Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Στην Σοβιετική Ένωση οι γερμανοί εξόριστοι συγγραφείς και διανοούμενοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν κόσμο δολοπλοκίας, υποψίας και σάπιας γραφειοκρατίας, ενώ είχαν πάει εκεί με την προσδοκία ότι θα έμπαιναν στον κόσμο της ουτοπικής φιλίας και του φωτός, της εκπλήρωσης όλων των ονείρων τους για την ανθρωπιστική τελειότητα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Μπρεχτ και οι συνεξόριστοί του συνάντησαν έναν κόσμο εξ ίσου ξένο και ενοχλητικό: μια χώρα εντελώς ανίδεη για το γόητρο που απολάμβαναν οι διανοούμενοι στην Ευρώπη και χωρίς επίγνωση της υποχρέωσης να τους τιμήσουν.

Στα τελευταία χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης η Σοβιετική Ένωση είχε ένα συνεχώς αυξανόμενο κύρος μεταξύ των γερμανών αριστερών διανοούμενων. Η εκτεταμένη προπαγάνδα και η εκδοτική αυτοκρατορία του Βίλλι Μύντσενμπεργκ και η παραγωγή εκδοτικών οίκων όπως οι Εκδόσεις Μαλίκ, μαζί με τις πολύ επιτυχείς περιοδείες των σοβιετικών θεάτρων (το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας, οι θίασοι των Μέγιερχολντ και Τάϊροβ), καθώς επίσης και το τεράστιο γόητρο που απελάμβαναν οι σοβιετικοί σκηνοθέτες του κινηματογράφου όπως ο Αϊζενστάϊν, ο Πουντόφκιν και ο Βερτώφ, είχαν κερδίσει πολλούς καλλιτέχνες και συγγραφείς. Ο Πισκάτορ και ο Μπρεχτ, ο Γκέοργκ Γκρος και ο Άλφρεντ Ντέμπλιν, ο Χάινριχ Μαν και ο Άρνολντ Τσβάίχ ήσαν μεταξύ εκείνων που θεωρούσαν την Σοβιετική Ένωση σαν ένα πυρσό ελευθερίας και ανθρωπισμού μέσα σ’ έναν σκοτεινό κόσμο.

Ας μην απορούμε λοιπόν που μετά τον εμπρησμό του Ράϊχσταγκ (27 Φεβρουαρίου 1933), όταν οι Ναζί άρχισαν να συλλαμβάνουν και να θέτουν υπό περιορισμό τους αντιπάλους τους και άρχισε η έξοδος των συγγραφέων, πολλοί έτρεφαν μεγάλες ελπίδες ότι θα υπήρχε συμπαράσταση και καθοδήγηση από την σοβιετική πλευρά. Ο Μπρεχτ, στην αρχή, είχε ελπίσει πως η Σοβιετική Ένωση θα άρπαζε την πρωτοβουλία να κερδίσει, πολιτικοποιήσει και ριζοσπαστικοποιήσει τους πολλούς ανένταχτους φιλελεύθερους εξόριστους καθώς τριγύριζαν στην Πράγα και την Βιέννη, την Ζυρίχη και το Άμστερνταμ ψάχνοντας για τόπους διαμονής και σταθερούς πόρους ζωής. Αλλά ούτε η καθοδήγηση ούτε η ηγεσία των λογίων ενδιέφερε το Κομμουνιστικό Κόμμα, ή την Σοβιετική Ένωση. Έχοντας βρει το δικό του καταφύγιο στην Δανία, ο Μπρεχτ γράφει —στις 28 Ιουνίου 1933— στον φίλο του, κομμουνιστή ποιητή (και πρωτοπόρο) του εξπρεσσιονισμού Γιοχάννες Ρ. Μπέχερ, ότι στην Πράγα, την Βιέννη, την Ζυρίχη, το Παρίσι και το Λουγκάνο είχε «… συναντήσει παντού την μεγαλύτερη δυνατή έλλειψη θάρρους, τον υψηλότερο βαθμό σύγχυσης. Ξεκομμένοι από το προλεταριάτο, όλο και περισσότερο απασχολημένοι μόνο με την απόκτηση του επιούσιου (πράγμα που είναι δυνατόν μόνο κάνοντας συμβιβασμούς σε όλα τα βασικά θέματα) και, επί πλέον, διασκορπισμένοι σε πολύ απομακρυσμένες μεταξύ τους πόλεις, οι προλεταριακοί συγγραφείς θα δυσκολευτούν πάρα πολύ να συνεχίσουν την επαναστατική τους δραστηριότητα. Ήδη σχεδιάζουν άκακα παιδικά βιβλία, «καμουφλαρισμένα» μυθιστορήματα για μπουρζουάδες εκδότες και φτηνές κινηματογραφικές ταινίες για μπουρζουάδικες εταιρείες, κ.λπ.

»Οι αριστεροί μπουρζουάδες συγγραφείς, γενικά, βολεύονται σε μια μακρά περίοδο εξορίας, και ακόμη, ίσως, προσπαθούν να εξετάσουν την δυνατότητα επιστροφής. Δεν έχουν μια συγκεκριμένη άποψη για τον αγώνα κατά του φασισμού. Δεν τους προσφέρουμε μια τέτοια άποψη με το να δανειζόμαστε απλώς πότε-πότε τα ονόματά τους. [ΣτΜ για υπογραφές σε υπομνήματα. Και όμως, ακριβώς το γεγονός ότι τουλάχιστον σε μερικές περιπτώσεις, αισθάνονται την έλλειψη άποψης και έχουν επίγνωση της ηττοπάθειάς τους, θα μας έδινε μια πραγματική ευκαιρία μ’ αυτούς• μια ευκαιρία που θα υπάρχει όμως για ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.»

Πολλοί από τους κομμουνιστές συγγραφείς που θεωρούσαν πάντα την Σοβιετική Ένωση ως «την πατρίδα όλων των αληθινών σοσιαλιστών» ήλπιζαν ότι θα τους δινόταν καταφύγιο και δουλειά εκεί. Αλλά σύντομα έγινε σαφές ότι οι άδειες εισόδου σ’ αυτό το προπύργιο του αντιφασισμού ήταν τόσο δύσκολο ν’ αποκτηθούν, όσο και οι άδειες για πολλές άλλες χώρες που, εκείνη την εποχή, ισχυρίζονταν ότι η μαζική ανεργία και η παγκόσμια κρίση τις ανάγκαζαν να μη δέχονται μεγάλους αριθμούς προσφύγων που έψαχναν για δουλειά.

Ο Νταίηβιντ Πάϊκ παραθέτει ενα άρθρο στην Die Neue Weltbuhne (διάδοχο της πρωτοπόρου εβδομαδιαίας αριστερής εφημερίδας του Βερολίνου που έβγαινε στην Πράγα) που ρωτούσε ευθέως γιατί, στην Σοβιετική Ένωση, «δεν μπορούσε να βρεθεί χώρος για αρκετές χιλιάδες των οποίων οι ζωές και η ελευθερία έπρεπε ακόμη να σωθούν από τα νύχια του φασισμού…».






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Στην Σοβιετική Ένωση οι γερμανοί εξόριστοι συγγραφείς και διανοούμενοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν κόσμο δολοπλοκίας, υποψίας και σάπιας γραφειοκρατίας, ενώ είχαν πάει εκεί με την...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...