Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Στα πρώτα χρόνια της μετανάστευσής του, ο Μπρεχτ είχε μοιραστεί διάφορα καταλύμματα με την Βαλτράουτ Νίκολας και τον Έρνστ Ότβαλτ. Ο Ότβαλτ είχε φύγει στην Σοβιετική Ένωση˙ τον Νοέμβριο του 1936 συνελήφθη. Ο Μπρεχτ πρέπει να το έμαθε πολύ σύντομα, κι όμως τρεις μήνες αργότερα, στις αρχές Φεβρουαρίου του 1937, έγραφε στον Μπέρναρντ φον Μπρεντάνο, έναν άλλο φίλο που είχε αρχίσει να απογοητεύεται με τον κομμουνισμό: «Άκουσα ότι λέγεται πως ο Ότβαλτ έχει συλληφθεί, αλλά δεν άκουσα απολύτως τίποτε άλλο εκτός απ’ αυτό. Κι ακόμη αυτό το νέο προέρχεται αποκλειστικά από μπουρζουάδικες εφημερίδες. Εγώ προσωπικά έχω να επικοινωνήσω μαζί του χρόνια. Από την πλευρά μου, θεωρώ ακόμη το κόμμα των Μπολσεβίκων βαθειά αγκυστρωμένο στο ρωσικό προλεταριάτο και αισθάνομαι ότι η ρωσική οικονομία ασχολείται με ένα σπουδαίο επαναστατικό προτσές…»

Με άλλα λόγια: «ας ελπίσουμε ότι το νέο για την σύλληψη ενός από τους καλύτερους φίλους μου είναι ψευδές, αλλά αν δεν είναι, νομίζω ακόμη ότι τα επαναστατικά γεγονότα στην Ρωσία είναι περισσότερο σημαντικά από την εξάλειψη μιας αθώας ζωής…».

Όταν το μπλεγμένο άτομο ήταν κάποιος πολύ στενώτερός του από ότι ένας απλώς ομοϊδεάτης συγγραφέας που είχε αγωνιστεί μαζί του για την πρωτοποριακή λογοτεχνία κατά των φιλισταίων του Κόμματος, οι διαστρεβλώσεις του Μπρεχτ γίνονταν ακόμη πιο οδυνηρές. Ένα τέτοιο άτομο ήταν η ηθοποιός Καρόλα Νέχερ, με την οποία είχε μια μακρά και φλογερή ιστορία στο Βερολίνο, μέχρι που εκείνη ερωτεύτηκε έναν Ρώσο διπλωμάτη, έγινε μια θερμή κομμουνίστρια, και μετανάστευσε στην Σοβιετική Ένωση με τον σύζυγό της. Στο αποκορύφωμα της τρομοκρατίας του Στάλιν η Νέχερ συνελήφθη. Ο φίλος και συνεργάτης του Μπρεχτ από την εποχή που ζούσε στο Μόναχο, ο επιτυχημένος μυθιστοριογράφος Λίον Φόυχτβάνγκερ, είχε προσκληθεί στην Σοβιετική Ένωση για ν’ αντικρούσει την άσχημη εντύπωση που είχε κάνει στους δυτικούς διανοούμενους η καταγγελία του Αντρέ Ζιντ για έλλειψη ελευθερίας στη χώρα. Ο Φόυχτβάνγκερ, ο οποίος μετά την επιστροφή του στη Γαλλία διένειμε ένα βιβλίο που εγκωμίαζε την δικαιοσύνη στις δίκες της Μόσχας, ήταν γνωστό ότι είχε προαχθεί σε υψηλές θέσεις και ότι είχε συναντηθεί με τον ίδιο τον Στάλιν. Τον Μάϊο του 1937 ο Μπρεχτ του έγραψε: «… μήπως θα μπορούσες να κάνεις κάτι για την Νέχερ η οποία λέγεται ότι έχει συλληφθεί στην Μόσχα; Δεν γνωρίζω, παρ’ όλα αυτά το λόγο˙ όμως δεν την θεωρώ σαν άτομο που θα αντιπροσώπευε μια ιδιαίτερη απειλή για την υπόσταση της Σοβιετικής Ένωσης. Ίσως έμπλεξε από κάποια γυναικεία ιστορία. Εν πάση περιπτώσει είναι ένα ανθρώπινο ον με κάποια αξία, και δεν ξέρω εάν γνωρίζεις ότι εκεί πέρα δεν έχει καμιά πραγματική ευκαιρία να δείξει τι μπορούσε να κάμει. Αν μπορούσες να ρωτήσεις γι’ αυτήν, θα της έκανε πολύ καλό. Εγώ προσωπικά δεν μπορούσα να πάρω μια απάντηση στις ερωτήσεις μου από κανέναν, πράγμα το οποίο είναι κάτι που δεν εκτιμώ καθόλου…».

Υπάρχει αγωνία στο γράμμα του καθώς και ειρωνεία. Αντιλαμβάνεται κανείς τον βαθμό θυμού που κρύβεται πίσω από την επίδειξη πίστης στο κόμμα, καθώς και τον φόβο μήπως μπλεχτεί και ο ίδιος. Λίγες εβδομάδες μετά, τον Ιούνιο του 1937, ο Μπρεχτ έστειλε νέες παρακλήσεις στον Φόυχτβάνγκερ: «Αγαπητέ Δόκτορ, βλέπεις καμμία δυνατότητα να πάρεις πληροφορίες για την Νέχερ από την γραμματεία του Στάλιν; Στην τόσο δικαιολογημένη δραστηριότητα που έχει τώρα αναληφθεί από την ΕΣΣΔ για την εξουδετέρωση των οργανώσεων του Γκαίμπελς, είναι φυσικό πότε – πότε να γίνονται λάθη. Γνωρίζεις ότι ο Γκόρκι έχει μεσολαβήσει μερικές φορές για καλλιτέχνες και επιστήμονες. Εάν πραγματικά η Νέχερ συμμετείχε σε προδοτικές δραστηριότητες δεν μπορούμε να την βοηθήσουμε˙ αλλά αν αναλογιστούμε το μεγάλο καλλιτεχνικό ταλέντο της, θα καταφέρναμε να επισπεύσουμε την δίκη και να διαλευκάνουμε την υπόθεσή της χωριστά (πράγμα που, λαμβάνοντας υπ’ όψιν την φήμη που απολαμβάνει στην Γερμανία, Τσεχοσλοβακία και Ελβετία θα ήταν χρήσιμο και για την Σοβιετική Ένωση). Μία απλή (όχι δημόσια) ζήτηση πληροφοριών, ίσως απλώς τονίσει την καλλιτεχνική σπουδαιότητά της χωρίς να δυσχεράνει το έργο των οργάνων της δικαιοσύνης. Θα ήταν, μολαταύτα, σημαντικό για μένα αν διαπραγματευόσουν αυτήν μου την παράκληση με εχεμύθεια, καθώς ούτε θέλω να προκαλέσω οποιαδήποτε υποψία κατά των πράξεων της Σοβιετικής Ένωσης, ούτε επιθυμώ να δώσω σε ορισμένους την ευκαιρία να εκδηλώσουν κάτι τέτοιο εναντίον μου…».






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Στα πρώτα χρόνια της μετανάστευσής του, ο Μπρεχτ είχε μοιραστεί διάφορα καταλύμματα με την Βαλτράουτ Νίκολας και τον Έρνστ Ότβαλτ. Ο Ότβαλτ είχε φύγει στην...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...