Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Αφιερώματα | Σεζαν - 20 Ιανουαρίου 2013 02:53 πμ

Rainer Maria Rilke: Γράμματα για τον Cezanne


Στον άμεσο περίγυρό του κάτι αόριστα τρομερό, που αν το δει κανείς από πιο κοντά δεν είναι παρά αδιαφορία και κοροϊδία, και έπειτα, ξαφνικά, αυτός ο γέροντας στη δουλειά του, που ζωγραφίζει γυμνά αντιγράφοντας παλιά σχέδια που είχε κάνει στο Παρίσι πριν από σαράντα χρόνια, βλέποντας ότι στο Aix δεν θα μπορούσε να έχει κανένα μοντέλο. «Στην ηλικία μου» έλεγε «θα μπορούσα να προσλάβω το πολύ μια πενηντάρα και ξέρω ότι στο Aix δεν θα βρεθεί ούτε κι αυτή». Και έτσι ζωγραφίζει με βάση τα παλιά του σχέδια. Και τοποθετεί τα μήλα του επάνω σε κουβέρτες, που η Madame Brémont σίγουρα δεν ξέρει πού εξαφανίστηκαν, και στήνει ανάμεσά τους ένα μπουκάλι κρασιού και ό,τι άλλο βρίσκει. Και από παρόμοια πράγματα φτιάχνει (όπως ο van Gogh) τους «Αγίους» του και τους αναγκάζει, τους αναγκάζει να είναι ωραίοι, να είναι όλος ο κόσμος και όλη η ευδαιμονία και όλο το μεγαλείο και δεν ξέρει αν τα κατάφερε να είναι όλα αυτά. Και κάθεται στον κήπο σαν γέρικο σκυλί, ένα σκυλί που είναι δοσμένο στη δουλειά του, αυτή που τον ξανακαλεί και τον χτυπάει και τον αφήνει να πεινάει. Και όμως εξαρτάται ολοκληρωτικά απ’ αυτόν τον ακατανόητο Κύριο, που μόνο την Κυριακή του επιτρέπει να επιστρέψει, για λίγο, στο Θεό σαν τον κατ’ εξοχήν κύριό του. (Και οι άνθρωποι έξω λένε «Cézanne», και οι κύριοι στο Παρίσι γράφουν το όνομά του τονίζοντάς το, και καμαρώνουν που είναι καλά ενημερωμένοι.)

Αυτά ήθελα να σου διηγηθώ• σχετίζονται βέβαια με πολλά γύρω μας και με μας τους ίδιους σε πολλά σημεία. Έξω βρέχει δυνατά, όπως και πριν: Γεια σου… αύριο θα σου πω πάλι για τα δικά μου. Αλλά ξέρεις πως και σήμερα το ίδιο έκανα…

Paris VIe , 29 rue Cassette,

10 Οκτωβρίου 1907

…αν δεν ήξερε κανείς ολοένα και περισσότερο ότι από τα εμπόδια γεννιέται η κίνηση και η ρυθμική κυκλική περιστροφή όλων όσων μας συναντούν, τότε θα ήταν πολύ προβληματικό και ανησυχητικό το γεγονός ότι από έλλειψη χρημάτων δεν έρχεσαι να δεις το Salon d’ Automne (με το οποίο ασχολήθηκα τόσο πολυ) και ότι και εγώ για τους ίδιους λόγους πρέπει να αναβάλλω πιθανώς το ταξίδι μου, αν και παραμένει μέσα μου η λαχτάρα γι’ αυτό δυνατή και ακέραιη.

Κατά τα άλλα συνεχίζω να πηγαίνω στην αίθουσα με τα έργα του Cézanne, που έπειτα από το χθεσινό γράμμα, μπορείς ίσως να φανταστείς λίγο. Σήμερα στάθηκα πάλι δυο ώρες μπροστά σε μεμονωμένους πίνακες, αισθάνομαι ότι μου κάνει καλό, κατά κάποιο τρόπο. Θα ήταν άραγε για σένα διαφωτιστικό; Δεν μπορώ να το πω μεμιάς. Βέβαια μπορεί κανείς σε δύο ή τρεις καλά επιλεγμένους πίνακες του Cézanne να δει όλους τους πίνακές του και θα είχα­με, σίγουρα, στου Cassirer28, προχωρήσει τόσο σε γνώση, όσο βλέπω τώρα τον εαυτό μου να προχωρεί. Αλλά χρειάζεται πολύς, πολύς καιρός για όλα. Όταν θυμάμαι πόσο ξαφνιάστηκα, πόσο ανασφαλής ένιωσα αντικρύζοντας έργα του για πρώτη φορά, όταν βρέθηκα μπροστά τους και μπροστά σ’ αυτό το όνομα που δεν είχα ξανακούσει. Για πολύ καιρό έπειτα δεν συμβαίνει τίποτε και ξαφνικά, τα μάτια ανοίγουν… Θα προτιμούσα, αν μπορούσες να έρθεις εδώ μια μέρα, να σε οδηγήσω στο «Dejeuner sur l’herbe»29, μπροστά στη σκηνή με το γυναικείο γυμνό που κάθεται αντίκρυ στο πράσινο καθρέφτισμα του δάσους, ένα έργο που είναι Manet πέρα για πέρα, με μια απερίγραπτη εκφραστική δύναμη, που ήρθε στο φως, έγινε, πέτυχε, έπειτα από προσπάθειες και αποτυχίες. Όλα τα μέσα που χρησιμοποίησε δεν φαίνονται πουθενά, έχουν ενσωματωθεί στο πραγματωμένο έργο: νομίζει κανείς ότι δεν υπάρχουν πια. Χθες έμεινα μπροστά του για πολλή ώρα. Αλλά το θαύμα συμβαίνει μόνο για έναν, κάθε φορά, όπως για τον Άγιο που το κάνει. Ο Cézanne χρειάστηκε να αρχίσει από πολύ χαμηλά… Γεια σου ως την επόμενη φορά…

Σημειώσεις

1. Salon d’ Automne: Φθινοπωρινό σαλόνι. Αρχισε να λειτουργεί σαν θεσμός το 1903 και στεγαζόταν στο Grand Palais των Champs Elysées, φιλοξενώντας κυρίως μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις ζωγραφικής.

2. Berthe Morisot (1840-1895): Γαλλίδα ζωγράφος.

3. Eva Gonzalès (1850-1883): Γαλλίδα ζωγράφος.




Αγοραίος

Κωνσταντίνος Σ. Παχής, Επίνοια
Έχουμε πράγματι λόγους να φοβόμαστε ότι η επίνοια θα καταστρέψει τον άνθρωπο; Η είσοδός μας στον κόσμο της ψηφιακής τεχνικής μας απειλεί; Όταν στη δεκαετία...

Maurice Merleau-Ponty: Η Αμφιβολία του Cezanne
Κατηγορία: Σεζαν
Maurice Merleau-Ponty: Η Αμφιβολία του Cezanne

Το Μάτι και το Πνεύμα. Μετάφραση Αλέκα Μουρίκη. Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 1991. Όλη η σύγχρονη ιστορία της ζωγραφικής, η προσπάθειά της να απελευθερωθεί από την...


Rainer Maria Rilke: Γράμματα για τον Cezanne
Κατηγορία: Σεζαν
Rainer Maria Rilke: Γράμματα για τον Cezanne

Μετάφραση Κωνσταντίνα Ψαρρού. Σημειώσεις Θανάσης Λάμπρου. Εκδόσεις Ροές, Αθήνα 2000. Paris VIe, 29, rue Cassette, Κυριακή μεσημέρι [6.10.1907] …ακούγεται η βροχή και το ρολόι που...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.