Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Έτσι, ο Μπρεχτ δοκίμασε να περάσει μέσα από ένα πραγματικό ναρκοπέδιο αλληλοσυγκρουόμενων σκέψεων: η επιθυμία να βοηθήσει την πρώην ερωμένη του ερχόταν σ’ αντίθεση με τον φόβο του να φανεί ότι αμφιβάλει για την δικαιοσύνη των αρχών, σε μια υπόθεση για την οποία γνώριζε ότι έκαναν λάθος —και ερχόταν σ’ αντίθεση με τον ακόμη μεγαλύτερο φόβο του ότι κάποιος μπορεί να μάθαινε για τις προσπάθειές του να επέμβει στην σοβιετική δικαιοσύνη και να χρησιμοποιούσε αυτό το γεγονός για να τον δυσφημίσει στο σταλινικό καθεστώς.

Φυσικά, η επέμβαση του Φόυχτβάνγκερ, η οποία χωρίς αμφιβολία έγινε, ήταν άκαρπη. Στο τέλος του Νοέμβρη, όταν ο Φόυχτβάνγκερ είχε ήδη επιστρέψει στη Γαλλία, ο Μπρεχτ προσπάθησε να εξασφαλίσει την βοήθειά του ξανά: «… τι μπορούμε πραγματικά να κάνουμε για την άμοιρη Κ[αρόλα] Ν[έχερ]; Δεν ξέρω εάν ο Κ., όταν επιστρέψει, θα μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτήν μόλις φθάσει από το εξωτερικό θα είναι πολύ απασχολημένος. Ίσως θα μπορούσες εσύ σε τελική ανάλυση, να στείλεις ένα τηλεγράφημα; Αν έχει κριθεί ένοχη, αυτό βεβαίως δεν θα έχει γίνει χωρίς επαρκή απόδειξη για το παράπτωμά της• όμως εκεί πέρα δεν υποστηρίζουν την άποψη ότι «μια λίμπρα έγκλημα» αξίζει «μια λίμπρα τιμωρία»• θέλουν μόνο να προστατεύσουν το σοβιετικό κράτος• σ’ αυτήν την περίπτωση οι μη Ρώσοι μπορεί να απελαθούν; Είναι ακόμη ένα πολύτιμο ανθρώπινο ον, μια μεγάλη ηθοποιός. Σε επιστήμονες που βρέθηκαν ένοχοι (όπως ο Ραμσίν) έχει, πολύ σωστά, δοθεί μια ευκαιρία να συνεχίσουν το έργο τους. Αυτό δεν μπορεί να γίνει με την Ν. εκεί πέρα, γιατί δεν μπορεί να παίξει θέατρο στα ρωσικά. Όμως θα μπορούσαμε κάτι να κάνουμε…».

Έτσι ο Μπρεχτ προσκολλήθηκε, απελπισμένα, σε μια συνεχή πίστη στην παλιά γραμμή προπαγάνδας του μπολσεβικισμού ότι οι εγκληματίες στην Σοβιετική Ένωση δεν τιμωρούνταν πραγματικά, αλλά θεραπεύονταν από την κοινωνική ασθένειά τους —μια ιδεαλιστική αντίληψη που είχε θαφτεί σχεδόν αμέσως μέσα στον τρόμο του εμφύλιου πολέμου και της αναγκαστικής κολλεκτιβοποίησης.

Πρόσθετη και ιδιαίτερα τραγική ειρωνεία είναι το γεγονός ότι το ανώτερο στέλεχος του Κόμματος, Μιχαήλ Κολτσώφ, ο Κ. της επιστολής του Μπρεχτ (συντάκτης της Πράβδα και ανώτερος υπάλληλος της Ένωσης Λογοτεχνών, υπεύθυνος για τους αλλοδαπούς συγγραφείς, συνελήφθη και ο ίδιος μετά την επιστροφή του στην Σοβιετική Ένωση από την Γαλλία και Ισπανία, και κανείς δεν έμαθε ποτέ για την τύχη του. Ο Μπρεχτ είχε εκτιμήσει πολύ την βοήθειά του κατά τις σύντομες επισκέψεις του στην Σοβιετική Ένωση παλαιότερα, και είχε φιλικές σχέσεις με την μη νόμιμη σύζυγο του Κολτσώφ, την Μαρία Όστεν, μια Γερμανίδα που εκείνη την εποχή διηύθυνε το γραφείο του λογοτεχνικού περιοδικού Das Wort στο Παρίσι. (Το περιοδικό έβγαινε στην Μόσχα για να προπαγανδίσει στο λογοτεχνικό κοινό το Λαϊκό Μέτωπο• ο Μπρεχτ στην Δανία και ό Φόυχτβάνγκερ στην Γαλλία ήσαν ανταποκριτές.) Στο τέλος του 1938 ή τις αρχές του 1939, ο Μπρέχτ έγραψε ένα γεμάτο ανησυχία γράμμα στην Μαρία Όστεν: «Αγαπητή Μαρία, όσα μου έγραψες για τον Κολτσώφ με έχουν φοβίσει πολύ. Δεν είχα ακούσει τίποτα. Tώρα λέγεται ότι γράφτηκαν φήμες στις Εφημερίδες της Κοπεγχάγης πως έχει συλληφθεί. Ελπίζω ολόψυχα ότι αυτές οι φήμες δεν θα επιβεβαιωθούν. Σε παρακαλώ, ενημέρωσέ με αν μάθεις κάτι πιο ακριβές, ή οτιδήποτε τέλος πάντων. Δεν μπορώ να φανταστώ τι θα μπορούσε να είχε κάμει. Πάντοτε τον θεωρούσα ως έναν ακούραστο εργάτη για την Σοβιετική Ένωση. Γνωρίζεις καθόλου για τι πράγμα κατηγορείται;».

Η Μαρία Όστεν, ήταν ακόμη στο Παρίσι, και ήθελε να επιστρέψει στην Σοβιετική Ένωση για να προσφέρει κάποια βοήθεια στον Κολτσώφ. Ο Νταίηβιντ Πάϊκ εξηγεί τι συνέβη όταν πήγε στο σπίτι του θετού της —και του Κολτσώφ— γιου, Χιούμπερτ Λούτσε (τον είχαν υιοθετήσει όταν ήσαν στο Σάαρ κατά την διάρκεια της καμπάνιας για το δημοψήφισμα του 1935. Η Όστεν και ο Κολτσώφ είχαν εγκωμιασθεί πολύ στον σοβιετικό τύπο για την υιοθεσία του παιδιού των φτωχών ανθρακωρύχων στο Σάαρ και είχαν δημοσιεύσει ακόμη και ένα βιβλίο για τη ζωή του στον σοβιετικό παράδεισο με τον τίτλο «Ο Χιούμπερτ στην Χώρα των θαυμάτων». Μόλις η Όστεν βρέθηκε στην πόρτα του διαμερίσματος του Χιούμπερτ έχοντας μαζί της έναν άλλον υιοθετημένο γιο, τον Χοσέ (ένα πεντάχρονο ισπανό ορφανό πολέμου), ο Χιούμπερτ και η νεαρή σύζυγος του «…αρνήθηκαν να τους δεχτούν. Υπήρχαν (ο Χιούμπερτ είπε στην Όστεν) κοινωνικά ενδιαφέροντα που υποσκίαζαν τα προσωπικά ενδιαφέροντα ενός μέλους της Κομσομόλ) και δεν είχε σκοπό να κηλιδώσει το όνομά του. Τότε μίλησε η γυναίκα του Χιούμπερτ, και είπε στην Όστεν ότι προσωπικά την εκτιμούσαν, αλλά είχαν μόλις αρχίσει την ζωή τους. Με άλλα λόγια, ο Χιούμπερτ αρνήθηκε να έχει οποιαδήποτε σχέση με την μητέρα του, εξ αιτίας της σχέσης της με τον Κολτσώφ.»






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Έτσι, ο Μπρεχτ δοκίμασε να περάσει μέσα από ένα πραγματικό ναρκοπέδιο αλληλοσυγκρουόμενων σκέψεων: η επιθυμία να βοηθήσει την πρώην ερωμένη του ερχόταν σ’ αντίθεση με...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...