Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 22 Ιανουαρίου 2013 05:27 πμ

Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία



Κατά την άποψη εκείνων που προσπαθούσαν ακόμη να τραβήξουν καθαρές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φασισμού και κομμουνισμού —τους δυο ολοκληρωτισμούς— αυτή η εκστρατεία κατά του εξπρεσιονισμού, σουρρεαλισμού και των πειραματικών στοιχείων στην σύγχρονη λογοτεχνία και τις τέχνες, συνέπεσε πολύ με την βίαιη επίθεση του Χίτλερ κατά των ίδιων ακριβώς τάσεων στην εκστρατεία του κατά της «Εκφυλισμένης Τέχνης». Ο Πάϊκ ανέσκαψε στα αρχεία του Das Wort ένα γράμμα του Ερνστ Μπλόχ το οποίο ο φιλόσοφος —πάντοτε θερμός θαυμαστής του Μπρεχτ— έγραψε στους συντάκτες του περιοδικού, ζητώντας να μάθει αν οι επιθέσεις κατά του εξπρεσιονισμού είχαν γραφτεί πριν ή μετά την περίφημη επίθεση του Χίτλερ κατά του μοντερνισμού στην έναρξη της έκθεσης «Εκφυλισμένης Τέχνης» στο Μόναχο. Και πάλι φασισμός και κομμουνισμός είχαν γίνει αδιαχώριστοι. Ο Μπρεχτ εκαλείτο επανειλημμένα να πάρει θέση στην διαμάχη του περιοδικού στο οποίο, σε τελική ανάλυση, ήταν κατ’ όνομα ακόμη συντάκτης. Με την συνηθισμένη επιφυλακτικότητά του προσπάθησε ν’ αποφύγει μια τέτοια σύγκρουση με την επίσημη γραμμή —και τις αρχές.

Σε μια επιστολή προς τον Βίλλι Μπρέντελ, που έγραψε το καλοκαίρι του 1938, εξέφρασε ανοικτά τις ανησυχίες του: «Δυστυχώς η συνεργασία μου με το Das Wort γίνεται όλο και περισσότερο προβληματική. Το περιοδικό φαίνεται όλο και πιο πολύ να στρέφεται προς μια παράξενη στάση, στην οποία μια μικρή κλίκα, προφανώς κατευθυνόμενη από τον Λούκατς και τον Χαίϋ, στήνει ένα πολύ ιδιάζον ιδεώδες λογοτεχνικού στυλ, που υπαινίσσεται την καταδίκη κάθε άλλου που δεν συμμορφώνεται με αυτό το ιδεώδες, το οποίο βασίζεται σε αρχές που έχουν την καταγωγή τους στους μπουρζουά μυθιστοριογράφους του 19ου αιώνα. Έτσι, η σημαντική μάχη κατά του φορμαλισμού μεταμορφώνεται και η ίδια σ’ ένα είδος φορμαλισμού: πράγμα που θα πει: κάθε τι κρίνεται σε σχέση με το στυλ του (που σ’ αυτήν την περίπτωση συμβαίνει να είναι παλιό). Στο τεύχος 7 του Internationale Literatur, πράγματι, ο Λούκατς, μου επιτίθεται βίαια και με βάζει στο ίδιο καζάνι με την μπουρζουάδικη παρακμή, και αυτό σε μια εποχή, που μόνον ο Θεός ξέρει πόσες άλλες έγνοιες θά ‘πρεπε να είχαμε αντί ν’ ασχολούμαστε με το στυλ! Κάποτε-κάποτε καλούμαι από τον Έρπενμπεκ να πάρω μέρος σ’ αυτήν την διαμάχη, αλλά φυσικά δεν θέλω να το κάνω, καθώς θεωρώ ότι τέτοιου είδους διαμάχες είναι πολύ επιβλαβείς και προκαλούν σύγχυση αυτήν την στιγμή. Η γνώμη που προωθεί ο φίλος μας ο Λούκατς εγκωμιάζεται ως η μόνη πραγματικά μαρξιστική (τουλάχιστον από τον ίδιο τόν Λούκατς). Τι θα βγει με το να ανακοινώσω στον κόσμο ότι η περιγραφή μου για το Γ’ Ράϊχ δεν είναι σύμφωνη με τα γεγονότα (τι άλλο θέλει να πει λέγοντας ότι δεν είναι ρεαλιστική;) και ότι οι απόψεις μου δεν είναι σοσιαλιστικές… Λαβαίνω πάντοτε από το Das Wort υλικό που ήδη από πριν έχει επιλεγεί και οι αντιρρήσεις μου δεν λαμβάνονται σχεδόν ποτέ υπ’ όψιν. Σου το λέω, αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. Και όμως είναι σημαντικό να βγάζουμε αυτό το περιοδικό, και θα ήταν πολύ μεγάλης σημασίας να καλυτερεύσουμε την ποιότητα του. Τι μπορούμε να κάνουμε;»

Μια από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις του Νταίηβιντ Πάϊκ στα αρχεία του Das Wort στην Μόσχα αφορά στις προσπάθειες του Φριτς Έρπενμπεκ και του Αλφρεντ Κούρελλα (ο οποίος τον αντικαθιστούσε ενώ βρισκόταν σε διακοπές στην Κριμαία) να προκαλέσει τον Μπρεχτ όχι μόνο να γράψει ένα άρθρο για την διαμάχη, αλλά επίσης να εκτεθεί σε επίσημη καταδίκη από το Κόμμα. Ο Λούκατς είχε γράψει για ένα από τα προσεχή τεύχη του Das Wort ένα άρθρο στο οποίο έκανε άγρια επίθεση στον στενό φίλο του Μπρεχτ, τον συνθέτη Χανς Άϊσλερ, καθώς και στον Μπλόχ για την θέση τους στην υπεράσπιση του εξπρεσσιονισμού. Ο Μπρεχτ στον οποίο ο Λούκατς έστειλε το άρθρο του για να το εγκρίνει σαν συντάκτης, αρνήθηκε βίαια την δημοσίευσή του. Στις 8 Ιουνίου 1938 ο Κούρελλα έγραψε στον Έρπενμπεκ: «Βιαστικά ένα νέο ιντερλούδιο: το εσώκλειστο γράμμα από τον Μπρεχτ μόλις έφθασε. Ταού! ΤαΤα! Επιτέλους ξεσκεπάστηκε. Ιδιαίτερα στο υστερόγραφο. (Παρεπιπτόντως: Το είχες μυριστεί καλά όταν ζήτησες από τον Λούκατς να τον εξαναγκάσει να εκδηλωθεί χρησιμοποιώντας τον Άϊσλερ)… Όμως επί του θέματος… Νομίζω πως πρέπει να υποχωρήσουμε για τυπικούς λόγους. Τυπικά έχει δίκιο λέγοντας ότι μπορουν να δημοσιευθούν στο περιοδικό άρθρα εν ονόματι της επιτροπής συντάξεως μόνο όταν κανείς από τους συντάκτες δεν έχει καμιά αντίρρηση. Ελπίζω να συμφωνείς. Θα δώσω ένα αντίγραφο του γράμματος στον Βάλτερ [δηλ. τον Βάλτερ Ούλμπριχτ] και θα συζητήσω επίσης μαζί του για να αποφασίσουμε πώς θα αντιδράσουμε. Η ουσία του θέματος είναι: οπωσδήποτε τώρα είναι τόσο “αναμμένος” που σίγουρα θα γράψει. Κι αυτό είναι μια νίκη, οπωσδήποτε. Πόσο ωραία οι παρασκηνιακοί σύνδεσμοι που υποψιαζόμασταν τόσο καιρό αποκαλύπτονται τώρα. Φυσικά η εκστρατεία Μπλοχ-Άϊσλερ (γιατί τέτοια ήταν) δεν βγήκε απ’ την άδεια κοιλιά τους.»






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Κατά την άποψη εκείνων που προσπαθούσαν ακόμη να τραβήξουν καθαρές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φασισμού και κομμουνισμού —τους δυο ολοκληρωτισμούς— αυτή η εκστρατεία κατά του εξπρεσιονισμού,...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...