Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 28 Ιανουαρίου 2013 06:35 πμ

Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα


Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη.

4 Ιουνίου, Βερολίνο

Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία του Κάφκα θα μου συμβούν καφκικά γεγονότα, όμως η συνάντηση με τον Κλάους Βάγκενμπαχ εξελίχτηκε σε αστεία από την στιγμή που πάτησα το κουδούνι κι άκουσα τον καμπανιστό του ήχο. Το βιβλίο του για τα πρώτα χρόνια του Κάφκα είναι πιο λεπτομερές και ευφυές από την βιογραφία του Μαξ Μπροντ και, έχοντας να κάνω μια διάλεξη στο Βερολίνο, σκέφτηκα ότι θα άξιζε να τον δω. Όμως συμφωνήσαμε να συναντηθούμε μόνο δυο ώρες πριν από την ώρα που θάπρεπε να είμαι στο Πανεπιστήμιο για τη διάλεξη. Όταν φθάνω σ’ αυτό πού μοιάζει με διαμέρισμα, αποδεικνύεται ότι είναι γραφείο ο Βάγκενμπαχ είναι εκδότης και δεν είναι εκεί. Με αφήνουν να τον περιμένω στο δωμάτιό του. Ένα αγόρι έρχεται και μου λέει πως θα είναι εδώ σε δέκα λεπτά. Μισή ώρα αργότερα εμφανίζεται. Είχε πάει αργά για ύπνο, μου εξηγεί˙ κοιμόταν ακόμη όταν του τηλεφώνησαν ότι είχα φθάσει. Σε τι μπορεί να μου φανεί χρήσιμος; Όμως, επιμένει να φτιάξει καφέ μόνος του και εξαφανίζεται, χάνοντας δέκα ακόμη από τα λεπτά που ήλπιζα ότι θα ήσαν πολύτιμα.

Ρωτώ γιατί δεν ολοκλήρωσε ποτέ την βιογραφία του Κάφκα. Λέει ότι ξόδεψε επτά χρόνια για το βιβλίο, που καλύπτει τα πρώτα 29 χρόνια της ζωής του Κάφκα. Μετά απ’ αυτό, σκέφτηκε ότι είχε προσφέρει το μερίδιό του. Επτά χρόνια είναι πολύς καιρός όταν είσαι νέος. Και στο κάτω κάτω, η δουλειά του είναι οι εκδόσεις. (Δείχνει γύρω στο δωμάτιο που είναι γεμάτο τεκμήρια). Δεν υπήρχαν μεγάλης κλίμακας γερμανικές εκδόσεις της «Δίκης» και του «Πύργου» μέχρι τις αρχές του ‘50 και διαβάζοντας τα δοκίμια διορθώσεων των έργων αυτών στα 1951, ενθουσιάστηκε βλέποντας τι πρόκληση θα αποτελούσαν για τη γερμανική λογοτεχνία. Πήγε με ποδήλατο από το Βερολίνο στο Παρίσι, όπου ζούσε η φίλη του Κάφκα Ντόρα Ντύμαντ.

Τον συμβουλεύομαι τι να κάνω και ποιόν να δω στην Πράγα, την Βιέννη, το Τελ Αβίβ. Θα είχε πάει στην Παλαιστίνη, λέει, αλλά τον προειδοποίησαν να μην πάει. Ήταν πολύ σύντομα μετά τον πόλεμο˙ σαν Γερμανός μπορεί να είχε δολοφονηθεί. Στην Πράγα θα έπρεπε να πάω στο Εβραϊκό Μουσείο. «Αλλά προσέξτε να μην αναφέρετε το όνομα του Κάφκα. Είναι εντελώς ταμπού».

6 Ιουνίου, Πράγα

Οδηγώντας στην Πράγα συνειδητοποιείς σχεδόν αμέσως ότι ελάχιστη αξία έχει το ζήτημα αν ο πύργος στον «Πύργο» του Κάφκα βασίστηκε στον πύργο Βόζεκ ή σε εκείνον στο Φρήντλαντ (ο οποίος έχει κάτι ιδιαίτερο ανάλογα με το αν τον βλέπει κανείς από τον κάμπο, το πάρκο ή το δάσος). Ο πύργος που προφανώς είχε μεγαλύτερη σημασία για τον Κάφκα ήταν ο πύργος στην Πράγα, ο οποίος πρέπει ακόμη να έχει τεράστια σημασία για όποιον κατοικεί εκεί. Στην δυτική όχθη του Μολδαύα ένας μακρύς επίπεδος λόφος ανεβάζει τον εξαιρετικό πύργο και τον αιχμηρό καθεδρικό ναό πολύ ψηλότερα από την τριγύρω πόλη, μια αιώνια υπενθύμηση αυτοκρατορικής εξουσίας ενισχυόμενης από την εκκλησία. Πρέπει να ανακαλύψω ποιος κατοικούσε στον πύργο όταν ζούσε ο Κάφκα.

Το Ξενοδοχείο Ολύμπικ, ένα μαμούθ τύπου Χίλτον Σοβιετικού στυλ. Παρακολουθούνται τα τηλεφωνήματα; Ήταν λάθος να αναφέρω το όνομα του Κάφκα στην αίτησή μου για άδεια εισόδου στη χώρα; Η τηλεφωνήτρια καλεί πραγματικά τους αριθμούς που ζητώ; Μπορεί πράγματι να μην απαντά κανένας από αυτούς;

7 Ιουνίου

Επιτυχία τελικά, στην επικοινωνία μου με την Βέρα Σάντκοβα, την ανηψιά του Κάφκα, μεγαλύτερη κόρη της αγαπημένης του αδελφής Ότλα, την νεώτερη από τις τρεις, (όλες πέθαναν σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως). Η Βέρα προσφέρεται να έλθει στο ξενοδοχείο. Δεν θα έβρισκα ποτέ το σπίτι της, λέει. «Ακόμη και οι ταξιτζήδες χάνονται». Υπόσχομαι να την περιμένω στο χώλ. Πώς θα την αναγνωρίσω; «Είμαι γριά με γκρίζα μαλλιά», λέει.

Είναι εύκολο να την αναγνωρίσω γιατί το πρόσωπο της είναι ξύπνιο και ζωντανό περισσότερο από όσα έχω δει στην Πράγα, ένα ανοικτό πρόσωπο, που δεν κρύβει τη λύπη ή τα βάσανα. Υπάρχει όμως ακόμη δύναμη και αστείρευτη καλοσύνη. Τι θα μου άρεσε να κάνω —θα ήθελα να με ξεναγήσει; Να μου δείξει τα σπίτια που έζησε η οικογένεια Κάφκα; Είναι πολύ διακριτική. Θα με πείραζε να καπνίσει μέσα στο αυτοκίνητο; Καπνίζει περισσότερα τσιγάρα, λέει, όταν μιλά γερμανικά από ότι όταν μιλά τσέχικα… αν και στην πραγματικότητα δεν θέλει καθόλου να μιλήσει για την οικογένεια. Γιατί να μην ξεχαστούν όλα αυτά; Τόσοι πολλοί άνθρωποι έρχονται να την ρωτήσουν, αλλά ήταν τεσσάρων χρονών όταν πέθανε ο Κάφκα και δεν μπορεί να ξεχωρίσει αυτά που θυμάται από εκείνα που της έχουν πει. Η μητέρα της μιλούσε συνεχώς για εκείνον. Τι βιβλία του άρεσαν, τι φαγητά. Πάντοτε της έλεγε τι να διαβάζει: Γκαίτε και Κλάϊστ περισσότερο. Η Βέρα αν και πήρε τσέχικη μόρφωση, σπούδασε γερμανικά και αποστήθισε μερικά από τα ποιήματα που ο Κάφκα είχε συστήσει στην Ότλα. Το φαγητό δεν του άρεσε καθόλου. Ήταν λεπτός˙ και η μητέρα της ήταν μια εβραιοπούλα με καλή όρεξη, όχι αδύνατη. Αλλά εξ αιτίας του έγινε χορτοφάγος και έμεινε για πάντα, ακόμη κι όταν μαγείρευε κρέας δυο φορές την εβδομάδα για τον παππού.




Αγοραίος

Γεώργιος Α. Πανέτσος - Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, Η «Hellenische Renaissance» του Θεοφίλου Χάνσεν.
Μια επινοημένη παράδοση στην αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα. Ο Θεόφιλος Χάνσεν γεννήθηκε το 1813, τη χρονιά που η χώρα του πτώχευε υπό την πίεση ενός...

James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” «, μου είπε ο Μενάρ, «ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. 4 Ιουνίου, Βερολίνο Προσπάθησα να αντισταθώ στην ιδέα ότι γράφοντας μια βιογραφία...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...


Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.