέλλον; Η ερώτηση αυτή απασχόλησε τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια, αν και όχι...


Ignazio Silone: Η διάσπαση των ψυχών
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Κοινωνία / Στο Πατάρι
Ignazio Silone: Η διάσπαση των ψυχών

Από το “Τέχνη, Επιστήμη και Ελευθερία”, έκδοση του ‘Συνεδρίου δια την πνευματική ελευθερία’, Αθήνα, 1955. Είχα αφήσει παράνομα την Ιταλία στα 1928 και έκανα αμέσως...


Άρθουρ Καίστλερ: Το Ψευτοδίλημμα
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Κοινωνία / Στο Πατάρι
Άρθουρ Καίστλερ: Το Ψευτοδίλημμα

Από το “Τέχνη, Επιστήμη και Ελευθερία”, έκδοση του ‘Συνεδρίου δια την πνευματική ελευθερία’, Αθήνα, 1955. Η αντινομία: δεξιά ή αριστερά, σοσιαλισμός ή καπιταλισμός, έχει χάσει...


Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Κατηγορία: Βιβλιοθήκη / Επιστήμες του Ανθρώπου / Στο Πατάρι
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)

Απόσπασμα από το “Η αρχαία ελληνική δημοκρατία και η σημασία της για μας σήμερα” (διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984), εκδ. Ύψιλον, 1999....