Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Αυτήν την εποχή η κατάσταση των γερμανών μεταναστών συγγραφέων και διανοουμένων στην Σοβιετική Ένωση είχε γίνει πραγματικά πολύ επισφαλής. Λίγοι γλίτωσαν τη σύλληψη, πολλοί εξαφανίστηκαν για πάντα˙ άλλοι, μεταξύ αυτών ο στενός φίλος και συνεργάτης του Μπρεχτ Μπέρναρντ Ράιχ, παρουσιάστηκαν μόνον χρόνια αργότερα από στρατόπεδα συγκεντρώσεως και εξορία στην Σιβηρία˙ και όλοι, ανεξαιρέτως, ζούσαν με τον συνεχή φόβο της πολύ πρωινής επίσκεψης από την μυστική αστυνομία. Ακόμη και ο Γκέοργκ Λούκατς συνελήφθη και πέρασε στην φυλακή πάνω από δύο μήνες (για λόγους που ποτέ δεν διευκρινίσθηκαν, πιθανώς μια παρεξήγηση με κάποιον συνονόματο). Πολλοί παραδόθηκαν στην Γκεστάπο μετά το σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότωφ, πέθαναν στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως του Χίτλερ στα οποία μεταφέρθηκαν αμέσως, ή αφέθηκαν ελεύθεροι κάπου στην Πολωνία, μόνον για να χαθούν στο ολοκαύτωμα μερικούς μήνες αργότερα.

Ο Μπρεχτ, όπως δείχνει πολύ καθαρά η αλληλογραφία του, γνώριζε όλη την κατάσταση. Τον Νοέμβριο του 1937, είχε ήδη πει στον φίλο του, τον αμφισβητία γερμανό κομμουνιστή Καρλ Κορς: «Αφ’ ότου συνελλήφθη ο Τρετυάκωφ (πιστεύω ως κατάσκοπος) οι λογοτεχνικές σχέσεις μου με την Σοβιετική Ένωση έχουν γίνει πολύ λεπτές…»

Και έχοντας μετακομίσει από την Δανία, που όλο και περισσότερο απειλείτο με εισβολή, στην Σουηδία, και μετά στην Φινλανδία, ο Μπρεχτ βιαζόταν να φύγει εντελώς από την Ευρώπη. Έκανε κάθε προσπάθεια να πάει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Γι’ αυτό το σκοπό επιστράτευσε την βοήθεια μιας άλλης μαρξιστικής θεατρικής προσωπικότητας που είχε δοκιμάσει την τύχη του στην Σοβιετική Ένωση και είχε απογοητευθεί: Τον Έρβιν Πισκάτορ, τον πρωτοπόρο σκηνοθέτη. Τον Μάιο του 1940 είπε στον Πισκάτορ, ο οποίος ήλπιζε να του εξασφαλίσει μια θέση καθηγητή στη Νέα Σχολή Κοινωνικής Έρευνας (όπου ο Πισκάτορ διεύθυνε ένα «θεατρικό εργαστήρι»): «Νομίζω ότι προς το παρόν οι ΗΠΑ είναι μια από τις λίγες χώρες όπου μπορεί κανείς ακόμη να εργασθεί ελεύθερα σαν συγγραφέας…»

Με την βοήθεια του Πισκάτορ, ο οποίος του εξασφάλισε μια θέση λέκτορα στην Νέα Σχολή (στην οποία στην πραγματικότητα, ποτέ δεν εργάστηκε), ο Μπρεχτ τελικά κατάφερε να πάρει μια αμερικάνικη βίζα από τον πρόξενο στο Ελσίνκι. Από μια υπέρτατη ειρωνεία της τύχης, ο μόνος τρόπος που ο Μπρεχτ και η παρέα του μπορούσαν να πάνε ακόμα στην Αμερική την άνοιξη του 1941, ήταν να πάρουν ένα πλοίο από το Βλαδιβοστόκ. Να, γιατί ο Μπρεχτ έπρεπε να διασχίσει ολόκληρη την Σοβιετική Ένωση —με μια στάση στη Μόσχα εξ αιτίας της κατάπτωσης της Μάργκαρετ Στεφίν— για να πάρει το τελευταίο πλοίο για την Δυτική ακτή της Αμερικής πριν οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Σοβιετική Ένωση.

Ο Μπρεχτ είχε ήδη μείνει λίγο καιρό στην Αμερική, στην αρχή της εξορίας του. Είχε πάει στην Νέα Υόρκη για να επιτηρήσει το ανέβασμα του έργου του «Η Μάνα» από τον κομμουνιστικό θίασο Θεατρική Ένωση στα 1935. Είχε τρομάξει από τον στανισλαβισκικό νατουραλισμό που κυριαρχούσε στο αμερικανικό αριστερό θέατρο. Οι παραγωγοί τον είχαν αντιπαθήσει, και τελικά είχε αποκλεισθεί από τις πρόβες. Έτσι δεν έτρεφε ψευδαισθήσεις όσον αφορά τις ευκαιρίες που είχε στα αμερικανικά θέατρα.

Μόλις έφθασε στο Σαν Πέδρο, το λιμάνι του Λος Άντζελες, ο Μπρεχτ αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη του στην κινηματογραφική βιομηχανία, όπου είχε πολυάριθμους φίλους και διασυνδέσεις. Ένας αρκετά μεγάλος αριθμός ηθοποιών, σεναριογράφων και σκηνοθετών είχαν ήδη εγκατασταθεί στο Χόλυγουντ όταν ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία, και πολλοί άλλοι είχαν καταφέρει να βρουν δουλειά και αναγνώριση μετά το 1933: ο Ερνστ Λούμπιτς ο Φριτς Λανγκ, ο Βίλχελμ Ντίτερλε, ο Μπέρτολντ Φίρτελ και η σύζυγος του Φίρτελ Σάλκα (η οποία είχε γίνει έμπιστη και κύρια σεναριογράφος της Γκρέτα Γκάρμπο), ο Πήτερ Λόρρε, η Ελίζαμπεθ Μπέργκνερ —για να αναφέρουμε λίγους από τους εξέχοντες. Και ο Λίον Φόυχτβάνγκερ, που είχε διαφύγει από την Γαλλία στα 1940, είχε ήδη καθιερωθεί ως ένας επιτυχημένος σεναριογράφος. Έτσι, ο Μπρεχτ εγκαταστάθηκε στην πρωτεύουσα του κινηματογράφου (νοικιάζοντας ένα σπίτι στην 25η Οδό αρ. 817 στην Σάντα Μόνικα• μετακόμισε σε ένα μεγαλύτερο σπίτι στην 26η Οδό αρ. 1063, τον Αύγουστο του 1942, το οποίο τελικά αγόρασε 4.500 δολλάρια)

Το βιβλίο του Τζαίημς Λάιου, που βασίζεται σε πολυάριθμες συνεντεύξεις ανθρώπων που γνώρισαν τον Μπρεχτ το ’40 και σ’ ένα πλήθος γραπτών πηγών συμπεριλαμβανομένων των αναφορών πρακτόρων της FBI για τον Μπρεχτ (που τώρα έχουν γίνει διαθέσιμα χάρις στο Διάταγμα Ελευθερίας στην Πληροφόρηση), δείχνει καθαρά ότι η αντίδραση του Μπρεχτ στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν εκείνη του ευρωπαίου διανοούμενου, του τρομαγμένου μπροστά στον υλισμό, αλλά, πάνω απ’ όλα, μπροστά στην έλλειψη πνευματικής ηγεσίας σε μια κοινωνία όπου το να είναι κανείς συγγραφέας ή ηθοποιός δεν συνεπαγόταν κανένα ιδιαίτερο κοινωνικό γόητρο, και το να έχει κανείς διαβάσει το πιο πρόσφατο μυθιστόρημα ή κοινωνιολογική διατριβή δεν ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει αποδεκτός σε έναν κύκλο «μορφωμένων» (Gebildete) ανθρώπων.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Αυτήν την εποχή η κατάσταση των γερμανών μεταναστών συγγραφέων και διανοουμένων στην Σοβιετική Ένωση είχε γίνει πραγματικά πολύ επισφαλής. Λίγοι γλίτωσαν τη σύλληψη, πολλοί εξαφανίστηκαν...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...