Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Το ότι ο Μπρεχτ γνώριζε πως η τρομοκρατία είχε καταστρέψει αρκετούς από τους στενώτερους συναδέλφους του, φαίνεται πολύ καθαρά από την αλληλογραφία του. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη είναι η επιμονή με την οποία προσκολλήθηκε σε μια στάση —τουλάχιστον φαινομενικής— πίστης προς τον Στάλιν και το καθεστώς του. Ένας γερμανός κομμουνιστής (που κατάφερε να διαφύγει από την Σοβιετική Ένωση πριν τον προλάβει η τρομοκρατία) μου είπε ότι όταν ζητήθηκε από τον Μπρεχτ να υπογράψει μια αίτηση χάριτος προς τον Στάλιν για λογαριασμό της Καρόλα Νέχερ, αρνήθηκε αγανακτισμένα. Με το φως που ρίχνουν τα γράμματά του που δημοσιεύονται τώρα, μπορούμε να δούμε το γιατί. Φοβόταν πως μια τυπωμένη υπογραφή θα τον στιγμάτιζε σαν αποδοκιμάζοντα δημόσια μια ενέργεια των σοβιετικών αρχών αφ’ ενός και αφ’ έτερου ίσως θα εξασθένιζε τις ενέργειες που είχε αρχίσει παρασκηνιακά, μέσω του Φόυχτβάνγκερ, κατ’ ευθείαν προς τον Στάλιν.

Επί πλέον δεν μπορούσε ποτέ να ξέρει κανείς αν οι άνθρωποι που μάζευαν τις υπογραφές δεν ήσαν, στην πραγματικότητα, Agents Provocateurs (προβοκάτορες) ή πληροφοριοδότες της μυστικής αστυνομίας. Το βιβλίο του Νταίηβιντ Πάϊκ περιέχει πλήθος ανατριχιαστικών ιστοριών αμοιβαίων καταδόσεων, καταγγελιών και μηνύσεων μεταξύ των συγγραφέων και των δημοσιογράφων στην Σοβιετική Ένωση. Κάθε φορά που κάποιος απ’ αυτούς συλλαμβανόταν, όσοι είχαν συνεργαστεί με το θύμα διερωτώνταν ποιος τον είχε καταγγείλει (και για ποιό λόγο). Μια κακή κριτική για το βιβλίο κάποιου, που είχε γίνει χρόνια πριν, μπορούσε να γίνει η αιτία για μια καταγγελία τώρα. Υπήρχαν πάντοτε εξημμένες διαμάχες στο θέμα της μαρξιστικής αισθητικής και της προπαγανδιστικής τακτικής, και τα κίνητρα αυτού του τύπου ήσαν πάρα πολύ ευνόητα.

Όταν ο Μπρεχτ ήταν ακόμη στο Βερολίνο, βρισκόταν στο κέντρο αυτών των συγκρούσεων. Ο Άλφρεντ Κουρέλλα, ένα στέλεχος του Κόμματος με επιρροή, που το 1930 είχε επιτεθεί βίαια κατά του Die Massnahme, (το μεγάλο ορατόριο του Μπρεχτ για την πειθαρχία στο κόμμα), τώρα έχει μια σημαντική θέση στην οργάνωση των εμιγκρέ συγγραφέων στην Σοβιετική Ένωση˙ ήταν ένας από τους συντάκτες της Internationale Literatur (γερμανική έκδοση ενός λογοτεχνικού περιοδικού που κυκλοφόρησε σε όλες τις κύριες γλώσσες). Όταν η γραμμή της Κομιντέρν άλλαξε προς μια πολιτική «Λαϊκού Μετώπου» στα 1935, έγινε αντιληπτό ότι αυτό το ορθόδοξο λογοτεχνικό περιοδικό θα συμπληρωνόταν από μια έκδοση στα γερμανικά πλατύτερης, λιγότερο ανοικτά κομματικής γραμμής. Το περιοδικό αυτό, Das Wort, εκδόθηκε στις αρχές του 1936• το πρώτο τεύχος του κυκλοφόρησε (με σημαντικές καθυστερήσεις που οφείλονταν σε τεχνικά και γραφειοκρατικά προβλήματα κάθε είδους) στις 21 Ιουλίου. Ο τόπος έκδοσης και εγκατάστασης των γραφείων σύνταξης ήταν η Μόσχα, αλλά από τους τρεις αρχισυντάκτες, των οποίων τα ονόματα εμφανίστηκαν στην πρώτη σελίδα μόνο μιά φορά, ο Βίλλι Μπρέντελ ζούσε εκεί. Οι άλλοι, ο Μπρεχτ και ο Φόυχτβάνγκερ, έμεναν ο πρώτος στην Δανία και ο δεύτερος στην Νότιο Γαλλία.

Ο Μπρεχτ, φαίνεται, δεν έπαιρνε τακτικό μισθό για την δουλειά του, αλλά μπορούσε να βασίζεται στις συνεργασίες του με άλλα περιοδικά, για τις οποίες πληρωνόταν σε δολλάρια. Από το Das Wort εισέπραττε σποραδικά ποσά για να καλύπτει τα έξοδα ταχυδρομείου και μια γραμματεία. Από την πρώτη στιγμή η έκδοση ήταν περιπεπλεγμένη και δύσκολη. Ο Μπρεχτ ήθελε να έχει το δικαίωμα να εγκρίνει και να απορρίπτει συνεργασίες. Στην πράξη, αυτό περιορίστηκε κυρίως στο να μπορεί να προωθεί άρθρα που ήθελε να δημοσιευθούν, και συχνά ακόμη και αυτά τελικά απορρίπτονταν για λόγους εσωτερικής πολιτικής του Σοβιέτ και του Κόμματος. Όταν ο φίλος του Μπέρναρντ φον Μπρεντάνο παραπονέθηκε για την άγρια επίθεση σε κάποιο από τα βιβλία του σε μια κριτική του Das Wort, ο Μπρεχτ απάντησε, τον Μάρτιο του 1937: «Η άτυχη κριτική στο τεύχος του Das Wort υπέπεσε στην αντίληψη μου μόνον όταν έρριξα μια ματιά στο τεύχος σε ένα λονδρέζικο βιβλιοπωλείο. Ήταν μεταξύ των πραγμάτων για τα οποία θύμωσα πολύ —μεταξύ αυτών η δημοσίευση επίσης μιας όπερας από εκείνο το γουρούνι τον Κερ [τον Βερολινέζο κριτικό Άλφρεντ Κερ, που ήταν κύριος αντίπαλος του Μπρεχτ όταν ζούσε στο Βερολίνο]. Το θέμα είναι ότι, μου είναι πιο εύκολο να βάλω κάτι μέσα στο περιοδικό παρά να βγάλω κάτι.»

Από την άλλη πλευρά, ο Μπρέντελ, ο αρχισυντάκτης στην Μόσχα, θεωρούσε προσβλητικό το γεγονός ότι οι δύο άλλοι αρχισυντάκτες τον μεταχειρίζονταν σαν έναν ταχυδρομικό υπάλληλο. Τον Ιούνιο του 1936 είπε χωρίς περιστροφές στην Μαρία Όστεν (η οποία εκείνη την εποχή επισκεπτόταν συχνά τον Μπρεχτ στην Δανία και δρούσε σαν ένα είδος αγγελιοφόρου μεταξύ αυτού και του Μπρέντελ): «…μου μεταφέρεις εντολές: τύπωσε αυτό αμέσως —ο Μπρέντελ θα ‘πρεπε να το διαβάσει. Τελεία. Θέμα λήξαν. Σ’ ένα άλλο γράμμα διαβάζω: να δημοσιευθεί. Το λέει ο Μπρεχτ. Τελεία. Παύλα. Είναι δυνατόν να έχεις ξεχάσει κατά την διάρκεια του ταξιδιού σου ότι είμαι κι έγώ ένας συντάκτης κι όχι απλώς ένα εκτελεστικό όργανο (για να μη χρησιμοποιήσω βαρύτερη έκφραση);»






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Το ότι ο Μπρεχτ γνώριζε πως η τρομοκρατία είχε καταστρέψει αρκετούς από τους στενώτερους συναδέλφους του, φαίνεται πολύ καθαρά από την αλληλογραφία του. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...