Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 9 Ιανουαρίου 2013 04:47 πμ

Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια



Μονάχα όταν ο άνθρωπος έχει καταλάβει τον εαυτό του είναι σε θέση να προβάλει μιαν αυτάρκη ύπαρξη και ν’ αποφύγει έτσι να εγκαταλείψει το εγώ του. Πόσο συχνά δεν βλέπουμε — (σε μια εποχή όπου με τους επαίνους μας εξυψώνουμε εκείνον τον Έλληνα Ιστοριογράφο, που μπόρεσε να υιοθετήσει ένα ξένο υφος ως την πιο απατηλήν ομοιότητα με το δημιουργό του, αντί να ψέγεται, καθώς ο πρώτος έπαινος για έναν συγγραφέα είναι νά ‘χει δικό του υφος, δηλαδή έναν τρόπο έκφρασης διαφοροποιημένο σύμφωνα με την ατομικότητά του) — πόσο συχνά δεν βλέπουμε ανθρώπους που είτε από πνευματική νωθρότητα ζούνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από τα τραπέζια των άλλων, είτε από κίνητρα πιο εγωιστικά γυρεύουνε να ιδιοποιηθούν τη ζωή των άλλων, για να καταλήξουν στο τέλος σαν τον ψεύτη, που με τη συχνή επανάληψη των ιστοριών του καταντά να τις πιστεύει και ο ίδιος. Μολονότι βρίσκομαι ακόμη μακριά από το νά ‘χω φτάσει να καταλαβαίνω εσωτερικά τον εαυτό μου, εγύρεψα με βαθύ σεβασμό προς το νόημα της να διαφυλάξω την ατομικότητα μου — ελάτρεψα τον άγνωστο θεό. Με πρόωρην ανησυχία γύρεψα ν’ αποφύγω νά ‘ρθω σ’ επαφή από πολύ κοντά με τα φαινόμενα που η έλξη τους θ’ ασκούσε ίσως υπερβολική ισχύ πάνω μου. Πολλά απ’ αυτά γύρεψα να τ’ αφομοιώσω, εμελέτησα το καθένα χωριστά και το νόημά τους στην ανθρώπινη ζωή, αλλά συγχρόνως φρόντισα να φυλαχτώ να μην έρθω στο φως πολύ κοντά, σαν τη μύγα. Από τη συναναστροφή με τους συνηθισμένους ανθρώπους είχα μονάχα λίγα να κερδίσω ή να χάσω. Εν μέρει όλη τους η ενασχόληση —η λεγόμενη πρακτι-κή ζωή(7)— ολίγο με ενδιέφερε, εν μέρει η ψυχρότητα και η έλλειψη κάθε συμπάθειας με την οποία αντικρίζουν τις πνευματικές και τις βαθύτερες στον άνθρωπο κινήσεις, με απομάκρυναν ακόμη περισσότερο απ’αυτούς.

Οι φίλοι της συναναστροφής μου, με ολίγες εξαιρέσεις, δεν εξάσκησαν καμιάν ιδιαίτερη δύναμη επάνω μου. Μια ζωή που δεν έχει ξεκαθαριστεί με τον εαυτό της θα πρέπει να παρουσιάζει ανώμαλη επιφάνεια αναγκαστικά• εδώ δεν κάναν άλλο παρά να σταθούν μπροστά σε ορισμένα δεδομένα και τη φαινομενικήν έλλειψη αρμονίας τους, γιατί για να μπορέσουν να την αναλύσουν σε μιαν αρμονία ψηλότερη είτε να διαβλέψουν την αναγκαιότητα για κάτι τέτοιο, το ενδιαφέρον τους δεν αρκούσε. Η κρίση τους για μένα ήταν επομένως πάντοτε μονόπλευρη, κι έδωσα κατά καιρούς στα λόγια τους πότε παρά πολύ καί πότε πάρα πολύ λίγο βάρος. Επίσης από την επίδραση τους και τις ενδεχόμενες στραβές ενδείξεις στην πυξίδα της ζωής μου που θα μπορούσαν να προκύψουν από κει, απ’ όλ’ αυτά έχω αποτραβηχτεί. Κι έτσι στέκομαι και πάλι στο σημείο απ’ όπου πρέπει ν’ αρχίσω κατ’ άλλον τρόπο. Θα προσπαθήσω τώρα ήρεμα να προσηλώσω το βλέμμα στον εαυτό μου και ν’ αρχίσω να δρω εσωτερικά˙ γιατί έτσι μονάχα θα βρεθώ σε θέση καθώς το παιδί με την πρώτη συνειδητή του πράξη λέει τον εαυτό του: «εγώ», έτσι κι εγώ να μπορέσω κατά μία βαθύτερη έννοια να πω: «εγώ» τον εαυτό μου.

Όμως γι’ αυτό το πράγμα απαιτείται υπομονή και δεν μπορεί κανείς όπου έσπειρε ευθύς να θερίσει. Θα κρατώ στο νου μου τη μέθοδο εκείνου του φιλοσόφου: βάζει τους μαθητές του να σωπαίνουν επί τρία χρόνια, και τότε όλα πηγαίνουν καλά. Όπως δεν αρχίζουμε μια γιορτή με την ανατολή του ήλιου παρά με τη δύση του, παρόμοια πρέπει και στον πνευματικό κόσμο να εργαστεί κανείς ένα ορισμένο διάστημα προτού λάμψει στ’ αλήθεια ο ήλιος κι ανατείλει σ’ όλη του τη δόξα˙ γιατί βέβαια γράφτηκε πως ο Θεός ανατέλλει τον ήλιον αυτού επί πονηρούς και αγαθούς και βρέχει επί δικαίους και αδίκους, όμως στον πνευματικό κόσμο δεν συμβαίνει αυτό. Λοιπόν ερρίφθω ο κύβος — και περνώ τον Ρουβίκωνα. Σίγουρα αυτός ο δρόμος μ’ οδηγεί σε αγώνα˙αλλά δε θα δειλιάσω. Δεν θα πενθήσω για τον περασμένο καιρό — το πένθος τι ωφελεί; Με θάρρος θα τραβήξω μπροστά δίχως να σπαταλώ τον χρόνο μου θλιβόμενος, σαν κι εκείνον που πεσμένος μέσα στο έλος ήθελε πρώτα να υπολογίσει πόσο βαθιά είχε βυθιστεί, δίχως να στοχάζεται πως την ώρα που ξόδευε στον υπολογισμό βούλιαζε όλο και πιο βαθιά. Θα σπεύσω προχωρώντας στον δρόμο που εβρήκα, φωνάζοντας σ’ όποιον συναντώ: να μην κοιτάξει σαν τη γυναίκα του Λωτ πίσω του αλλά να θυμάται ότι σκαρφαλώνουμε βουνό τώρα.






Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Τέχνες
Theodor W. Adorno: Φιλοσοφία της σύγχρονης μουσικής

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 78, Απρίλης 1983. Μετάφραση: Χαρά Τόμπρα. Διότι στην τέχνη δεν έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα ευχάριστο ή χρήσιμο παιγνίδι, αλλά…. με μια...


Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Gabriel Marcel: Ο χρόνος μου και εγώ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 81, Ιούλιος – Αύγουστος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά Από την Εισήγηση στο Συμπόσιο με τίτλο «Entretiens sur le temps». To Συμπόσιο έλαβε χώρα...


Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino – Η έβδομη ελεγεία
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Duino - Η έβδομη ελεγεία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Μετάφραση: Δημήτρης Λιαντίνης. Κάλεσμα όχι πια, όχι κάλεσμα νάναι, μεστωμένη φωνή, της κραυγής σου η φύση˙ ολοκάθαρα φώναζες σαν το...


Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου
Κατηγορία: Επιστήμες του Ανθρώπου / Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85
Noam Chomsky: Η σχέση γλώσσας και κόσμου

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 82, Σεπτέμβριος 1983. Συνέντευξη με τον B. Magee. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου. O Noam Chomsky έχει επιτύχει μια διεθνή φήμη σε δύο προφανώς άσχετους...


Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Ιστορία
Robert S. Lopez: Τι πραγματικά συνέβη στην Αναγέννηση;

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 80, Ιούνιος 1983. Μετάφραση: Νατάσα Τσουκαλά. Όταν ανθρωπιστές όπως ο Michelet κι ο Burckhardt επικύρωσαν τον όρο Αναγέννηση, πριν από πολλά χρόνια, μόλις...


Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια
Κατηγορία: Έτος 8, 1983, τεύχη 75-85 / Φιλοσοφία
Søren Kierkegaard: Από τα ημερολόγια

Μονάχα όταν ο άνθρωπος έχει καταλάβει τον εαυτό του είναι σε θέση να προβάλει μιαν αυτάρκη ύπαρξη και ν’ αποφύγει έτσι να εγκαταλείψει το εγώ...