Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Σεζαν - 20 Ιανουαρίου 2013 02:53 πμ

Rainer Maria Rilke: Γράμματα για τον Cezanne


Paris VIe .29, rue Cassette,

8 Οκτωβρίου 1907

…είναι παράξενο το αίσθημα που δοκιμάζει κανείς όταν, έπειτα από δυο μέρες στο Salon d’ Automne, επισκέπτεται το Λούβρο: παρατηρεί αμέσως δύο πράγματα: ότι κάθε γνώση έχει και τους νεόπλουτους, που μόλις την αποκτούν, γίνονται θορυβώδεις – και έπειτα, ότι δεν πρόκειται και τόσο για γνώση που προσφέρει μια μεγάλη βεβαιότητα• σαν να μην ήξεραν αυτοί οι μεγάλοι καλλιτέχνες στο Λούβρο, ότι το χρώμα είναι αυτό που κάνει τη ζωγραφική. Κοιτούσα τους Βενετούς ζωγράφους: έχουν μια απερίγραπτη συνέπεια στα χρώματα -το νιώθεις μέχρι που φτάνει στον Tintoretto10. Ακόμη πιο μακριά από ό,τι στον Tizian11. Και αυτό συνεχίζεται μέχρι τον 18ο αιώνα, χωρίς να λαμβάνει κανείς υπόψη τη χρήση του μαύρου χρώματος, για να φτάσουμε έτσι στη χρωματική κλίμακα του Manet12. Ο Guardi13, ωστόσο, το χρησιμοποιεί το μαύρο χρώμα• ήταν αναπόφευκτο μέσα στην τόση φωτεινότητα, και αυτό από τότε που οι νόμοι, οι οποίοι απαγόρευσαν τη χρωματική σπατάλη, επέβαλαν το μαύρο χρώμα στις γόνδολες. Αλλά το χρησιμοποιεί μάλλον σαν σκοτεινό καθρέφτη παρά σαν χρώμα• πρώτος ο Manet το χρησιμοποιεί μαζί με όλα τα άλλα χρώματα σαν χρώμα ισάξιο με τα άλλα, ενθαρρυμένος το δίχως άλλο από τους Γιαπωνέζους. Την ίδια εποχή με τους Guardi και Tiepolo14 ζωγράφιζε και μια γυναίκα, μια Βενετσιάνα, που είχε επισκεφτεί όλες τις αυλές και που ήταν στην εποχή της διάσημη: η Rosalba Camera15. Ο Watteau16 τη γνώριζε• είχαν ανταλλάξει μερικά παστέλ, ίσως και τις προσωπογραφίες τους, και διατηρούσαν μια τρυφερή, αμοιβαία εκτίμηση. Ταξίδευε πολύ, ζωγράφισε στη Βιέννη, και στη Δρέσδη υπάρχουν ακόμη περίπου εκατόν πενήντα δικά της έργα. Στο Λούβρο βρίσκονται τρεις προσωπογραφίες της. Σε μία από αυτές είναι ζωγραφισμένη μια νέα κυρία, το πρόσωπο της οποίας υψώνεται πάνω από τον ίσιο λαιμό και στρέφεται με αφέλεια προς τα εμπρός, ενώ κρατάει μπροστά στο ντεκολτέ του δαντελένιου της φορέματος ένα μικρό πίθηκο-καπουτσίνο με μάτια καθαρά, που έτσι τοποθετημένος κάτω στην άκρη του στήθους της, φαίνεται τόσο ζωηρός όσο και εκείνη, μόνο λίγο πιο αδιάφορος. Το μικρό του πονηρό μαύρο χέρι αρπάζει το δικό της και τραβώντας ένα από τα λεπτά της δάχτυλα μοιάζει να σέρνει το απαλό χέρι, που προδίδει αφηρημάδα, μέσα στην εικόνα. Ο πίνακας έχει μια ενότητα χρόνου και είναι ζωγραφισμένος χαριτωμένα κι ελαφρά, αλλά αληθινά ζωγραφισμένος. Μια μπλε κουρτίνα εμφανίζεται επίσης στον πίνακα και ο μίσχος ενός άσπρου μωβ μενεξέ, που παραδόξως ταιριάζει με το κόσμημα του στήθους. Και βλέποντας το μπλε, σκέφτηκα ότι είναι εκείνο το μπλε του 18ου αιώνα, που βρίσκεται παντού, στον La Tour17, στον Peronnet18 και που ακόμα και στον Chardin19 είναι κομψό, αν και το χρησιμοποιεί χωρίς μέτρο, όπως στην κορδέλα πάνω στον περίεργο σκούφο του (στην αυτοπροσωπογραφία με τα κοκκάλινα γυαλιά. Καλό θα ήταν να έγραφε κάποιος μια μελέτη για το μπλε χρώμα αρχίζοντας από το πηχτό, κηρώδες μπλε των τοιχογραφιών της Πομπηίας και φτάνοντας ως τον Chardin και ως τον Cézanne: τι ιστορία!). Γιατί το μπλε του Cézanne, αυτό το δικό του μπλε, από εκεί κατάγεται, από το μπλε του 18ου αιώνα, που ο Chardin απογύμνωσε από κάθε έπαρση και που στον Cézanne δεν έχει πλέον δευτερεύουσα σημασία. Ο Chardin ήταν ο μεσολαβητής -τα φρούτα του δεν σχετίζονται πια με το γεύμα, είναι σκορπισμένα πάνω σε τραπέζια κουζίνας, και δεν ενδιαφερόταν για το αν θα φαγωθούν κομψά. Στον Cézanne παύουν να είναι φαγώσιμα, ακριβώς γιατί έχουν γίνει πράγματα, ανεξίτηλα μέσα στην ιδιόμορφη παρουσία τους. Όταν βλέπει κανείς την αυτοπροσωπογραφία του Chardin, σκέφτεται ότι θα πρέπει να ήταν ένας γερο-παράξενος. Αύριο ίσως να σου διηγηθώ πόσο και με ποιο θλιβερό τρόπο ήταν και ο Cézanne ένας γερο-παράξενος. Ξέρω μερικές λεπτομέρειες από τα τελευταία του χρόνια, όταν πήγαινε καθημερινά στο ατελιέ, γέρος και κακοντυμένος, και από πίσω του έτρεχαν τα παιδιά που του πετούσαν πέτρες σαν να ήταν κανένα παλιόσκυλο.

Όμως μέσα του, βαθιά μέσα του, ήταν πανέμορ­φος και πότε – πότε έλεγε έξαλλος κάτι θαυμάσια πράγματα, σε κάποιον από τους σπάνιους επισκέπτες που πήγαιναν να τον δούν. Μπορείς να φανταστείς τι εντύπωση έκανε αυτό. Γεια σου… Αυτά για σήμερα…




Αγοραίος

Αγοραίος
ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΕΜΠΛΟΚΕΣ Το ζήτημα δεν είναι τι ο ιδρυτής μιας θρησκείας δίδαξε, το ζήτημα είναι τι κατανοεί και τι χτίζει μέσα σε αυτή την κατανόηση...

Maurice Merleau-Ponty: Η Αμφιβολία του Cezanne
Κατηγορία: Σεζαν
Maurice Merleau-Ponty: Η Αμφιβολία του Cezanne

Το Μάτι και το Πνεύμα. Μετάφραση Αλέκα Μουρίκη. Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 1991. Όλη η σύγχρονη ιστορία της ζωγραφικής, η προσπάθειά της να απελευθερωθεί από την...


Rainer Maria Rilke: Γράμματα για τον Cezanne
Κατηγορία: Σεζαν
Rainer Maria Rilke: Γράμματα για τον Cezanne

Μετάφραση Κωνσταντίνα Ψαρρού. Σημειώσεις Θανάσης Λάμπρου. Εκδόσεις Ροές, Αθήνα 2000. Paris VIe, 29, rue Cassette, Κυριακή μεσημέρι [6.10.1907] …ακούγεται η βροχή και το ρολόι που...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.