Logo

ΕΠΟΠΤΕΙΑ

Πολιτισμός

μόρφωση

κοινωνία

Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 | Αρχείο | Φιλοσοφία - 28 Ιανουαρίου 2013 06:35 πμ

Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα



Σύντομα καταλαβαίνω γιατί ο Κάφκα ένιωθε πιο άνετα με την Ότλα παρά με κάθε άλλον. Η Βέρα έχει κληρονομήσει το ταλέντο της μητέρας της για κατανόηση. Η διακριτικότητα φθάνει σε ασυνήθιστο σημείο: ειλικρινές ενδιαφέρον για τις ανάγκες του άλλου, προθυμία να επωμισθεί οποιαδήποτε δυσκολία.

Με οδηγεί στην Αλχιμιστενγκάσεν, έναν στενό δρόμο κοντά στον πύργο, όπου η Ότλα νοίκιασε ένα μικρό σπίτι στα 1916. Εκπλήσσομαι όταν βλέπω μια πλάκα απ’ έξω. Ο Κάφκα πήγαινε εκεί κάθε μέρα για να γράψει, αλλά ποτέ δεν του είπε γιατί το είχε νοικιάσει. Χρειαζόταν κάποιο μέρος για να συναντά τον αγαπημένο της, Τζόζεφ Ντάβιντ. Δεν ήλπιζε να τον παντρευτεί, ήταν Χριστιανός, και μάλιστα κα-κής ποιότητας. Όμως ο Κάφκα την ενθάρρυνε να αψηφήσει τους γονείς τους και το έκανε.

Ο Ντάβιντ ήταν ένας Τσέχος εθνικιστής και η καριέρα του καλυτέρευσε όταν η Τσεχοσλοβακία έγινε ανεξάρτητη το 1918. Δεν ήθελε να την παντρευτεί, στην πραγματικότητα, και ήταν μειονεκτικό γι’αυτόν να έχει Εβραία σύζυγο. Παρ’ όλα αυτά, ήθελε ένα γιο˙ αλλ’ αυτή του έδωσε δυο κόρες. Μετά την γέννηση της δεύτερης δεν της ξαναμίλησε. Σαν παιδιά, η Βέρα και η αδελφή της ζούσαν με τον φόβο ότι θα τα σκότωνε. Φοβερές φωνές και απειλές. Εξοργιζόταν όταν δεχόταν στο σπίτι ζητιάνους και ανθρώπους με άθλια όψη. Έπρεπε να τους κρύψει αν εκείνος ερχόταν απροσδόκητα στό σπίτι.

Κατά την ναζιστική περίοδο τον πίεσαν να την χωρίσει. Αν αρνιόταν, θα έχανε την δουλειά του και θα στέλνονταν κι οι δυο τους σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως, αλλά θα μπορούσαν να γλιτώσουν, όπως άλλα ζευγάρια. Αφού την χώρισε την έστειλαν στο Τερεζίενσταντ και μετά στο Άουσβιτς. Χάρις σ’ έναν Τσέχο φρουρό, που έβγαζε κρυφά γράμματα, μπορούσε να γράψει στο σπίτι, αλλά ήταν αδύνατο να της στείλουν τροφή ή κάλτσες. Για χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, η Βέρα και η αδελφή της συνέχιζαν να πιστεύουν ότι η μητέρα τους ήταν ζωντανή ακόμη, ότι μια μέρα θα χτυπούσε το τηλέφωνο και θα άκουγαν την φωνή της. Έμεναν εναλλάξ στο σπίτι, έτσι ώστε το τηλέφωνο να μη μείνει ποτέ αναπάντητο. Για χρόνια αποκαλούσαν τον πατέρα τους δολοφόνο και δεν του μιλούσαν.

Γευματίζουμε σε ένα εστιατόριο κοντά στην οδό Αλχιμιστενγκάσεν. Μιλά στοργικά για τον παππού της και για την μεγάλη αγάπη του προς την γυναίκα του. Πάντοτε την ήθελε κοντά του. «Βλέπω ακόμη την εικόνα της στο ταμείο του μαγαζιού». Το γράμμα του Κάφκα προς τον πατέρα του ήταν καθαρή λογοτεχνία. Στην πραγματικότητα, υπήρχε περισσότερη αγάπη παρά μίσος. Φυσικά υπήρχαν προβλήματα μεταξύ τους, όμως ο γέροντας έσπασε όταν πέθανε ο γιός του. Πούλησε την επιχείρηση γιατί δεν υπήρχε ελπίδα ότι θα την αναλάμβανε ο γιός του. Αγόρασε ένα σπίτι όπου η οικογένεια θα μπορούσε να ζήσει μαζί. Ήταν πολύ καλός με τα εγγόνια του. Διακριτικός. Τρυφερός.

Μετά το γεύμα πηγαίνουμε στο μεγάλο σπίτι της, στην άκρη της πόλης. Το σκυλί της, μάστιφ, το φωνάζουν Κέντ —το όνομα ενός ήρωα στον Βασιλιά Λήρ. Ο σύζυγός της (έχει πεθάνει) μετέφρασε Σαίξπηρ στα τσέχικα και έχει ακόμη κάποιο εισόδημα από τα συγγραφικά δικαιώματα. Η ίδια μετέφρασε Βάλτερ Μπένζαμιν και έως πρόσφατα δούλευε σ’ έναν εκδοτικό οίκο.

Ψαχουλεύοντας σ’ ένα συρτάρι για να μου δείξει φωτογραφίες βρίσκει αυτές που τυπώθηκαν όταν ο Κάφκα έπαψε να απαγορεύεται, κατά την περίοδο του Ντούμπτσεκ˙ και συνεχίζει να ψάχνει για παλαιότερες. Πολύ λίγες έχουν απομείνει, έδωσε τις περισσότερες στον Βάγκενμπαχ. Βρίσκοντας μια

φωτογραφία της Ότλα εδώ κι 60 χρόνια, δείχνει ένα μόλις ορατό εξόγκωμα στην κοιλιά: «Αυτή είμαι εγώ».

Μου μιλά για την αυτοκτονία του θείου της Ρούντολφ, που χρησίμευσε σαν μοντέλο για την Ιστορία του Κάφκα «Ένας επαρχιώτης γιατρός». Είχε μορφίνη στην κατοχή του και όταν η ζωή με τους Ναζί έγινε αβάσταχτη, την χρησιμοποίησε για τον εαυτό του. Αυτή και η αδελφή της τον βρήκαν στο δωμάτιό του με το κεφάλι πεσμένο πάνω στο μπράτσο του. Αναπνέει ακόμη. Αποφασίζουν να μην καλέσουν γιατρό. Είναι γέρος. Γιατί θα έπρεπε να τον επαναφέρουν στην ζωή χωρίς την θέληση του; Τον αφήνουν μονάχο έξι ώρες. Όταν επιστρέφουν, είναι νεκρός. Αυτή είναι 16, η αδελφή της 14 χρονών.






James Nellson: Στo Λαβύρινθο τoυ Μπόρχες
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Γ.Λ. Αστού. “Ο Δον Κιχώτης” “, μου είπε ο Μενάρ, “ήταν πάνω από όλα ένα διασκεδαστικό βιβλίο...


Ronald Hayman: Ο ανέστιος Κάφκα
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Σύντομα καταλαβαίνω γιατί ο Κάφκα ένιωθε πιο άνετα με την Ότλα παρά με κάθε άλλον. Η Βέρα έχει κληρονομήσει το ταλέντο της μητέρας της για...


Martin Esslin: O Μπέρτολτ Μπρεχτ στην εξορία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία

Εποπτεία, τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985.  Μετάφραση: Δ. Αντωνοπούλου – Γ. Σταμάτη. H ΕΞΟΔΟΣ των Γερμανών διανοουμένων από το Ράϊχ μετά την άνοδο του...


Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Τέχνες
Christian Audejean: Πικάσσο, Απουσία και παρουσία

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 107, Δεκέμβριος 1985.  L’ Esprit, Janvier 1982, Absence et présence.  Μετάφραση: Γερ. Κορακιανίτης Ο ΠΑΜΠΛΟ ΡΟΥΙΧ ΠΙΚΑΣΣΟ γεννήθηκε στις 25 Οκτωβρίου του 1881...


Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Κοινωνία
Jean-Marie Domenac: Ο Μαρξ του Αλτουσέρ

ΕΠΟΠΤΕΙΑ τεύχος 105, Οκτώβριος 1985.  Από το Le Sauvage et l’ ordinateur, Édition du Seuil.  Μετάφραση Γερ. Κορακιανίτης O ΑΛΤΟΥΣΕΡ έχει την φήμη ότι είναι...


Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»
Κατηγορία: Έτος 10, 1985, τεύχη 97-107 / Φιλοσοφία
Umberto Eco: Πώς έγραψα «Το όνομα του Ρόδου»

Εποπτεία,  τεύχος 103, Ιούλιος – Αύγουστος 1985. Μετάφραση: Ζηνοβία Δρακοπούλου Ο τίτλος και η σημασία Από τότε που εκδόθηκε Το Ό­νομα του Ρόδου πήρα πολλές επιστολές...