Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Η Ρουθ Μπέρλοου ενεργούσε σαν ένα είδος καλλιτεχνικού πράκτορα του Μπρεχτ στην Νέα Υόρκη. Ένα πλήθος έργων που δοκίμασε να προωθήσει εκεί σχεδόν πέτυχαν. «Ο Καυκασιανός Κύκλος με την Κιμωλία» γράφτηκε για την αυστριακή ηθοποιό Λουίζ Ράινερ, η οποία είχε κάνει τεράστια επιτυχία και είχε κερδίσει ένα Όσκαρ ως Κινέζα σύζυγος στην κινηματογραφική έκδοση του «The Good Earth» της Περλ Μπακ. Ήθελε να εκμεταλλευθεί την επιτυχία της σε ρόλους με μια Ανατολική χροιά και είχε ζητήσει από τον Μπρεχτ να γράψει ένα θεατρικό έργο γι’ αυτήν. Ο Ου. Χ. Ώντεν είχε πεισθεί να συνεργαστεί στην μετάφραση. Όμως, τελικά, το σχέδιο για να ανεβεί το έργο στο Μπροντγουαίη δεν πέτυχε. Η ιστορία ήταν πολύ όμοια με εκείνη ενός προσχεδίου το οποίο αρχικά προοριζόταν για θεατρικό μιούζικαλ με την συμπαραγωγή του Κουρτ Βάϊλ, «Ο Σβέϊκ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο». Κι εδώ επίσης υπήρχε μεγάλο πρόβλημα με την μετάφραση, και διαφωνίες με τους αμερικανούς παραγωγούς. Μία παραγωγή μιας σειράς σύντομων μονόπρακτων του Μπρεχτ για την ζωή του Χίτλερ στην Γερμανία, «Η ιδιωτική ζωή του Κυρίου Ράτσα», πραγματικά ανέβηκε στην Νέα Υόρκη, αν και όχι στο Μπροντγουαίη. Αλλά και εδώ υπήρχαν μεγάλες δυσκολίες. Αρχικά επρόκειτο να το σκηνοθετήσει ο Έρβιν Πισκάτορ, όμως οι ιδέες του συγκρούστηκαν με του Μπρεχτ• και τελικά κλήθηκε να το αναλάβει ο Μπέρτολντ Φίρτελ την τελευταία στιγμή. Την εποχή της πρεμιέρας του έργου στην αίθουσα του City College στην 23η Οδό, ο Χίτλερ είχε αυτοκτονήσει στο οχυρό Βερολίνο, και το έργο είχε χάσει τον Raison d’ Ệtre του. Μόνο το 1947 ο Μπρεχτ σημείωσε επιτυχία με το έργο του «Η Ζωή του Γαλιλαίου», μεταφρασμένο με την συνεργασία του Τσαρλς Λώτον. Η πρεμιέρα δόθηκε στο Χόλλυγουντ το καλοκαίρι του 1947, σε σκηνοθεσία Τζόζεφ Λόουζυ, και μεταφέρθηκε στην Νέα Υόρκη στα τέλη του φθινοπώρου. Όμως, την εποχή που η νεοϋορκέζικη παραγωγή άρχισε να παίζεται ο Μπρεχτ είχε ήδη φύγει από την Αμερική.

Κατά τις συναλλαγές του με τους ανθρώπους του αμερικανικού θεάτρου —καθώς αναφέρει ο Τζαίημς Λάϊον με επαρκείς αποδείξεις —ο Μπρεχτ έδειχνε ασυμβίβαστος σε σημείο αλαζονείας. Όταν ο Χάρολντ Κλέρμαν, δραματικός κριτικός και σκηνοθέτης του θεάτρου και ένας από τους ιδρυτές του Group Theatre, προσφέρθηκε να σκηνοθετήσει τον «Γαλιλαίο» στο Μπροντγουαίη, ο Μπρεχτ τον απέκρουσε με αγένεια: «Μετά την άφιξη του Μπρεχτ στην Νέα Υόρκη στα τέλη Σεπτεμβρίου 1946, ο Κλέρμαν και ο Ελίας Καζάν τον επισκέφτηκαν… Ο Κλέρμαν ήλπιζε να πείσει τον συγγραφέα να του αναθέσει την παραγωγή και σκηνοθεσία του έργου, με τον Καζάν σαν συμπαραγωγό. Ο Κλέρμαν θυμάται την συνομιλία και πως ο Μπρεχτ απότομα τον απέρριψε. Διαβεβαίωσα τον Μπρεχτ για τον ενθουσιασμό μου με το έργο και ενίσχυσα την παράκλησή μου λέγοντας πως όπου δεν καταλάβαινα την σκηνοθεσία του θα ήμουν ευτυχής αν με καθοδηγούσε.»

Η απάντηση του Μπρεχτ ήταν ένα κατηγορηματικό «Όχι! Καλύτερα να το αναθέσω σε έναν διευθυντή τσίρκου», συνέχισε. «Είσαι στανισλαβισκιανός και δεν μπορείς να καταλάβεις πως να προσεγγίσεις το έργο μου.»

Ακούγοντας αυτό βρυχήθηκα, «Το όνομά μου είναι Κλέρμαν!»

Αλλά μου ανταπέδωσε τον βρυχηθμό, αν είναι δυνατόν, με μεγαλύτερη δύναμη. «Δεν καταλαβαίνεις, κανείς δεν καταλαβαίνει, ακόμη και ο Πισκάτορ δεν καταλαβαίνει… θα προσπαθήσεις να φτιάξεις ‘ατμόσφαιρα’. Εγώ δεν θέλω ατμόσφαιρα. Θα φτιάξεις ‘διάθεση’. Δεν θέλω διάθεση».

Άρχισα να ξεφωνίζω με όλη μου τη δύναμη:… «Πες μου τι ζητάς, και θα ακολουθήσω τις οδηγίες σου»… Ο Καζάν δεν έβγαλε λέξη…».

Αυτό το επεισόδιο, το οποίο ο Λάϊον παραθέτει από τα απομνημονεύματα του Κλέρμαν, δείχνει ότι ο Μπρεχτ αντιμετώπιζε ακριβώς τον ίδιο τύπο καλλιτεχνικό-ιδεολογικής αντίθεσης που είχε αντιμετωπίσει στην Σοβιετική Ένωση όπου ο Στανισλάβσκυ είχε ανεβεί από τον Στάλιν και τον Ζντάνοφ στην θέση του επίσημου πρότυπου και οδηγού του θεάτρου. Ό,τι ήσαν για τον Λούκατς ο Μπαλζάκ, ο Ουώλτερ Σκοτ και το μυθιστόρημα του 19ου αιώνα, έγινε και ο νατουραλισμός του Στανισλάβκσυ για την επίσημη γραμμή του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού» στο θέατρο. Κατά ειρωνεία της μοίρας, χάρις στην επίδραση των ρώσων αντιμπολσεβίκων μεταναστών ηθοποιών, οι αμερικανοί σκηνοθέτες και ηθοποιοί, στερούμενοι πρωτοτυπίας, ακολούθησαν ακριβώς την αισθητική και τις μεθόδους του θεάτρου του Στανισλάβσκυ που είχαν γίνει το πρότυπο. Αν οι απόψεις του Χίτλερ για τον εξπρεσιονισμό ήσαν ένα ακριβές πανομοιότυπο των απόψεων του Στάλιν, η κατεστημένη γραμμή στο αμερικανικό θέατρο «τέχνης» αρκετά περίεργα, απηχούσε ακριβώς την επίσημη σοβιετική άποψη.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Η Ρουθ Μπέρλοου ενεργούσε σαν ένα είδος καλλιτεχνικού πράκτορα του Μπρεχτ στην Νέα Υόρκη. Ένα πλήθος έργων που δοκίμασε να προωθήσει εκεί σχεδόν πέτυχαν. «Ο...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...