Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Και φυσικά, οι ευρωπαϊκές υποθέσεις ήσαν μακρινές. Τον Όκτώβριο του 1942 ο Μπρεχτ έγραψε στον παλιό του φίλο και σύμβουλο Καρλ Κορς —τον αμφισβητία γερμανό κομμουνιστή που είχε διαγραφεί από το Γερμανικό Κομμουνιστικό Κόμμα: «Η πνευματική απομόνωση εδώ είναι τεράστια. Συγκρινόμενο με το Χ[όλυγουντ],το Σβένμποργκ [η μικρή πόλη στην Δανία όπου είχε ζήσει πριν] είναι ένα κέντρο του κόσμου.»

Σε ένα γράμμα προς τον ποιητή Χ.Ρ. Χαίης (ο οποίος είχε υπογράψει μια ένορκη βεβαίωση γι’ αυτόν και μετάφραζε την ποίησή του) έγραψε: «Βρίσκομαι εδώ… σαν να είμαι στην Ταϊτή, ανάμεσα σε φοινικιές και στάρλετς. Αυτό με κάνει νευρικό».

Και μερικούς μήνες αργότερα σημείωσε στο ημερολόγιό του: «Έχω το αίσθημα ότι βρίσκομαι σε ένα ενυδρείο όπως ο Φραγκίσκος της Ασσίζης. Όπως ο Λένιν στο Prater (ή στην Oktoberfest), ή σαν ένα χρυσάνθεμο σε ένα ανθρακωρρυχείο.»

Πράγμα που σημαίνει: από την μια πλευρά είδε τον εαυτό του σαν κάποιο πολύ σοβαρό συγγραφέα, ενδιαφερόμενο για την έσχατη μοίρα του κόσμου σε ένα περιβάλλον απόλυτης μηδαμινότητας και φθηνού ηδονισμού˙ από την άλλη, σαν μια λεπτή ύπαρξη ευαίσθητη (σαν χρυσάνθεμο) σε ένα περιβάλλον ενδιαφερόμενο για τον πιο βρώμικο υλισμό. Ένιωθε να συνθλίβεται από το χαμηλό επίπεδο γούστου γύρω του. «Η φθηνή ομορφιά διαφθείρει τα πάντα», σημείωσε στο ημερολόγιό του. Όταν η γυναίκα του βρήκε κάτι όμορφα παλαιά έπιπλα μετά την εγκατάστασή τους στο μεγαλύτερο σπίτι, σημείωσε ότι στο κάτω-κάτω υπήρχε μια παράδοση σχεδίου στην Αμερική: «θαυμάσια παλιά τραπέζια με σπουδαίο σκάλισμα και χάλκινα πτυελοδοχεία που είχαν μετατραπεί σε λάμπες… Είναι φανερό πως η Αμερική ήταν κάποτε ένα έθνος με πολιτισμό…»

Η ενδεικτική λέξη εδώ είναι Kulturnation, ένας γερμανικός όρος που διαιρεί τον κόσμο σε πολιτισμένο και απολίτιστο (π.χ. οι φυλές των βαρβάρων). Έχει σημασία το ότι οι Ναζί δικαιολόγησαν την εξάλειψη των Εβραίων με το επιχείρημα —όπως δήλωσαν άνθρωποι όπως ο Σπένγκλερ ή ο Γκομπινώ— του ότι ήσαν ανίκανοι να παράγουν αυθεντική Kultur. Για τον Μπρεχτ οι Αμερικανοί ήσαν καθαρά εξ ίσου έξω από τον κύκλο εκείνων των κοινωνιών που μπορούσαν να παράγουν «υψηλό πολιτισμό». Το Χόλυγουντ γι’αυτόν έγινε ο τόπος όπου ο υψηλός πολιτισμός εκδίδετο στον Μαμωνά.

Παρ’ όλα αυτά έπρεπε να βγάλει το ψωμί του. Ο Μπρεχτ έγραψε αναρίθμητα σενάρια ταινιών και κατάφερε ακόμη να πουλήσει ένα απ’ αυτά, με την βοήθεια του Φριτς Λανγκ, έναν παλιό γνωστό από το Βερολίνο και τώρα εξαίρετο σκηνοθέτη σ’ ένα στούντιο του Χόλυγουντ. Η ταινία «Hangmen Also Die» γυρίστηκε˙ όμως το αρχικό σενάριο του Μπρεχτ ξαναγράφτηκε. Όταν το όνομά του ως ενός από τους σεναριογράφους δεν εμφανίστηκε στην οθόνη, ο Μπρεχτ υπόβαλε το ζήτημα στην διαιτησία της Ένωσης Σεναριογράφων, αλλά δεν κατάφερε να διεκδικήσει τα δικαιώματά του.

Δύο μέρες μετά το Περλ Χάρμπορ ο Μπρεχτ πρόσφερε τις υπηρεσίες του στο πολεμικό έργο των Ηνωμένων Πολιτειών. Γράφοντας στον Άρτσιμπαλντ Μακ Λης στις 9 Δεκεμβρίου 1941, είπε (το γράμμα είναι στα αγγλικά): «Μετά την Οδύσσειά μου έφτασα με την οικογένειά μου σ’ αυτήν τη χώρα πέρυσι το καλοκαίρι. Έλαβα τα πρώτα χαρτιά μου δυνάμει μιας βίζας μεταναστεύσεως. Κατά τους πρώτους λίγους μήνες ήμουν απασχολημένος με την εγκατάστασή μου. Τώρα που αυτή η χώρα βρίσκεται κι αυτή σε εμπόλεμη κατάσταση, ανυπομονώ να δώσω τη μικρή μου μάχη κατά των ναζί, της μάστιγας του κόσμου… Γνωρίζοντας καλά την Γερμανία, νιώθω έντονα ότι έφθασε η ψυχολογική στιγμή για να αναγγείλω από εδώ κατ’ ευθείαν στην Γερμανία την αλήθεια, που μπορεί εύκολα να ενεργήσει σαν ένα έναυσμα για επανάσταση στην επερχόμενη ώρα απελπισίας. Έχω επίγνωση ότι μια τέτοια ανάληψη ευθύνης θα μπορούσε να αποδειχθεί μπούμεραγκ αν δεν την χειρισθώ έξυπνα. Ευχαρίστως θα συμμετάσχω σε τέτοιο έργο. Νομίζω πως ξέρεις ότι θα μπορούσα να φανώ χρήσιμος».

Από το καταφύγιο του στην Δανία ο Μπρεχτ είχε συνεισφέρει τακτικά αντιναζιστικά ποιήματα και μονόπρακτα στον Ραδιοφωνικό σταθμό της Μόσχας. Τώρα ήθελε να κάνει το ίδιο με την Φωνή της Αμερικής. Αλλά η αίτησή του δεν εγκρίθηκε. Από την άλλη πλευρά, η ερωμένη του, η Δανή ηθοποιός Ρουθ Μπέρλοου (που είχε εγκαταλήψει την καριέρα της και τον σύζυγό της για να τον ακολουθήσει στην εξορία), βρήκε δουλειά στην Δανέζικη υπηρεσία της Φωνής της Αμερικής και μετακόμισε στην Νέα Υόρκη. Αυτό, στα επόμενα χρόνια, οδήγησε σε διάφορες μακρές επισκέψεις του Μπρεχτ στην Ανατολική Ακτή, και σε μια σειρά συναισθηματικών κρίσεων με την Μπέρλοου η οποία ισχυριζόταν ότι ο Μπρεχτ είχε υποσχεθεί ν’ αφήσει την γυναίκα του, Ελέν Βάΐγκελ, όταν αποφάσισε να πάει μαζί του. Η Μπέρλοου έμεινε έγκυος από τον Μπρεχτ, έχασε το παιδί της, και κλείστηκε για ένα διάστημα σε ένα σανατόριο ψυχιατρικών διαταραχών. Τα λίγα δημοσιευμένα γράμματα από την πλούσια αλληλογραφία μαζί της —ο Μπρεχτ της έγραφε σχεδόν κάθε μέρα για χρόνια— δείχνουν πόσο πιεστική ήταν η κατάσταση εκείνη τήν εποχή.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Και φυσικά, οι ευρωπαϊκές υποθέσεις ήσαν μακρινές. Τον Όκτώβριο του 1942 ο Μπρεχτ έγραψε στον παλιό του φίλο και σύμβουλο Καρλ Κορς —τον αμφισβητία γερμανό...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...