Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Ο Μπρεχτ πέρασε από την Σοβιετική Ένωση τον Μάιο του 1941, πηγαίνοντας στο Βλαδιβοστόκ όπου πήρε το τελευταίο πλοίο για την Καλιφόρνια πριν οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Σοβιετική Ένωση. Η Μαρία Όστεν ήταν μεταξύ των στενώτερων συνεργατών του κατά την παραμονή του στην Μόσχα. Η παρέα του Μπρεχτ, αποτελούμενη από την σύζυγό του, την γραμματέα και ερωμένη του Μάργκρητ Στεφίν, την άλλη ερωμένη του Ρούθ Μπέρλου, και τα δυό του παιδιά, αναγκάστηκαν να διακόψουν το ταξίδι τους διότι η Στέφιν, σοβαρά άρρωστη με φυματίωση, είχε μια κατάπτωση. Τελικά, αφού η Στέφιν δεν κατάφερε να καλυτερεύσει, την άφησαν στο νοσοκομείο, στις φροντίδες της Μαρίας Όστεν.

Στις 30 Μαΐου 1941, την παραμονή της αναχώρησής του από την Μόσχα, ο Μπρεχτ άφησε οδηγίες σ’ έναν ανώτερο σοβιετικό υπάλληλο της Ένωσης Λογοτεχνών, τον Μιχαήλ Απλετίν: «… εάν η συντρόφισσα Στεφίν πεθάνει, θα σε παρακαλούσα για τα ακόλουθα:

1. Να μου σταλούν τα πιστοποιητικά της κι ένα πιστοποιητικό θανάτου.

2. Να μου φυλάξεις τα χειρόγραφα (σφραγισμένα και μη) και τις φωτογραφίες και τα γράμματα που έχει στην κατοχή της.

3. Να μου στείλεις τα χρήματα τα οποία δανείστηκα γι’ αυτήν.

4. Να πάρεις από τις αποσκευές της τα αγαλματίδια και τους ελέφαντες καθώς επίσης και την ταξιδιωτική σκακιέρα και να μου τα φυλάξεις. Ό,τιδήποτε άλλο θα μπορούσε να δοθεί στην συντρόφισσα Μαρία Όστεν για να το μοιράσει.

5. Να καταθέσεις ό,τι θα απομείνει από το ποσό ρουβλίων που αφήνω, στον λογαριασμό ταμιευτηρίου του Λίον Φόυχτβάνγκερ.

6. Η Μαρία Όστεν υποσχέθηκε να παραγγείλει ένα γύψινο εκμαγείο του προσώπου της Στεφίν, αν πεθάνει. Σε παρακαλώ φύλαξέ μου το…».

Ο Πάϊκ συνεχίζει την ιστορία: «Την πέμπτη Ιουνίου η Όστεν τηλεγράφησε στον Μπρεχτ την είδηση του θανάτου της Στεφίν και πιθανώς συνελήφθη πριν το τέλος του μηνός. Είχε πρόσφατα πάρει την σοβιετική υπηκοότητα, η οποία ήταν προϋπόθεση για την καταδίκη της. Το πότε όμως συνελήφθη και πότε πέθανε είναι άγνωστο. Ούτε είχε διαλευκανθεί τι απέγινε ο Χοσέ…»

Η Καρόλα Νέχερ επίσης χάθηκε στην Σοβιετική Ένωση, παρά τις προσπάθειες του Μπρεχτ και του Φόυχτβάνγκερ να την βοηθήσουν. Εδώ επίσης ο Πάϊκ περιγράφει τα γεγονότα: «… Η Νέχερ συνελήφθη και κατηγορήθηκε ότι μετέφερε μηνύματα στη Μόσχα για τον “τροτσκιστή” Βόλενμπεργκ. Ενώ ήταν ακόμη στην φυλακή Λιουμπιάνκα, είχε κόψει τις φλέβες της σε μια προσπάθεια να αυτοκτονήσει. Κατά την φυλάκισή της βασανίστηκε κλεισμένη στην απομόνωση, αφέθηκε να πεθάνει σχεδόν από την πείνα και προσβλήθηκε από τύφο».

Στην φυλακή η Νέχερ συνάντησε την Ευγενία Γκίνζμπουργκ, η οποία αφηγείται στο βραβευμένο αυτοβιογραφικό βιβλίο της «Στον Ανεμοστρόβιλλο»: «Αμέσως αναγνώρισα την γερμανίδα ηθοποιό… αυτήν που είχε κρύψει τα χρυσά δαχτυλίδια της στα μαλλιά της κατά την πρώτη αξέχαστη έρευνα στο Μπουτύρκι. Είχε αλλάξει πολύ από τότε. Το χρυσάφι των μαλλιών της είχε χάσει την γυαλάδα του, και θλιβερές ρυτίδες φαίνονταν στις γωνίες του στόματος. Κι όμως ήταν περισσότερο γοητευτική από πριν. Το πρόσωπό της είχε τη λευκότητα του ελεφαντόδοντου, χωρίς το παραμικρό ίχνος χρώματος. Είχε ένα χαμόγελο σαν παιδιού με λυπημένα κεχριμπαρένια μάτια.».

Μετά το σύμφωνο Χίτλερ-Στάλιν πολλοί από τους γερμανούς εμιγκρέ που είχαν συλληφθεί κατά τις εκκαθαρίσεις παραδόθηκαν στην Γκεστάπο. Η Μαργαρίτα Μπούμπερ-Νιούμαν, σύζυγος του μυστικού πράκτορα του οποίου τις εμπειρίες στην Κίνα είχε χρησιμοποιήσει ο Μπρεχτ στο Die Massnahme ήταν μια απ’ αυτούς. Όμως η Καρόλα Νέχερ δεν ήταν μεταξύ τους. Ο Πάϊκ γράφει: «… έγινε μια προσπάθεια να στρατολογήσουν την Καρόλα Νέχερ για το NKVD, αλλά αυτή αρνήθηκε. Δεν επαναπατρίστηκε και η Μπούμπερ Νιούμαν ήταν ο τελευταίος άνθρωπος που την είδε ζωντανή. Εκτελέστηκε στις 28 Ιουνίου 1942».

Σε μια υποσημείωση ο Πάϊκ προσθέτει: «Ο σύζυγος της Νέχερ [ο σοβιετικός διπλωμάτης που η ηθοποιός είχε γνωρίσει στο Βερολίνο] εκτελέστηκε πολύ νωρίτερα, στα 1937. Στα 1968 ο γιος της Καρόλα Νέχερ, Γκέοργκ Μπέκερ, εντοπίστηκε στην Οδησσό, ανίδεος ως τότε για το ποια ήταν η μητέρα του. Μετά την σύλληψη των γονιών του στα 1936, ένα ζευγάρι Γερμανών ανέλαβαν τον Μπέκερ, αλλά και αυτοί δεν κατάφεραν να γλιτώσουν από τις εκκαθαρίσεις. Ο Χέρμαν Τώμπενμπεργκ εκτελέστηκε το ’30, και η σύζυγός του Έλσι εξορίστηκε στην Σιβηρία. Μόνο το 1972 της επετράπη να φύγει από την Ρωσία για την Δυτική Γερμανία, όπου πέθανε λίγους μήνες αργότερα. Στα 1975 ο Γκέοργκ Μπέκερ πήρε άδεια να φύγει από την ΕΣΣΔ. Λίγο πριν την σύλληψη της Νέχερ στην Μόσχα η Arbeiter-Illustrirte Zeitung της Πράγας δημοσίευσε μια φωτογραφία της Καρόλα Νέχερ και του γιου της μ’ αυτήν την λεζάντα: “Ήθελα πάντα πολύ να αποκτήσω ένα παιδί, αλλά εκεί ποτέ δεν βρήκα το κουράγιο˙ μόνον στην ΕΣΣΔ μπόρεσα να δω να εκπληρώνεται η επιθυμία μου”…»






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Ο Μπρεχτ πέρασε από την Σοβιετική Ένωση τον Μάιο του 1941, πηγαίνοντας στο Βλαδιβοστόκ όπου πήρε το τελευταίο πλοίο για την Καλιφόρνια πριν οι Γερμανοί...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...