Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 9 Ιανουαρίου 2013 04:47 πμ

Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια



Με σεβασμό στοχάζομαι ακόμα και τις περεκκλίσεις του δρόμου, που κι εδώ παραμονεύουν. Γι’αυτή την εσωτερική πράξη του ανθρώπου πρόκειται, γι’αυτή τη θεία πλευρά του ανθρώπου, όχι για ένα πλήθος από γνώσεις• γιατί αυτές θα έρθουνε μετά και τότε πια δεν θα φανούν σαν συμπτωματικά αθροίσματα είτε σαν μία σειρά μεμονωμένων πραγμάτων, το ένα πλάι στο άλλο, με δίχως σύστημα, δίχως μίαν εστία, όπου να συγκεντρώνονται όλες οι ακτίνες. Μια τέτοια εστία έψαξα κι εγώ. Γύρεψα στο απύθμενο πέλαγος των απολαύσεων να ρίξω άγκυρα το ίδιο όπως και στα βάθη της επιστήμης. Αισθάνθηκα τη δύναμη, την ακατανίκητη σχεδόν, με την οποία η μία απόλαυση απλώνει το χέρι της στην άλλη˙ αισθάνθηκα τη νόθη εκείνη έξαρση που ξέρουν να ξυπνούν˙ αισθάνθηκα επίσης και την ανία, τη συντριβή που τις συνοδεύει. Εγεύτηκα από το δέντρο της γνώσεως τους καρπούς, εχάρηκα τη γεύση τους πάλι και πάλι. Αλλά η χαρά έμενε μόνο τη στιγμή της μάθησης, βαθύτερο σημάδι δεν άφηνε μέσα μου. Μου φαίνεται ότι δεν ήπια από το κύπελλο της σοφίας μοναχά, αλλά έπεσα ολόκληρος μέσα. Εγύρεψα να βρω την αρχή για την ζωή μου με την παραίτηση, παρασταίνοντας στον εαυτό μου ότι, καθώς το παν πορευόταν σύμφωνα με ανεξιχνίαστους νόμους, δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, αμβλύνοντας την φιλοδοξία και τις αντένες της ματαιότητάς μου.

Καθώς δεν μπορούσα να κάνω το παν να συμφωνήσει με τις ιδέες μου, αποτραβήχτηκα από την όλη προσπάθεια με τη συνείδηση της αξιοσύνης μου, περίπου όπως ένας ηλικιωμένος ιερέας παραιτείται με τη σύνταξή του. Και βρήκα τι; Όχι το εγώ μου• γιατί αυτό ακριβώς έψαχνα να βρω σ’ αυτούς τους δρόμους (σκεφτόμουνα, για να εκφραστώ έτσι, την ψυχή μου σαν κλεισμένη μέσα σε κάσα με κλειδαριά, που οι εξωτερικές συνθήκες τώρα με μία πίεση στα ελατήρια ξαφνικά θα την ξεκλείδωναν). — Αυτό ήταν λοιπόν το πρώτο που έπρεπε να αποφασιστεί, αυτή η αναζήτηση και η ανεύρεση της βασιλείας των ουρανών. Όσο ένα κοσμικό σώμα, αν το σκεφτούμε τη στιγμή που σχηματίζεται, θα καθόριζε πρώτα ποια θα ‘ταν η επιφάνειά του, σε ποια σώματα θα ‘στρεφε τη φωτεινή και σε ποια τη σκοτεινή του πλευρά, αλλά θ’ άφηνε πρώτα την αρμονία των κεντρόφυγων και των κεντρομόλων δυνάμεων να πραγματοποιήσουνε την ύπαρξή του, και τα υπόλοιπα θα τ’ άφηνε νά ‘ρθουν από μόνα τους —άλλο τόσο ωφελεί τον άνθρωπο να καθορίζει πρώτα τα έξω κι έπειτα τα θεμελιώδη της ζωής του. Πρέπει πρώτα να γνωρίσεις τον εαυτό σου, προτού γνωρίσεις ό,τιδήποτε άλλο (γνώθι σεαυτόν). Μονάχα όταν ο άνθρωπος καταλάβει τον εαυτό του εσωτερικά και δει την πορεία του στον δικό του δρόμο, μονάχα τότε αποκτά η ζωή του γαλήνη και νόημα, μονάχα τότε ελευθερώνεται από τον ενοχλητικό εκείνο, τον δυσοίωνο σύντροφο του ταξιδιού — την ειρωνεία εκείνη της ζωής(5), που εμφανίζεται στη σφαίρα της γνώσεως και προκαλεί την πραγματική γνώση ν’ αρχίσει από μιαν άγνοια (Σωκράτης)(6), σαν τον Θεό που εδημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός.

Αν και παρουσιάζεται κυρίως στον χώρο της ηθικότητας, στ’ ανοιχτά, και χτυπάει όσους δεν βρέθηκαν να πλέουν με τον σταθερόν άνεμο της αρετής ακόμα. Εδώ κάνει τον άνθρωπο να παραδέρνει κατά τον φοβερώτερο τρόπο˙ άλλοτε τον κάνει να αισθάνεται ευτυχής και ικανοποιημένος με την πρόθεσή του να προχωρήσει μπροστά στον δρόμο τον σωστό, κι άλλοτε τον γκρεμίζει στα βάραθρα της απόγνωσης. Συχνά αποκοιμίζει τον άνθρωπο με τη σκέψη: «δεν μπορεί να ‘ναι αλλιώς τα πράγματα», για να τον ξυπνήσει άξαφνα σ’ αυστηρήν ανάκριση. Συχνά σαν ν’ αφήνει τον πέπλο της λήθης να πέσει πάνω στο παρελθόν, για να κάνει σε λίγο και την παραμικρήν ασημαντότητα να προβάλει σε φως έντονο. Όταν ο άνθρωπος αγωνίζεται στον σωστό δρόμο, χαίρεται που ενίκησε τη δύναμη των πειρασμών, έρχεται ίσως ακριβώς την ίδια στιγμή επάνω στην πληρέστερη νίκη μια φαινομενικά ασήμαντη εξωτερική περίσταση, που τον γκρεμίζει ωσάν τον Σίσυφο από την κορυφή του βράχου. Συχνά όταν ένας άνθρωπος συγκεντρώνει τη δύναμή του σε κάτι, παρουσιάζεται μια μικρή εξωτερική περίσταση που εκμηδενίζει το παν. (Θα ‘θελα να πω: όπως κάποιος που αηδιασμένος από τη ζωή πάει να ριχτεί στον Τάμεση και τώρα το τσίμπημα μιας μύγας τον σταματά ακριβώς την αποφασιστική στιγμή). Συχνά κάνει τον άνθρωπο σαν τον βρογχιτικό να αισθάνεται καλύτερα ακριβώς όταν είναι χειρότερα. Μάταια πάσχει νά εναντιωθεί˙ δεν έχει αρκετή δύναμη, δεν τον βοηθά ότι τόσες φορές επέρασε από το ίδιο πράγμα˙ το είδος της εξάσκησης που αποκτάται κατ’ αυτό τον τρόπο δεν αφορά εδώ. Όσο μπορεί ο οσοδήποτε ασκημένος στο κολύμπι να κρατηθεί σε μια τρικυμία, αλλά μονάχα όποιος είναι πεπεισμένος εσωτερικά και το κατάλαβε πως πράγματι είναι ελαφρύτερος από το νερό, άλλο τόσο μπορεί όποιος στερείται το εσωτερικό στήριγμα να κρατηθεί στις τρικυμίες της ζωής.






Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Τέχνες
Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια...


Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα...


Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino - Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το...


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

Με σεβασμό στοχάζομαι ακόμα και τις περεκκλίσεις του δρόμου, που κι εδώ παραμονεύουν. Γι’αυτή την εσωτερική πράξη του ανθρώπου πρόκειται, γι’αυτή τη θεία πλευρά του...